BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 26: Điểm Thứ Hai Theo Lệ Nghề
Cuốn sách nghề chép tay được Quân trải lên mặt bàn ăn trong gian bếp lúc tám giờ sáng ngày hai mươi mốt tháng tư, ngay bên cạnh ấm nước vừa đun sôi còn…
Nội dung chương
Cuốn sách nghề chép tay được Quân trải lên mặt bàn ăn trong gian bếp lúc tám giờ sáng ngày hai mươi mốt tháng tư, ngay bên cạnh ấm nước vừa đun sôi còn bốc khói nghi ngút. Bà Nhàn và ông Ba đứng hai bên nhìn theo tay anh lật từng trang giấy đã ngả vàng, trong khi Bảo tựa lưng vào khung cửa bếp với một chén nước chè chưa uống trong tay. Ngoài sân, nắng tháng tư đã lên cao, nhưng gian bếp nằm ở phía sau nhà chính nên vẫn giữ được vẻ mát rượi và hơi tối quen thuộc của nó.
Anh bắt đầu bằng việc nhắc lại ngắn gọn những gì cả nhà đã cùng biết cho tới lúc này, không thêm một lời suy diễn nào ngoài sổ sách của anh. Một chiếc đinh sắt đóng ngược đã được lấy ra từ dưới bậc cửa chính trước sự chứng kiến của ông Ba, và đó là dấu vết thật chứ không phải lời đồn. Từ dấu vết ấy, anh tra cứu trong sách nghề suốt nhiều đêm liền và tìm thấy một phần ghi chép mà trước đây anh mới chỉ đọc lướt qua trong lúc vội vàng.
Phần ghi chép ấy nằm ở cuối cuốn sách, nét chữ của người thợ xưa viết nhỏ và chen chúc nhau trong những dòng cuối trang chật hẹp. Sách nói về lệ đặt điểm trong nghề mộc xưa bằng một giọng rất kiệm lời, nhưng ý tứ thì rõ ràng tới mức Quân phải đọc đi đọc lại tới bốn lần trong đêm qua. Theo lệ ấy, người thợ muốn can thiệp xấu vào một căn nhà hiếm khi chỉ đặt một điểm duy nhất rồi thôi, vì một điểm lẻ rất dễ bị phát hiện và gỡ bỏ bởi người thợ khác đến sau.
Sách ghi tiếp rằng điểm thứ nhất thường được đặt ở nơi người ra vào phải bước qua mỗi ngày, như bậc cửa chính mà anh đã tìm thấy ở căn nhà này. Còn điểm thứ hai, nếu người đặt có ý làm cho trọn vẹn theo đúng lệ cổ, sẽ được đặt ở nơi giữ lửa của cả nhà, tức là gian bếp với bếp lò và nền đất chịu hơi nóng quanh năm. Hai điểm ấy được sách ví như hai đầu của một sợi dây căng ngang căn nhà, đầu này ở cửa ra vào, đầu kia ở nơi cơm nước nuôi sống mọi người bên trong.
Quân gấp cuốn sách lại và nhìn khắp gian bếp một lượt bằng con mắt của người làm nghề phục dựng đã quen đọc dấu vết trên vật liệu cũ. Gian bếp của biệt phủ rộng rãi, lát gạch nung đỏ đã mòn bóng ở những chỗ người hay đi lại nhất trong suốt sáu năm qua. Bếp lò xây bằng gạch chịu lửa đặt ở góc trong cùng, bên cạnh là chạn bát gỗ và một chiếc bàn ăn nhỏ dành cho những bữa cơm không bày ở gian giữa.
Trước khi bắt tay vào phần trình bày chính, anh còn dành ít phút để kiểm tra lại toàn bộ nền bếp bằng cách đi chậm một vòng quanh gian bếp và gõ nhẹ lên từng hàng gạch bằng đốt ngón tay của mình. Phần lớn nền bếp cho tiếng gõ đặc và đều, đúng như một nền gạch được đầm kỹ vẫn thường cho ra trong những căn nhà anh từng phục dựng. Chỉ riêng khoảng nền ở góc sau bếp lò là anh cố tình để lại sau cùng, vì anh không muốn một tiếng gõ vội vàng nào làm ảnh hưởng tới quyết định sẽ đưa ra trong buổi sáng hôm nay.
Anh giải thích cho cả nhà nghe cách anh dự định kiểm tra mà không làm xáo trộn gian bếp của gia đình một cách không cần thiết. Anh sẽ không đào bới lung tung khắp nền bếp như người đi tìm kho báu trong truyện người ta vẫn kể cho nhau nghe. Anh chỉ xin phép thăm dò một góc khuất duy nhất, là khoảng nền nằm ngay phía sau bếp lò, nơi ít người lui tới nhất và cũng là nơi khuất mắt nhất trong cả gian bếp này.
Lý do anh chọn đúng góc ấy cũng được anh nói rõ ràng từng bước, dựa trên lệ nghề và trên thói quen làm việc của thợ xưa mà anh đã gặp trong nhiều công trình phục dựng trước đây. Một người muốn giấu một vật nhỏ xuống dưới nền nhà sẽ chọn chỗ ít bị đào xới lại nhất theo thời gian, và góc sau bếp lò đáp ứng đúng điều kiện ấy hơn bất cứ vị trí nào khác. Nơi ấy không đặt vật nặng, không hứng nước rửa hằng ngày, và cũng không nằm trên đường đi lại của người nấu nướng trong nhà.
Ông Ba nghe tới đó thì gật gù, nói rằng góc nền sau bếp lò đúng là sáu năm nay chưa từng có ai động tới một lần nào cả. Ông kể ngày dựng nhà, chính ông là người đứng xem toán thợ lát nền gian bếp này từ viên gạch đầu tiên cho tới viên gạch cuối cùng. Ông nhớ nền bếp được đầm rất kỹ bằng đất sét trộn vôi, lát gạch xong còn được phủ một lớp áo mỏng trước khi bàn giao cho gia đình dọn về ở.
Bảo hỏi anh một câu rất thực tế về điều sẽ xảy ra nếu buổi thăm dò không tìm thấy gì cả.
- Anh Quân, nếu thăm dò ở góc ấy mà không thấy gì cả thì việc này sẽ đi tới đâu tiếp theo?
- Nếu không thấy gì, tôi sẽ ghi vào sổ là điểm thứ hai theo lệ nghề không tồn tại ở gian bếp này, và tôi sẽ phải xem lại toàn bộ suy luận của mình từ đầu.
Anh nói anh không sợ kết quả trống không, vì một kết quả trống không được kiểm chứng cẩn thận vẫn tốt hơn nhiều so với một suy đoán được giữ yên trong đầu mà không ai dám kiểm tra. Anh không hề nói tránh.
Bà Nhàn im lặng nghe hết buổi trình bày của anh, rồi bà nói bà sẽ đứng ra nói với ông Lộc trong buổi trưa nay khi ông về nhà ăn cơm. Bà cho rằng việc thăm dò một góc nền nhỏ trong bếp nhà mình, làm ban ngày và có đủ người nhà chứng kiến, là việc không có gì phải giấu giếm hay sợ sệt cả. Bà còn nói thêm rằng nếu ông Lộc có hỏi căn cứ ở đâu, bà sẽ chỉ nói đúng những gì anh vừa trình bày, không thêm không bớt một lời nào.
Giờ cơm trưa hôm đó, Quân không có mặt ở gian giữa theo lời dặn trước của bà Nhàn, anh ăn cơm ở gian bếp cùng ông Ba như thường lệ. Từ trong bếp, anh nghe tiếng vợ chồng gia chủ nói chuyện với nhau ở nhà trên, giọng ông Lộc lúc đầu khá to rồi nhỏ dần theo thời gian của bữa cơm. Anh không cố nghe rõ từng câu chữ trong câu chuyện riêng của hai vợ chồng, chỉ biết rằng khi bà Nhàn xuống bếp lấy thêm bát đũa, bà khẽ gật đầu với anh một cái rất nhẹ mà đầy ý nghĩa.
Buổi chiều cùng ngày, ông Lộc tự mình đi xuống gian bếp, một việc mà theo lời ông Ba kể lại thì cả tháng nay ông chưa từng làm vào giờ này trong ngày. Ông đứng ở cửa bếp nhìn Quân đang đo lại kích thước gian bếp bằng thước dây, im lặng quan sát một lúc lâu rồi mới lên tiếng.
- Anh định đào ở chỗ nào, chỉ cho tôi xem.
Quân dẫn ông tới góc nền sau bếp lò, chỉ rõ phạm vi một khoảng vuông nhỏ mà anh dự định thăm dò vào ngày mai.
Ông Lộc cúi xuống nhìn góc nền ấy, đưa tay gõ nhẹ lên mấy viên gạch ở đó như một người thợ gỗ vẫn hay gõ lên mặt gỗ để nghe độ đặc rỗng bên trong.
- Tôi đồng ý cho anh thăm dò đúng một góc ấy thôi, với điều kiện làm gọn gàng, đào lên được thì phải lát lại cho tử tế như cũ ngay trong ngày.
Ông còn dặn thêm rằng mọi việc phải làm trước mắt ông và người nhà, không ai được tự ý đụng vào bất cứ chỗ nào khác trong gian bếp này ngoài phạm vi đã thỏa thuận.
Quân nhận lời ngay và ghi rõ những điều kiện ấy vào sổ của mình trước mặt gia chủ, đọc lại thành tiếng cho ông nghe trước khi đóng sổ. Anh đề nghị buổi thăm dò sẽ bắt đầu vào bốn giờ chiều ngày mai, khi nắng đã dịu và cả nhà đều có thể có mặt đông đủ quanh gian bếp. Ông Lộc gật đầu rồi quay lưng đi lên nhà trên, bước chân của ông chậm hơn lúc ông đi xuống đây khá nhiều.
Phần còn lại của buổi chiều, Quân cùng ông Ba chuẩn bị những dụng cụ cần thiết cho buổi thăm dò ngày mai một cách cẩn thận và gọn gàng. Một chiếc bay thợ hồ nhỏ, một chiếc đục dẹp đã mài cùn đầu để tránh làm vỡ gạch, một chiếc chổi lông mềm và mấy chiếc túi vải sạch có buộc dây sẵn. Anh cũng chuẩn bị sẵn một chiếc khay gỗ nông để đặt bất cứ thứ gì tìm thấy dưới nền lên đó, cùng cuốn sổ và chiếc điện thoại đã sạc đầy pin để ghi lại hình ảnh tại chỗ.
Ông Ba nhìn đống dụng cụ được xếp ngay ngắn ở góc bếp mà nói đùa một câu cho không khí bớt căng thẳng trong những ngày nặng nề vừa qua. Ông nói anh Quân chuẩn bị đào một góc nền bếp mà kỹ lưỡng như người ta chuẩn bị mở một ngôi mộ cổ trong truyện kể ngoài chợ vậy. Quân cười đáp rằng với nghề của anh, đào xuống lòng đất của một căn nhà cũng phải giữ lễ như vậy, vì không ai biết được bàn tay người xưa đã gửi gắm điều gì xuống bên dưới những viên gạch vô tri ấy.
Khi trời sập tối, Quân đứng một mình trong gian bếp vắng và nhìn lại góc nền sau bếp lò lần cuối cùng trong ngày hôm nay. Mấy viên gạch ở đó nằm im lìm như mọi viên gạch khác trong nhà này, không một dấu hiệu nào cho thấy chúng khác biệt hay đáng chú ý hơn cả. Chúng nằm im như đang thách thức. Vậy mà ngày mai, dưới những viên gạch im lìm ấy, hoặc anh sẽ tìm thấy mắt xích còn thiếu cho toàn bộ câu chuyện của căn biệt phủ này. Hoặc là anh phải đối diện với gia chủ bằng một kết quả trống không, cùng một thời hạn cuối tháng đang đến gần sau lưng mình.