BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 27: Mảnh Gương Dưới Nền Bếp
Bốn giờ chiều ngày hai mươi hai tháng tư, gian bếp biệt phủ họ Trần sáng hơn thường lệ vì bà Nhàn đã cho mở hết các cửa sổ và mắc thêm một bóng đèn vàng…
Nội dung chương
Bốn giờ chiều ngày hai mươi hai tháng tư, gian bếp biệt phủ họ Trần sáng hơn thường lệ vì bà Nhàn đã cho mở hết các cửa sổ và mắc thêm một bóng đèn vàng ngay phía trên bếp lò. Cả nhà có mặt đông đủ quanh góc nền sau bếp lò như đã hẹn từ hôm trước, không thiếu một ai kể cả ông Lộc. Ông đứng khoanh tay ở vị trí gần cửa bếp nhất, từ đó ông có thể nhìn rõ từng động tác của Quân mà không phải chen lấn với ai trong nhà.
Quân quỳ xuống bên góc nền đã được khoanh phấn trắng từ sáng, đặt chiếc khay gỗ nông ngay ngắn bên cạnh đầu gối của mình trước khi chạm tay vào viên gạch đầu tiên. Anh nói rõ cho cả nhà nghe từng bước mình sắp làm, rằng anh sẽ nậy thử đường mạch vữa quanh bốn viên gạch ở góc này trước, rồi mới quyết định có nhấc viên nào lên hay không. Ông Ba cầm sẵn chiếc chổi lông mềm và chiếc bay nhỏ, đứng ngay sau lưng anh trong tư thế của một người phụ việc đã quen việc từ những ngày đầu anh tới nhà này.
Đường mạch vữa quanh viên gạch ở góc trong cùng có một điều lạ mà con mắt nghề của Quân nhận ra ngay khi lưỡi đục dẹp chạm vào nó lần đầu tiên. Ba mặt của viên gạch có mạch vữa cứng và già theo đúng tuổi của nền bếp, riêng mặt hướng vào góc tường lại mềm hơn hẳn và có màu sáng hơn các mặt còn lại một cách rõ rệt. Anh dừng tay, gọi ông Lộc và Bảo tới gần để cùng nhìn vào chi tiết ấy trước khi anh làm bất cứ điều gì tiếp theo với viên gạch này.
Bảo cúi xuống rất sát, đưa ngón tay miết nhẹ lên đường mạch vữa mềm ấy rồi ngẩng lên nhìn cha mình mà không nói một lời nào. Ông Lộc cũng cúi xuống theo, ông dùng móng tay cạy thử một mẩu vữa nhỏ ở đó và vê nó giữa hai đầu ngón tay của mình hồi lâu. Quân nhìn thấy rõ bàn tay gia chủ khẽ run lên trong một thoáng ngắn ngủi, trước khi ông đứng thẳng dậy và gật đầu ra hiệu cho anh cứ tiếp tục công việc của mình.
Anh dùng đục dẹp đã mài cùn đầu để tách dần đường mạch mềm ấy ra, từng mẩu vữa nhỏ rơi xuống nền bếp được ông Ba quét gọn sang một bên ngay lập tức. Công việc diễn ra chậm rãi tới mức cả gian bếp chỉ còn nghe thấy tiếng đục chạm vữa rất khẽ và tiếng thở đều đều của mấy người đang đứng quanh. Mất gần hai mươi phút, viên gạch góc mới lỏng ra đủ để anh dùng hai tay nhấc nó lên khỏi vị trí mà nó đã nằm yên suốt sáu năm qua.
Bên dưới viên gạch là một lớp đất sét trộn vôi đã khô cứng, bề mặt của nó phẳng lì và không có dấu hiệu gì bất thường trong cái nhìn đầu tiên của mọi người. Nhưng Quân không dừng lại ở cái nhìn đầu tiên ấy, vì kinh nghiệm phục dựng mách bảo anh rằng vật được giấu xuống nền nhà hiếm khi nằm ngay sát dưới mặt gạch cho người ta thấy ngay. Anh dùng bay thợ hồ gạt nhẹ từng lớp đất mỏng ở khoảng hốc vừa mở ra, mỗi lớp đất được gạt lên đều được ông Ba đỡ lấy bằng chiếc khay gỗ và để riêng sang một phía.
Tới lớp đất thứ ba, lưỡi bay của anh chạm phải một thứ gì đó không phải đất đá và cũng không phải rễ cây như anh vẫn gặp trong những lần đào nền nhà cũ trước đây. Tiếng chạm vang lên rất nhỏ, khô và giòn, khác hẳn tiếng bay chạm vào sỏi vẫn thường nghe trong lòng đất của vùng này. Anh dừng tay ngay lập tức, đặt chiếc bay xuống bên cạnh và ra hiệu cho mọi người trong gian bếp lùi lại nửa bước để anh làm việc cho rõ ràng. Cả gian bếp nín thở theo.
Quân dùng chiếc chổi lông mềm quét đi lớp đất mỏng còn phủ trên vật lạ ấy, từng chút một như người ta vẫn quét bụi trên mặt một món đồ cổ vừa được lấy ra khỏi lòng đất. Dần dần, một gói nhỏ hình chữ nhật hiện ra trong hốc đất, bọc bằng một thứ giấy đã ngả màu và mục nát tới mức chỉ cần chạm mạnh là có thể vỡ vụn ra từng mảnh. Màu sắc còn sót lại trên lớp giấy bọc ấy đã phai nhạt đi rất nhiều theo năm tháng nằm dưới nền bếp. Nó vẫn cho anh nhận ra đó là màu đỏ của loại giấy vẫn dùng trong các việc thờ cúng ở vùng này.
Anh đeo găng tay vải, dùng hai tay nâng cả gói giấy lên khỏi hốc đất một cách hết sức chậm rãi và đặt nó vào đúng giữa chiếc khay gỗ mà ông Ba đang giữ sẵn. Cả nhà xúm lại gần hơn, nhưng không ai đưa tay chạm vào gói giấy ấy ngoài anh, vì anh đã dặn trước rằng mọi thứ tìm thấy phải được giữ nguyên trạng cho tới khi ghi chép xong. Bà Nhàn đứng ngay sau lưng chồng, hai tay bà bấu chặt vào nhau, miệng bà mấp máy như đang khấn thầm một điều gì đó mà Quân không nghe rõ được.
Lớp giấy đỏ bọc ngoài đã mục tới mức tự nó nứt ra ở một đường rạn dài khi anh nghiêng chiếc khay dưới ánh đèn để quan sát cho kỹ hơn. Qua đường rạn ấy, một cạnh sắc lạnh lóe lên trong ánh sáng vàng của gian bếp, và Quân nhận ra ngay đó là cạnh của một mảnh gương đã vỡ. Anh dùng chiếc nhíp gỗ nhỏ gạt nhẹ mép giấy mục sang bên, để lộ ra thêm một phần mặt gương sẫm màu vì thời gian, với những đường nứt rạn chạy khắp bề mặt của nó như mạng nhện.
Mảnh gương không lớn, chỉ chừng hai bàn tay người lớn chắp lại, hình thù méo mó vì là một mảnh vỡ ra từ một tấm gương lớn hơn nhiều. Điều làm Quân chú ý nhất không phải kích thước của nó, mà là cách nó được gói ghém quá cẩn thận so với một mảnh gương vỡ thông thường bị vứt bỏ. Giấy đỏ bọc hai lớp, buộc bằng một sợi chỉ đã mục gần đứt, và vị trí chôn nằm đúng ở góc khuất nhất của gian bếp, sâu dưới ba lớp đất đầm chặt của nền nhà.
Một mảnh gương vỡ bị thợ làm rơi trong lúc thi công thì sẽ nằm lẫn trong đống đất đá vụn, chứ không bao giờ được gói trong giấy đỏ và đặt ngay ngắn xuống một hốc đất riêng như thế này. Quân nói điều ấy thành tiếng cho cả nhà cùng nghe, chậm rãi và rõ ràng từng chữ, vì anh hiểu đây chính là lúc mọi người trong căn nhà này cần nghe một nhận định có căn cứ từ miệng anh. Anh nói đây là một vật được người ta cố ý chôn xuống dưới nền gian bếp từ ngày dựng nhà, giống hệt cách chiếc đinh ngược đã được cố ý đặt xuống dưới bậc cửa chính của căn nhà này.
Ông Lộc đứng lặng trong gian bếp rất lâu sau câu nói ấy của Quân, ánh mắt ông dán chặt vào mảnh gương vỡ nằm trên chiếc khay gỗ giữa nhà. Ông không nói một lời nào, cũng không nổi giận như anh vẫn lo ông sẽ nổi giận khi bằng chứng thứ hai xuất hiện ngay trước mắt mình. Bảo bước tới đứng bên cạnh cha, khẽ gọi một tiếng cha rất nhỏ, nhưng ông Lộc chỉ đưa tay lên ra hiệu cho con trai cứ để ông yên một lúc như vậy. Sự im lặng ấy kéo dài mãi.
Quân tranh thủ khoảng lặng ấy để làm nốt phần việc ghi chép của mình theo đúng trình tự anh vẫn giữ từ đầu tới giờ. Anh chụp ảnh mảnh gương còn nguyên trong lớp giấy bọc từ nhiều góc khác nhau, ghi rõ giờ giấc và vị trí tìm thấy vào cuốn sổ kiểm tra của mình. Sau đó anh đặt toàn bộ gói giấy cùng mảnh gương vào một chiếc túi vải sạch, buộc miệng túi lại và dán nhãn ghi ngày tháng lên trên. Mọi việc diễn ra trước sự chứng kiến của tất cả mọi người có mặt trong gian bếp chiều hôm đó.
Anh cũng không quên dặn ông Ba lát lại góc nền bếp ngay trong buổi tối nay bằng đúng những viên gạch cũ vừa được nhấc lên, sau khi đã lấp hốc đất lại cho bằng phẳng như cũ. Việc cất giữ túi vải chứa mảnh gương được anh giao vào chiếc hộp đồ nghề có khóa của mình, đặt bên cạnh túi vải chứa chiếc đinh ngược lấy lên từ bậc cửa hồi cuối tháng trước. Hai vật nằm cạnh nhau trong hộp, cách nhau gần một tháng trời tìm kiếm, và cùng chỉ về một hướng duy nhất mà giờ đây không ai trong căn nhà này còn có thể làm ngơ được nữa.
Khi mọi việc trong gian bếp đã xong xuôi, trời bên ngoài đã sập tối hẳn, và bà Nhàn lặng lẽ dọn một mâm cơm muộn lên gian giữa cho cả nhà như mọi ngày. Bữa cơm tối hôm đó diễn ra trong một sự yên lặng lạ lùng, không ai nhắc tới mảnh gương vừa được lấy lên từ dưới nền bếp của nhà mình. Chỉ tới khi đứng dậy khỏi mâm cơm, ông Lộc mới nói với Quân một câu duy nhất, giọng ông khàn đi trông thấy so với buổi chiều hôm trước.
- Mai kia anh làm nốt những việc còn lại của anh đi, rồi nói cho cả nhà tôi nghe một lần cho rõ ràng hết mọi chuyện.
Quân gật đầu nhận lời, và anh hiểu câu nói ngắn ngủi ấy của gia chủ có sức nặng hơn bất cứ lời đồng ý nào mà ông từng dành cho anh trong suốt thời gian qua. Hai dị vật đã nằm trong tay anh, đều là vật thật do chính tay anh lấy lên trước mắt cả nhà họ Trần. Việc còn lại của anh bây giờ là khép nốt vòng đo đạc cuối cùng của căn nhà này, để những con số trong sổ lên tiếng cùng một lúc với những vật thật ấy trong buổi trình bày sắp tới.