BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 28: Bảy Hạng Mục Rơi Cung Tử
Mười giờ sáng ngày hai mươi bốn tháng tư, Quân đặt lên mặt bàn ở gian giữa ba thứ mà anh đã chuẩn bị từ tối hôm trước, xếp thẳng hàng ngay ngắn trước mắt…
Nội dung chương
Mười giờ sáng ngày hai mươi bốn tháng tư, Quân đặt lên mặt bàn ở gian giữa ba thứ mà anh đã chuẩn bị từ tối hôm trước, xếp thẳng hàng ngay ngắn trước mắt cả nhà họ Trần. Thứ nhất là hai cuốn sổ đo đạc đã theo anh suốt gần hai tháng qua, bìa sổ đã sờn đi vì được mở ra đóng vào không biết bao nhiêu lần. Thứ hai là hai chiếc túi vải có dán nhãn ngày tháng, chứa hai vật thật mà chính tay anh đã lấy lên từ trong kết cấu của căn nhà này. Thứ ba là bản vẽ mặt bằng do anh tự phác, trên đó từng hạng mục của căn nhà được đánh dấu bằng hai màu mực khác nhau một cách rõ ràng.
Ông Lộc ngồi ở ghế chủ tọa như mọi buổi họp mặt trong nhà này, nhưng hôm nay trước mặt ông không có ấm trà nào như thường lệ cả. Bà Nhàn ngồi bên cạnh chồng, Bảo và Hằng ngồi ở hai phía còn lại của chiếc bàn dài, còn ông Ba đứng tựa vào cột nhà gần cửa ra vào. Hằng đã về nhà từ tối hôm trước theo lời nhắn của mẹ, và đây là lần đầu tiên cô có mặt trong một buổi trình bày đầy đủ của Quân kể từ ngày anh tới căn nhà này.
Anh bắt đầu buổi nói chuyện bằng việc khép lại vòng đo đạc cuối cùng mà anh vừa hoàn tất trong hai ngày vừa qua, sau buổi đào nền bếp đầy căng thẳng của cả nhà. Những hạng mục cuối cùng chưa từng được đo từ ngày anh tới đây, gồm ngưỡng cửa gian bếp và khung cửa kho nhỏ ở phía sau nhà chính. Tất cả đã được anh đo cẩn thận bằng đúng cây thước chuẩn vòng bốn mươi hai phẩy chín xăng ti mét. Từng số đo đều được đọc to cho ông Ba ghi chép đối chiếu tại chỗ, giống hệt cách hai người đã làm trong đợt đo lại toàn bộ đầy sóng gió hồi đầu tháng.
Kết quả của hai hạng mục cuối ấy không nằm ngoài bức tranh chung mà những con số trước đó đã vẽ nên cho căn nhà này suốt thời gian qua. Ngưỡng cửa gian bếp rơi hẳn vào nhóm cung xấu, và khung cửa kho nhỏ phía sau cũng rơi vào nhóm cung xấu. Sự xen kẽ giữa lành và xấu ấy, theo lời anh giải thích cho cả nhà, chính là điều làm cho bức tranh tổng thể trở nên đáng tin hơn. Một căn nhà bị đo sai phương pháp sẽ cho ra kết quả xấu đều khắp mọi nơi, chứ không phân biệt chỗ nào như thế này.
Trước khi đọc danh sách cuối cùng, anh còn dành mấy phút để nói rõ về những hạng mục cho kết quả lành trong căn nhà này. Theo anh, một buổi trình bày công bằng không thể chỉ đọc phần xấu rồi bỏ qua phần tốt được. Cửa sổ phía đông của gian giữa, cửa sổ phía tây của gian giữa, cửa buồng của Bảo và cửa sổ buồng của Hằng đều rơi vào các cung lành theo đúng cây thước chuẩn của anh. Anh nói sự tồn tại của những hạng mục lành ấy không hề làm nhẹ đi kết luận của buổi sáng hôm nay. Trái lại, nó còn cho thấy các hạng mục xấu kia nằm ở những vị trí có chọn lọc rõ ràng, tập trung vào cửa ra vào, gian bếp và buồng ngủ của gia chủ.
Anh cũng nhắc lại chuyện lầm thước của chính mình hồi đầu tháng, một việc mà anh không giấu giếm dù nó từng làm ông Lộc nổi giận và dọa đuổi anh ngay tại gian giữa này. Anh nói anh nhắc lại chuyện ấy trong buổi hôm nay là có chủ ý hẳn hoi, để cả nhà thấy rằng phương pháp của anh đã từng được thử thách ngay trên chính sai lầm của người cầm thước. Những con số anh đọc lên sáng nay là những con số đã sống sót qua lần đo lại toàn bộ khắt khe nhất, với từng số đo được đọc to và có người ghi chép đối chiếu ngay tại chỗ.
Rồi anh mở cuốn sổ tổng kết, đọc chậm rãi từng hạng mục một trong danh sách cuối cùng mà anh đã chốt lại sau gần hai tháng đo đạc ở căn nhà này. Cửa chính của biệt phủ là hạng mục xấu thứ nhất, bậc thềm ngay phía dưới nó là hạng mục xấu thứ hai trong danh sách của anh. Cửa buồng của vợ chồng gia chủ là hạng mục thứ ba, cửa sổ gian bếp là hạng mục thứ tư được anh đọc lên. Cửa sau của nhà chính là hạng mục thứ năm, ngưỡng cửa gian bếp vừa đo xong là hạng mục thứ sáu, và khung cửa kho nhỏ phía sau nhà khép lại danh sách ở vị trí thứ bảy.
Anh đặt bút xuống và đọc dòng kết luận của đợt đo cuối cùng này thành tiếng, rõ ràng từng chữ cho cả nhà cùng nghe trong gian giữa yên tĩnh. Trong sổ của Quân, dòng tổng kết ấy ghi rằng bảy hạng mục rơi vào cung Tử. Anh nhấn mạnh đây là kết quả đã qua một lần đo lại toàn bộ để kiểm chứng. Nó không phải con số của một đợt đo vội vàng nào. Ông Lộc nghe xong thì ngả người ra lưng ghế, hai tay ông đan vào nhau đặt trên đùi, mắt ông nhìn lên phía thanh đòn dông trên cao mà không nói một lời nào.
Quân để cho khoảng lặng ấy kéo dài đủ lâu để mọi người trong nhà kịp thấm hết con số vừa được đọc lên, rồi anh mới chuyển sang phần thứ hai của buổi trình bày. Không ai chen vào một lời. Anh mở hai chiếc túi vải trên bàn, đặt chiếc đinh sắt đóng ngược và mảnh gương vỡ còn nguyên trong lớp giấy đỏ mục lên hai chiếc khay gỗ riêng biệt. Anh nhắc lại ngắn gọn vị trí và hoàn cảnh tìm thấy từng vật, đều có người nhà làm chứng tại chỗ và đều được ghi chép cùng chụp ảnh ngay trong ngày tìm thấy.
- Thưa ông bà và cả nhà, tôi xin nói kết luận của mình ở đúng mức mà căn cứ trong tay tôi cho phép, không hơn một chữ nào cả. Hai vật này không thể cùng là tình cờ, và những con số đo kia cũng không thể cùng là sai sót của một toán thợ giỏi.
Anh nói tiếp rằng một chiếc đinh đóng ngược có thể còn cãi nhau được là sơ suất của một người thợ mệt mỏi trong lúc làm việc vội vàng cuối ngày. Một mảnh gương vỡ chôn dưới nền bếp cũng có thể còn vin vào cớ rác thải thi công bị lấp xuống nền như vẫn thường xảy ra ở các công trình lớn. Nhưng khi cả hai vật cùng xuất hiện trong một căn nhà, ở đúng hai vị trí mà lệ nghề xưa vẫn nhắc tới, mọi chuyện lại khác hẳn. Chúng cùng hướng về một kết quả đo đạc xấu có hệ thống như thế này. Cách giải thích về sự tình cờ vì thế không còn đứng vững được nữa.
Kết luận của anh được nói ra thành tiếng lần đầu tiên trước mặt đầy đủ cả nhà họ Trần trong buổi sáng hôm ấy.
- Theo căn cứ tôi có trong tay, căn nhà này đã bị người ta can thiệp xấu một cách có hệ thống ngay từ những ngày nó được dựng lên.
Anh dùng hai chữ nghi ngờ một cách có chủ ý khi nói về người đã làm việc này, vì anh chưa có trong tay bất cứ giấy tờ hay lời xác nhận nào đủ sức chỉ đích danh một con người cụ thể.
- Tôi biết việc này do bàn tay của người trong nghề mộc làm ra, dựa trên cách đặt vật và cách che giấu dấu vết quá khéo léo của nó. Nhưng danh tính cụ thể của người ấy vẫn là một khoảng trống mà tôi chưa lấp được bằng căn cứ chắc chắn.
Hằng nghe tới đó thì đưa tay lên che miệng, nước mắt cô bắt đầu rơi xuống mà cô không buồn lau đi như những lần về nhà khóc trước đây. Bảo ngồi bên cạnh đặt tay lên vai em gái mình, còn bà Nhàn thì nhìn chồng bằng một ánh mắt mà Quân không sao diễn tả được bằng lời trong sổ của mình. Ông Lộc vẫn ngồi im như một pho tượng gỗ, chỉ có quai hàm của ông là khẽ nghiến lại mấy lần trong suốt phần trình bày dài của anh. Không khí nặng như đá đè.
Quân khép lại buổi nói chuyện bằng một lời đề nghị thực tế, thay vì những lời kết luận nặng nề hơn mà anh hoàn toàn có thể nói ra trong lúc này. Anh đề nghị cả nhà ngồi lại với nhau một buổi riêng, không có mặt anh cũng được. Từng người trong gia đình sẽ nói hết những điều mình biết về chuyện tiền công năm xưa và về những năm tháng sống trong căn nhà này. Anh nói những gì anh tìm thấy mới chỉ là phần nằm trong gỗ và trong đất của căn nhà này, còn phần nằm trong lòng người thì chỉ có chính người nhà họ Trần mới mở ra được cho nhau nghe mà thôi.
Ông Lộc cuối cùng cũng lên tiếng khi Quân đã thu xếp xong giấy tờ trên bàn, giọng ông trầm xuống và chậm hơn hẳn so với mọi lần ông nói chuyện với anh trước đây. Ông nói ông đồng ý ngồi lại với vợ con một buổi như anh vừa đề nghị, vào tối ngày mai ngay tại gian giữa này, và ông muốn anh có mặt ở đó để nghe cho hết. Ông còn nói thêm một câu mà cả nhà nghe xong đều quay lại nhìn ông. Ông không muốn con cháu mình sau này phải nghe chuyện nhà mình từ miệng người làng. Ông đã từng để cả nhà phải nghe cảnh ấy trong những ngày vừa qua rồi.
Buổi trình bày kết thúc khi đồng hồ treo tường chỉ gần mười hai giờ trưa, nắng đã đứng bóng trên sân trước của biệt phủ và tiếng ve đầu mùa bắt đầu râm ran trên những tán cây ngoài vườn. Quân trở về buồng chái của mình với hai cuốn sổ đã khép và hai chiếc khay gỗ trống không, trong lòng anh rõ một điều mà anh không ghi vào bất cứ trang sổ nào của mình. Buổi tối ngày mai ở gian giữa kia mới là buổi khó khăn nhất của cả nhà họ Trần, và vai trò của anh khi ấy sẽ chỉ là ngồi nghe như một người chứng kiến, chứ không còn là người cầm thước đo nữa.