BẠCH TRẠCH CHÍN MẮT Ở NÚI NGA MI - Chương 22: Học Thuộc Đoạn Chú Bị Mờ
Tối ngày hai mươi lăm tháng mười. Sau khi Thanh Huyền lau xong tòa sen lần thứ hai trong ngày và nước trong chậu đã đổi sang màu xám của bụi đá, Vương…
Nội dung chương
Tối ngày hai mươi lăm tháng mười. Sau khi Thanh Huyền lau xong tòa sen lần thứ hai trong ngày và nước trong chậu đã đổi sang màu xám của bụi đá, Vương Thủ Nhất gọi anh lên kinh các. Buổi tối ấy kinh các không mở đèn lớn. Chỉ có một cây đèn dầu đặt trên bàn đọc sách ở giữa phòng. Ánh sáng vừa đủ soi trang sách cổ đang mở và hai bóng người ngồi đối diện nhau qua mặt bàn gỗ đã mòn bóng vì nhiều đời học trò đặt tay lên đó. Ngoài cửa sổ, rừng trúc đã tối hẳn, tiếng suối dưới thung lũng nghe rõ hơn ban ngày, và cả cổ miếu chìm vào cái yên tĩnh của một đêm không có ca gác đặc biệt nào ngoài người canh tháp theo lệ.
Sư phụ đặt trước mặt Thanh Huyền bản chép bài chú Bạch Trạch Đồ mà anh đã chép tối ngày mười lăm. Trang giấy vẫn còn nguyên khoảng trống ở đoạn giữa, đúng khoảng trống anh đã bỏ lại khi phát hiện chữ trong sách cổ bị mờ mất, không đọc rõ được, và đã ghi chú chờ khẩu truyền ở mép giấy. Mấy ngày qua khoảng trống ấy nằm yên trong ngăn kéo như một món nợ nhỏ. Tối nay sư phụ gọi anh lên chính là để trả món nợ ấy theo cách duy nhất mà lệ của dòng truyền thừa cho phép: truyền bằng miệng, nghe bằng tai, thuộc bằng lòng, không chép ra giấy.
Vương Thủ Nhất nói rõ lệ trước khi bắt đầu. Đoạn giữa của bài chú Bạch Trạch Đồ không nằm trọn trên mặt giấy của bất cứ bản sách nào trong kinh các. Bản khắc gỗ của miếu chép tới đoạn ấy thì chữ mờ đi, không phải vì giấy hỏng theo năm tháng một cách ngẫu nhiên. Mà vì người khắc sách đời trước đã cố ý để đoạn ấy chỉ sống trong miệng của người thầy truyền cho học trò. Ông nói người xưa làm thế không phải để làm khó người sau. Mà vì bài chú này không phải bài chú đọc chơi trong lúc thắp hương. Nó là bài chú đi cùng một việc lớn của miếu, một việc mà người đọc không được phép đọc nửa vời, thuộc nửa vời, hay trông cậy vào mặt giấy khi lòng mình chưa thuộc. Ai muốn giữ đoạn giữa của bài chú thì phải giữ nó trong trí nhớ của chính mình, và phải chịu trách nhiệm về từng chữ mình đã thuộc.
Rồi ông bắt đầu khẩu truyền. Ông đọc đoạn giữa chậm rãi, từng câu một, mỗi câu đọc ba lần. Lần thứ nhất để Thanh Huyền nghe trọn âm. Lần thứ hai để anh nghe chỗ nối giữa câu trước và câu sau, chỗ mà giọng người đọc rất dễ lướt qua và đánh mất một chữ nằm ở cuối câu. Lần thứ ba ông đọc liền cả cụm, đúng nhịp như khi bài chú được đọc trọn từ đầu tới cuối, để tai anh quen với việc đoạn giữa không đứng một mình mà nằm trong một dòng chảy liền mạch của cả bài. Thanh Huyền ngồi yên nghe, không cầm bút, không mấp máy môi theo trong những lượt đầu. Anh chỉ nghe, như cách sư phụ đã dạy anh nghe tiếng gõ, nghe tiếng chuông, nghe tiếng cáo tru: nghe cho tới khi âm thanh tự tìm được chỗ của nó trong đầu.
Khi sư phụ đọc xong lượt truyền đầu tiên, ông bảo anh nhắc lại. Thanh Huyền nhắc lại đoạn giữa từng câu một. Có hai chỗ anh ngập ngừng, một chỗ anh tự sửa ngay khi vừa nói ra vì tai anh nghe thấy âm của mình chệch khỏi âm của sư phụ, và sư phụ gật đầu ở cả hai chỗ ấy mà không trách. Ông truyền lại lần thứ hai, lần này chậm hơn ở đúng hai chỗ anh đã ngập ngừng, và bảo anh nhắc lại lần nữa. Lần nhắc thứ hai liền mạch hơn hẳn. Tới lần thứ ba, Thanh Huyền nhắc lại trọn đoạn giữa không dừng, không sửa, giọng đều và rõ trong căn phòng nhỏ của kinh các, và Vương Thủ Nhất ngồi nghe hết, tay đặt yên trên mặt bàn. Mắt nhìn xuống trang sách mở như đang đối chiếu một bản chép vô hình nào đó mà chỉ người đã giữ bài chú này mấy chục năm mới thấy được.
Sư phụ nói đoạn giữa như thế là đã thuộc. Nhưng ông cũng nói ngay sau đó rằng thuộc đoạn giữa chưa phải là đọc được cả bài chú. Bài chú Bạch Trạch Đồ phải đọc trọn từ câu đầu tới câu cuối trong một hơi liền mạch của ý và giọng, không vấp một chữ nào. Người học thường thuộc từng đoạn riêng lẻ rất nhanh, rồi tới khi nối các đoạn lại với nhau thì vấp đúng ở chỗ nối, hoặc vấp ở một chữ nằm giữa đoạn mình tưởng đã thuộc kỹ nhất, vì khi đọc trọn bài. Tâm người đọc không còn đứng yên ở một đoạn nào mà phải đi qua tất cả, và chỉ cần một chỗ trong lòng chưa yên. Chữ ở chỗ ấy sẽ trượt đi. Ông bảo Thanh Huyền tối nay sẽ đọc thử trọn bài lần thứ nhất, đọc từ trang chép của chính anh, tới đoạn giữa thì đọc bằng trí nhớ vừa được truyền, và đọc như đọc thật: đứng dậy. Đứng trước án thư. Giọng đọc to vừa đủ vang trong phòng, không đọc thầm, không đọc nháp.
Thanh Huyền đứng dậy. Anh cầm trang chép của mình lên, hít một hơi chậm, và bắt đầu đọc. Phần đầu của bài chú chảy ra đều đặn. Đó là phần anh đã chép rõ từng chữ từ sách cổ, đã đọc lại ba lần ngay trong tối ngày mười lăm và nhiều lần trong những ngày sau đó. Phần mà giọng anh đã quen như quen một con đường đi hằng ngày trong sân miếu. Tới chỗ nối vào đoạn giữa, anh rời mắt khỏi mặt giấy, đọc bằng trí nhớ. Những câu đầu của đoạn khẩu truyền vẫn liền mạch. Giọng anh không run. Trong một thoáng, anh tưởng mình sẽ đi qua được trọn đoạn giữa ngay trong lần đọc thử đầu tiên này.
Rồi anh vấp.
Chữ anh vấp nằm ở giữa đoạn khẩu truyền, không phải ở chỗ nối, không phải ở hai chỗ anh từng ngập ngừng khi nhắc lại. Mà ở một chữ nằm yên giữa một câu dài mà anh đã nhắc lại đúng tới ba lần trong tối nay. Giọng anh khựng lại ở chữ ấy chưa đầy một nhịp thở. Anh biết ngay mình vừa đọc chệch âm của nó, biết ngay chữ đúng phải là chữ nào, và anh tự sửa lại ngay trong câu tiếp theo rồi đọc tiếp cho tới hết bài. Khi câu cuối cùng dứt, kinh các trở lại yên tĩnh. Cây đèn dầu cháy đều. Trang chép trong tay anh khẽ rung một chút vì tay anh đã nắm nó hơi chặt từ lúc nào không hay.
Vương Thủ Nhất không nói ngay. Ông để sự yên tĩnh ấy nằm lại một lúc, như ông vẫn làm sau mỗi lần một việc quan trọng vừa xảy ra trong miếu, rồi ông mới nói, giọng yên và rõ.
Ông nói lần đọc vừa rồi là lần đọc thử thứ 1 của Thanh Huyền, và nó đã vấp đúng một chữ ở giữa đoạn khẩu truyền. Ông nói điều đáng ghi vào sổ không phải là anh đã thuộc được đoạn giữa trong một buổi tối, việc ấy là việc phải làm được. Điều đáng ghi là bài chú này không chấp nhận một chữ vấp nào. Đọc thử vấp thì còn ngồi xuống học lại, còn truyền lại, còn đọc thử lần nữa vào một ngày khác. Nhưng ông dặn anh phải khắc rõ một điều ngay từ tối nay. Trước khi bất cứ việc gì khác của miếu kịp làm anh quên nó đi: có những lần đọc trong đời người giữ miếu mà phía sau không còn lần đọc lại nào nữa. Đọc thử mà vấp thì còn đọc lại được, đọc thật mà vấp thì không ai đọc lại thay được. Không phải sư phụ không muốn đọc thay. Mà là bài chú đi cùng việc của người nào thì chỉ người ấy đọc mới thành việc, người khác đứng bên cạnh thuộc lòng tới đâu cũng không bước vào thay được.
Thanh Huyền ghi lời dặn ấy vào sổ trực ngay trong kinh các, ghi cả kết quả của lần đọc thử thứ 1: đoạn giữa đã được khẩu truyền trọn vẹn tối ngày hai mươi lăm, anh đã học thuộc được cả đoạn. Nhưng khi đọc thử trọn bài lần thứ 1 vẫn vấp đúng một chữ ở giữa đoạn khẩu truyền, và lần đọc thử vấp ấy không tính là một lần triệu hồi nào. Vì nó chỉ là lần học của một người học trò trong kinh các. Trước án thư và trước mặt sư phụ mình Anh ghi thêm một dòng riêng về điều kiện của bài chú như sư phụ vừa khóa: bài chú phải đọc trọn không vấp một chữ, đó là lệ. Không có ngoại lệ và không có người đọc thay.
Sư phụ xem anh ghi xong, gật đầu, rồi tự tay gấp trang chép lại và đặt nó vào ngăn kéo của án thư, ngay dưới bản sách cổ. Ông nói từ nay đoạn giữa của bài chú nằm ở hai nơi: trong trí nhớ của ông và trong trí nhớ của anh, ngoài ra không ở đâu khác. Và việc của những ngày tới không phải là đọc thử thêm ngay cho tới khi hết vấp, mà là để đoạn chú ấy nằm yên trong lòng anh qua việc làm thường ngày của miếu. Thuộc như người ta thuộc đường về nhà chứ không thuộc như thuộc một bài học bị giục. Ông nói tòa sen ngày mai sẽ mở, miếu còn nhiều việc phải làm trước mắt, và bài chú sẽ có lúc của nó để được đọc lại.
Thanh Huyền rời kinh các khi đêm đã sâu. Anh đi ngang chính điện, dừng lại một chút trước tòa sen vừa được mình lau sạch trong buổi sáng, và nhận ra buổi sáng anh đã khép lại được một việc giấu kín suốt sáu ngày. Còn buổi tối anh vừa mở ra một việc mới mà mình chưa làm trọn được ngay trong lần đầu tiên. Một chữ vấp nằm yên giữa đoạn chú trong đầu anh, rõ ràng và không chịu biến mất. Như một viên sỏi nhỏ nằm giữa lòng bàn tay. Anh về phòng, nằm nghe tiếng trúc ngoài tường, và nhắc thầm lại đoạn giữa của bài chú một lần cuối trước khi ngủ, lần này chậm rãi, qua được chữ ấy một cách trơn tru như chưa từng vấp. Rồi tự nhủ rằng thuộc trong lúc nằm yên một mình khác hẳn với đọc đứng trước một việc thật, và sự khác nhau ấy chính là thứ anh còn phải học trong những ngày sắp tới.