BẠCH TRẠCH CHÍN MẮT Ở NÚI NGA MI - Chương 24: Bức Tranh Cuộn Trong Tòa Sen
Chiều ngày hai mươi sáu tháng mười, ba người quay lại chính điện đúng giờ đã hẹn trong sổ miếu. Cửa điện được Diệu Liên mở bằng chìa khóa bà giữ suốt giờ…
Nội dung chương
Chiều ngày hai mươi sáu tháng mười, ba người quay lại chính điện đúng giờ đã hẹn trong sổ miếu. Cửa điện được Diệu Liên mở bằng chìa khóa bà giữ suốt giờ nghỉ trưa, lớp cánh sen ngoài ở góc phía sau bên trái của tòa sen vẫn nằm nguyên ở trạng thái đã mở từ buổi sáng. Mấy phiến đá tháo ra vẫn xếp theo thứ tự trên tấm vải dày, và phiến đá mỏng ở đáy khoang rỗng vẫn nằm yên dưới ánh sáng yếu ớt lọt qua cửa điện. Với chiếc chốt ngọc kẹt cứng ở góc phía phải của nó chờ những bàn tay biết cách chạm vào nó mà không làm nó tổn thương Chu Phúc Sinh mang vào một chậu nước ấm. Hai chiếc khăn mềm sạch và một chiếc bàn chải lông nhỏ mà nhà bếp vẫn dùng để quét bụi trên mặt tủ thờ, đặt tất cả xuống nền điện rồi lui ra ngoài như buổi sáng. Vì việc trong tòa sen không phải việc của người giữ cửa.
Vương Thủ Nhất ngồi xuống chiếc ghế thấp bên tòa sen vì chân trái của ông không cho phép ông quỳ lâu hai buổi trong cùng một ngày. Từ chỗ ngồi ấy, ông dạy Thanh Huyền cách nới chốt ngọc. Ông nói chốt ngọc kẹt không phải vì nó đã gãy hay đã chết trong hõm đá. Nó kẹt vì bụi đá mịn của nghìn năm đã lèn chặt vào khoảng hở mảnh giữa ngọc và đá, khô lại thành một lớp vữa bụi cứng, giữ chốt đứng yên như một phần của khối đá. Muốn nới nó ra, người làm không được dùng sức trước. Phải làm cho lớp bụi ấy mềm lại trước bằng nước ấm thấm qua khăn, lau từng chút một quanh miệng hõm, quét bụi rời ra bằng bàn chải lông mềm, rồi lại thấm nước ấm, lại lau. Cho tới khi ngọc trong hõm bắt đầu nhận ra rằng nó vốn là một vật riêng, không phải một phần của phiến đá. Ông nói việc này có thể tốn cả một buổi chiều cho một chiếc chốt nhỏ bằng đầu đũa. Và đó chính là cách người xưa muốn người mở ngăn phải trả giá bằng sự kiên nhẫn của mình trước khi được nhìn thấy thứ nằm phía sau phiến đá.
Thanh Huyền làm theo đúng từng lời. Anh quỳ bên khoang rỗng, một tay giữ cây đèn dầu ở vị trí Diệu Liên đã giữ buổi sáng, tay kia thấm khăn mềm vào nước ấm, vắt vừa đủ ẩm, rồi áp nhẹ quanh hõm chốt. Nước ấm làm bụi đá sẫm màu lại. Anh quét nhẹ bằng bàn chải lông, những hạt bụi mịn rời ra và dính vào đầu lông chải thành một lớp xám nhạt. Anh lại thấm khăn, lại áp, lại quét. Có lúc anh tưởng chốt đã hơi động khi đầu ngón tay mình chạm vào nó để kiểm tra, nhưng sư phụ ngồi bên cạnh bảo anh dừng tay và nhìn kỹ: đó chỉ là lớp bụi ngoài cùng đã mềm. Phần bụi lèn sâu trong hõm vẫn còn cứng, và nếu anh xoay chốt vào lúc này, ngọc sẽ cọ vào lớp bụi cứng ấy và xước mặt, hoặc tệ hơn. Nứt chân trong hõm mà mắt thường không thấy ngay được Anh rút tay lại và tiếp tục lau. Buổi chiều trôi qua chậm rãi trong chính điện yên tĩnh, tiếng bàn chải quét trên đá mảnh và đều như tiếng mưa rất nhỏ, tiếng nước khăn được vắt xuống chậu thỉnh thoảng vang lên. Và tiếng Diệu Liên lật trang sổ miếu mỗi khi bà ghi thêm một dòng về tiến triển của việc nới chốt.
Tới khi nắng chiều đã nghiêng hẳn qua cửa điện và ánh sáng trong khoang rỗng chỉ còn trông cậy vào cây đèn dầu, đầu ngón tay của Thanh Huyền chạm vào chốt ngọc và cảm thấy nó nhúc nhích.
Chuyển động ấy nhỏ tới mức nếu tay anh không đặt đúng lên mặt ngọc thì anh đã bỏ qua nó. Chốt ngọc xoay được một khoảng rất ngắn trong hõm của nó, chưa đầy một phần của vòng tròn, rồi dừng lại ở một nấc nhẹ như vừa bước qua một gờ bụi cuối cùng. Thanh Huyền ngẩng lên nhìn sư phụ. Vương Thủ Nhất gật đầu một cái rất chậm. Ông bảo anh xoay tiếp, chậm hơn cả lúc lau bụi, xoay bằng hai đầu ngón tay và dừng ngay nếu nghe bất cứ tiếng cọ nào khô và gắt. Anh xoay. Chốt ngọc đi thêm một đoạn nữa trong im lặng, rồi phiến đá mỏng ở đáy khoang khẽ hạ xuống một khoảng nhỏ ở góc có chốt, kêu lên một tiếng rất nhẹ. Tiếng của một vật đã nằm yên quá lâu vừa chịu nhường chỗ cho người tới đúng cách.
Phiến đá mỏng được nhấc ra bằng cả hai tay, đặt xuống tấm vải dày bên cạnh mấy phiến cánh sen. Phía dưới nó là một ngăn đá hẹp và dài, lót một lớp vải đã ngả màu theo năm tháng, và nằm trên lớp vải ấy là một vật mà cả ba người trong chính điện đều nhìn thấy cùng một lúc. Dù không ai nói thành tiếng trong mấy nhịp thở đầu tiên.
Đó là một bức tranh cuộn.
Cuộn tranh nằm dọc theo chiều dài của ngăn đá, trục cuộn bằng gỗ đã sẫm màu, giấy cuộn quanh trục là giấy Tuyên cũ, mặt giấy ngoài đã ngả sang màu vàng nhạt của thời gian nhưng không mục, không rách. Và được buộc giữ bằng một dải vải bọc ngoài có ghi chữ đã mờ Thanh Huyền đưa hai tay vào ngăn, nâng cuộn tranh lên theo cách sư phụ ra hiệu: một tay đỡ dưới trục, một tay đỡ giữa thân cuộn. Không nắm vào mặt giấy. Cuộn tranh nặng hơn anh tưởng đối với một cuộn giấy, và lạnh. Nó lạnh như một vật bằng đá vừa được lấy ra khỏi khoang đá kín, lạnh đều từ trục gỗ tới mặt giấy, và hoàn toàn tối. Không có một vệt sáng nào trên mặt giấy. Không có một hơi ấm nào. Nó nằm trong tay anh như một cuộn giấy Tuyên cổ bình thường vừa được tìm thấy trong một ngăn bí mật nghìn năm, không hơn, không kém.
Theo lời sư phụ, Thanh Huyền đặt cuộn tranh lên tấm vải dày trên nền điện, mở dải vải bọc ngoài ra, và chỉ trải một góc của bức tranh ra xem dưới ánh đèn dầu. Đúng một góc như sư phụ cho phép trong buổi chiều này. Giấy Tuyên bên trong còn trắng hơn lớp giấy ngoài, và trên mặt giấy ở góc vừa trải ra. Nét vẽ đầu tiên hiện lên: một mảng lông trắng được vẽ bằng mực nhạt và bột trắng đã cũ. Cong theo hình một bờ vai lớn của một con thú đang nằm cuộn trong tranh, và dọc theo mảng lông ấy, những con mắt được vẽ mở ra trên mặt giấy.
Thanh Huyền đếm bằng mắt mình trong im lặng, đếm như cách sư phụ đã dạy anh đếm trên trang khắc gỗ của Bạch Trạch Đồ chiều ngày mười bốn. Ở phần góc tranh vừa trải ra, anh chưa thấy trọn cả thân thú, nhưng anh thấy hai con mắt lớn ở phía đầu thú được vẽ ở phần giấy còn cuộn lại phía trong, và dọc hai sườn của thân thú. Những mắt phụ nhỏ hơn xếp thành hàng đều nhau. Tổng số mắt của đồ hình trong tranh, theo phần sư phụ cho trải ra và theo lời ông xác nhận ngay tại chỗ khi nhìn vào góc tranh. Là đúng chín mắt: hai mắt trên mặt cộng bảy mắt phụ dọc hai sườn. Không thiếu một mắt nào và không thừa một mắt nào. Phía trên đầu thú, một chiếc sừng cong màu ngọc bích nhô lên trong nét vẽ, và dưới cằm thú là chòm râu dài vẽ thành từng sợi mảnh như râu dê. Con thú trong tranh chính là Bạch Trạch, đúng như đồ hình trong sách mà miếu đã giữ trong kinh các, chỉ khác ở chỗ đồ hình trong sách là nét khắc gỗ đen trắng trên giấy cũ. Còn con thú trong cuộn tranh này được vẽ bằng màu, lông trắng viền quanh thân bằng một lớp hào quang hoàng kim đã nhạt theo năm tháng nhưng vẫn nhận ra được dưới ánh đèn dầu.
Ở góc của bức tranh, gần mép giấy phía dưới, có một con ấn nhỏ bằng ngọc gắn liền với mặt tranh, mặt ấn đã khô mực từ lâu. Chỉ còn lại dấu tích mờ của một lớp chu sa cũ đã bạc màu trên bề mặt ngọc Thanh Huyền nhìn con ấn ấy một lúc lâu. Anh nhớ trang sách chiều ngày mười bốn cũng đã ghi về một ấn ngọc trên tranh cổ. Giờ đây con ấn ấy nằm trước mắt anh bằng vật thật, lạnh và yên như toàn bộ cuộn tranh, không có một dấu hiệu nào khác thường ngoài sự cổ xưa của nó.
Vương Thủ Nhất không cho trải thêm. Ông bảo Thanh Huyền cuộn góc tranh lại đúng nếp cuộn cũ, buộc lại dải vải bọc ngoài, và đặt cuộn tranh trở lại lên tấm vải dày. Ông nói một câu mà Diệu Liên ghi ngay vào sổ miếu, ghi nguyên văn vì bà hiểu đó là lời sẽ còn được nhắc lại nhiều lần trong những ngày sắp tới của miếu.
- Vật này chỉ mở ra khi miếu không còn đường nào khác. - Vương Thủ Nhất nói.
Ông không giải thích thêm trong buổi chiều ấy miếu không còn đường nào khác nghĩa là tới mức nào, và Thanh Huyền cũng không hỏi. Anh hiểu buổi chiều nay chỉ là buổi tìm thấy. Việc đối chiếu cuộn tranh với sách Bạch Trạch Đồ sẽ là việc của sáng mai, việc đọc những dòng ghi chép bọc ngoài cuộn tranh sẽ là việc của chiều mai. Và mọi việc xa hơn thế đều chưa tới lượt được nói ra trong một buổi chiều mà ba người vừa lấy ra khỏi tòa sen một vật đã nằm yên trong đá suốt không biết bao nhiêu đời người.
Diệu Liên ghi vào sổ miếu kết quả của buổi chiều ngày hai mươi sáu: ngăn bí mật trong tòa sen đã mở sau một buổi lau bụi và nới chốt ngọc đúng cách sư phụ dạy. Bên trong là một bức tranh cuộn cổ bằng giấy Tuyên vẽ Bạch Trạch lông trắng chín mắt, góc tranh có một ấn ngọc nhỏ đã khô mực từ lâu, tranh hoàn toàn tối và lạnh như một cuộn giấy thường. Không tự phát sáng và không có bất cứ hiện tượng nào khác xảy ra trong lúc mở ngăn. Bà ghi rõ cuộn tranh được giữ tạm trên tấm vải trong chính điện có người trông coi, chờ quyết định giữ tranh vào sáng mai. Ba người rời chính điện khi trời đã tối hẳn, cửa điện được khóa lại, và Thanh Huyền đi sau cùng, quay lại nhìn tòa sen đã được lắp lại lớp cánh sen ngoài một lần nữa trước khi khép cửa. Tòa sen đứng yên dưới tượng Phật như nó đã đứng suốt những ngày qua, kín và lặng, chỉ khác ở chỗ từ hôm nay. Cả ba người trong miếu đều biết nó không còn rỗng nữa trong sổ sách của miếu: nó đã trả lại cho miếu một cuộn tranh, và cuộn tranh ấy đang nằm yên trong bóng tối của chính điện, lạnh như giấy thường. Chờ những ngày sắp tới tự nói rõ nó là đường nào của ngôi miếu này.