BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 28: Mặt cát phẳng lì
Bà Hoa mở cửa hậu điện và đứng lặng rất lâu. Mặt cát sau hậu điện phẳng lì như lúc mới rải đêm qua, không một dấu chân nào, không một gợn cát nào bị xáo…
Nội dung chương
Bà Hoa mở cửa hậu điện và đứng lặng rất lâu. Mặt cát sau hậu điện phẳng lì như lúc mới rải đêm qua, không một dấu chân nào, không một gợn cát nào bị xáo trộn. Đêm rải cát vừa qua là đêm duy nhất trong mùa mà cát không có dấu chân, và sự phẳng lì đó, trong yên tĩnh của buổi sớm, nói lên nhiều điều hơn bất kỳ dấu chân nào trước đây.
Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch.
Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở hậu điện miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Người nhà miếu đi lại trong hậu điện miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết.
Bà cho người mời Đức, già làng Ơn và ông Thao tới miếu ngay trong buổi sáng. Bốn người đứng quanh nền cát phẳng, không ai nói vội. Bà Hoa khẳng định trước mọi người: đêm qua lệ được giữ đúng từng bước, cửa đóng chặt, không ai vào hậu điện, cát phẳng là dữ kiện thật, không phải lỗi của người giữ lễ hay của nhà miếu.
Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay.
Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Khói hương ở hậu điện miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ.
- Các anh xem đi. Cát phẳng lì, không một dấu chân. Đêm qua tôi giữ lệ đúng từng bước, cửa đóng chặt từ lúc khấn tới sáng, không ai vào hậu điện cả.
- Bà Hoa nói vậy là tôi tin. Hiện trường này sạch, không có dấu hiệu người phá lệ. Việc không có dấu chân là dữ kiện thật, mình phải tính theo hướng đó.
- Theo lệ của miếu, Sơn Quân không về điện là ngài đang ở phía rừng. Rừng đang có việc, ngài canh rừng, không về nhận lễ nữa.
- Vậy thì kế hoạch phải đổi hết, già làng. Bỏ chốt hậu điện, dồn toàn bộ người sang phía rừng và gốc cây huê từ hôm nay.
- Tôi đồng ý. Việc giữ rừng từ nay là việc chính, miếu chỉ giữ lễ và giữ nhịp cho bản thôi.
Cả bốn người thống nhất cách hiểu theo lệ của miếu: Sơn Quân đêm qua không về điện, ngài đang ở phía rừng. Khi rừng có việc, vị thần canh rừng ở lại với rừng, không về nhận lễ ở miếu nữa. Cách hiểu này làm thay đổi toàn bộ trọng tâm của những ngày sắp tới: thứ cần canh giữ không còn là gian hậu điện, mà là cả khu rừng cấm và gốc cây huê.
Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc.
Trên bàn thờ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương.
Kế hoạch bảo vệ được lật hẳn ngay trong buổi họp ở miếu. Chốt ở hậu điện được bỏ, toàn bộ người canh được dồn sang phía rừng cấm, đường mòn và gốc cây huê. Đức ghi lại quyết định này vào biên bản họp, đồng thời thừa nhận kế hoạch ba lớp chốt của mình từ nay phải tính thêm hướng di chuyển mới của toán lâm tặc sau khi chúng đã thăm dò nhiều ngày.
Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Ánh sáng trong hậu điện miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Nền gạch của hậu điện miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng.
Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc hậu điện miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng. Ngoài hiên hậu điện miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh.
Ông Thao là người cuối cùng rời khỏi nền cát phẳng. Ông đứng nhìn mặt cát không dấu chân, nói chậm rãi rằng hơn hai mươi năm trước ông đã hiểu Sơn Quân ở rừng nhiều hơn ở miếu, và đêm qua mặt cát này nhắc lại điều đó cho tất cả mọi người. Bà Hoa khóa cửa hậu điện, ghi vào sổ vía một dòng ngắn về đêm không dấu chân duy nhất của mùa.
Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn.
Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương.
Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang.
Tiếng mõ trong hậu điện miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào.
Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão.
Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Gió từ phía Cà Đam thổi về hậu điện miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi.
Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà. Trong hậu điện miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc.
Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.
Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Mùi trầm trong hậu điện miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người.
Trưa đó, sân miếu yên tĩnh lạ thường sau buổi họp đổi kế hoạch. Bà Hoa ngồi ở gian trước, cuốn sổ vía mở trên bàn với dòng ghi mới về đêm không dấu chân. Bà hiểu rằng từ hôm nay, câu chuyện của mùa vía năm nay không còn nằm sau cánh cửa hậu điện nữa, nó đã dời ra ngoài rừng cấm, nơi cây huê ngàn năm đang đứng chờ cơn bão và chờ cả những con người đang nhắm vào nó.