CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 23: Khảo Sát Đầm Lầy Sau Mưa
Ngày mười bảy tháng chín, đội thợ không leo lên giàn giáo cổng tam quan như nhịp quen thuộc của nhiều ngày trước. Sau một đêm mưa rải rác, nước trong các…
Nội dung chương
Ngày mười bảy tháng chín, đội thợ không leo lên giàn giáo cổng tam quan như nhịp quen thuộc của nhiều ngày trước. Sau một đêm mưa rải rác, nước trong các rãnh quanh sân chùa dâng lên thấy rõ, và Sư phó Kim Sóc Khênh đề nghị tổ trưởng cho cả đội chuyển sang phía sau chùa một buổi. Việc ở đầm lầy sau chùa vốn nằm trong kế hoạch bảo vệ nền chùa trước mùa mưa lớn, chỉ là lâu nay đội vẫn ưu tiên hai cột cổng nên chưa ai động tay vào.
Sơn Văn Đen đồng ý ngay trong buổi điểm danh buổi sáng, ông phân công lại nhân lực theo khu vực mới. Thạch Văn Rith dẫn một nhóm nhỏ gia cố lại đoạn bờ đất gần nhà bếp, nơi nước mưa hay tràn qua chân tường khi đầm dâng cao. Thạch Văn Sang và Kiên Văn Tài theo Khênh ra phía đầm chính, mang theo cuộn dây đo, mấy cọc tre đánh dấu và một cuốn sổ tay chống nước của nhà chùa.
Con đường vòng ra phía sau chánh điện đi qua một lối đất hẹp giữa hai hàng dừa nước và bụi cỏ cao ngang thắt lưng. Đất dưới chân sau cơn mưa đêm trở nên mềm và lún, mỗi bước đi đều để lại một vệt giày sâu in rõ trên mặt bùn nâu. Sang đi sau Khênh, tay trái xách cuộn dây đo, tay phải giữ thăng bằng một cách rất nhẹ mỗi khi chân trượt trên lớp bùn trơn. Cổ tay quấn khăn của anh hôm nay bớt sưng hơn hôm qua một chút, nhưng cử động xoay vẫn còn đau âm ỉ.
Khênh dừng lại ở mép đầm và chỉ tay về phía mặt nước đen rộng mở sau chùa. Đầm lầy sau chùa trải dài tới tận hàng cây xa ở cuối tầm mắt, mặt nước phẳng lặng vào buổi sáng, chỉ gợn nhẹ khi một cơn gió sớm đi qua lớp cỏ mặt nước. Mùi bùn ngai ngái bốc lên quen thuộc, không nồng và không khác gì những buổi khảo sát trước mà Sang từng theo sư phó ra đây.
Việc đầu tiên của nhóm là khơi lại rãnh thoát nước chạy dọc theo chân tường sau của chánh điện. Rãnh này có nhiệm vụ dẫn nước mưa từ sân sau ra một cửa thoát nhỏ ở góc đầm, tránh cho nước đọng lâu ngày dưới chân tường đá cổ. Lá cây, bùn non và mấy nhánh cỏ khô đã lấp gần kín miệng rãnh sau nhiều tuần không ai dọn tới. Sang và Tài dùng cuốc nhỏ cào từng lớp bùn ra ngoài, còn Khênh đứng ở đầu rãnh kiểm tra độ dốc bằng một ống nước trong suốt của nhà chùa.
Khi lớp bùn cuối cùng ở miệng rãnh được cào đi, dòng nước đọng trong rãnh bắt đầu chảy thành một dòng nhỏ đều đặn về phía cửa thoát. Tài reo lên một tiếng khẽ khi thấy nước chảy thông, cậu nói một rãnh nhỏ như vậy mà tắc thì cả bức tường sau phải ngâm nước suốt mùa mưa. Khênh gật đầu, ông bảo công việc ở chùa nhiều khi không nằm ở chỗ cao người ta nhìn thấy, mà nằm ở những chỗ thấp không ai để ý cho tới khi nước dâng lên tận thềm.
Gia cố bờ đầm là phần việc nặng hơn trong buổi sáng hôm ấy. Nhóm của Rith mang tới những bao đất sét đã trộn rơm khô, xếp thành một hàng thấp dọc theo đoạn bờ dễ sạt nhất gần góc tường sau. Sang phụ cha đặt từng bao đất xuống vị trí Khênh đã cắm cọc, anh dùng tay trái chịu lực chính và chỉ dùng tay phải giữ mép bao cho khỏi xoay. Rith nhìn con trai làm việc chậm hơn thường lệ nhưng ông cho rằng đó là do bùn trơn dưới chân, nên ông không hỏi gì thêm ngoài việc nhắc mọi người đi đứng cẩn thận.
Khênh dẫn Sang và Tài đi dọc theo bờ đầm xa hơn về phía cuối chùa, tới một khoảng cỏ rộng nằm rạp xuống thành từng vệt dài. Những vệt cỏ ấy đổ cùng một hướng về phía bờ cao, thân cỏ đã ngả màu vàng úa và dính chặt vào mặt bùn khô ở lớp dưới. Sang cúi xuống chạm tay vào một vệt cỏ, anh hỏi sư phó đây có phải dấu chân hay dấu kéo của vật gì lớn đi qua vùng đầm này không.
Khênh lắc đầu ngay và giải thích rất rõ ràng trước mặt cả hai người thợ trẻ. Ông nói những vệt cỏ nằm rạp ấy là dấu của mùa mưa năm trước, khi nước đầm dâng cao bất thường trong nhiều ngày liên tiếp và gió lớn quật cỏ nằm rạp theo hướng nước rút. Khi nước rút hết, cỏ đã bị ngâm lâu ngày không dựng lại được nữa, chúng khô dần và giữ nguyên hình dáng nằm rạp cho tới tận bây giờ. Ông dặn Sang ghi vào sổ đúng như vậy, không ghi thêm bất kỳ suy đoán nào khác về những vệt cỏ ở bờ đầm xa.
Sang mở cuốn sổ tay chống nước và ghi lại lời giải thích của sư phó theo đúng từng ý chính. Anh ghi vị trí của khoảng cỏ nằm rạp, hướng đổ của thân cỏ, thời điểm hình thành là mùa mưa năm trước và nguyên nhân là nước dâng kết hợp gió quật trong nhiều ngày. Tài đứng bên cạnh đọc lại dòng ghi của anh một lần, rồi gật đầu xác nhận phần ghi chép ấy khớp với những gì cả nhóm vừa nghe sư phó nói ngay tại bờ đầm.
Phần việc quan trọng nhất của buổi khảo sát là đo mực nước hiện tại của đầm so với chân tường sau của chùa. Khênh cắm một cây sào có khắc vạch sẵn xuống mép nước ở vị trí cố định mà nhà chùa vẫn dùng qua nhiều mùa mưa. Sang kéo dây đo từ chân tường sau ra tới mép sào, còn Tài giữ đầu dây bên kia và đọc số đo lớn tiếng cho sư phó nghe rõ. Kết quả cho thấy mặt nước đầm hiện tại còn cách chân tường sau một khoảng an toàn khá rộng, đủ để chùa yên tâm trước những trận mưa vừa trong những ngày tới.
Khênh cho ghi kết quả đo ấy vào nhật ký công trình buổi chiều, kèm theo ghi chú về tình trạng rãnh thoát nước vừa được khơi thông và đoạn bờ vừa được gia cố bằng bao đất. Ông nói nếu mưa lớn kéo dài nhiều ngày, đội sẽ phải quay lại đây đo thêm một lần nữa và che chắn thêm cho đoạn bờ thấp nhất. Nhưng với mực nước hôm nay, phần sau chùa chưa đặt ra nguy cơ nào cần báo động cho Sư Cả hay cho buổi nghiệm thu sắp tới.
Buổi trưa, cả nhóm nghỉ ăn cơm ngay tại hiên sau của chánh điện, nhìn ra mặt đầm vừa được dọn dẹp và khơi thông rãnh nước. Sang ngồi ăn với cha và Tài, anh thấy một ngày làm việc dưới đất thấp lại làm đầu óc mình nhẹ đi sau hai ngày căng thẳng trên giàn cao. Cổ tay phải của anh được nghỉ ngơi gần như trọn buổi sáng, chỉ phải đỡ những việc nhẹ ở bờ đầm, nên cơn đau giảm xuống rõ rệt vào giờ nghỉ trưa. Anh thầm nghĩ nếu có thêm vài ngày làm việc dưới đất như hôm nay, thương tích giấu kín của anh có thể tự lành mà không ai trong đội hay biết.
Chiều hôm ấy, nhóm tiếp tục trồng thêm mấy hàng cỏ giữ đất dọc theo đoạn bờ vừa gia cố, theo cách bà con quanh vùng vẫn làm để giữ bờ ruộng khỏi sạt khi nước lên. Khênh hướng dẫn cách cắm từng cụm cỏ xuống bùn non thành hàng chéo, để rễ cỏ giữ lớp đất mặt trong những trận mưa tiếp theo. Tài làm việc rất nhanh ở phần này, cậu nói giữ bờ đầm cũng giống giữ chân cột, đều là giữ phần nền cho thứ đứng cao ở phía trên khỏi ngã xuống.
Trong lúc chờ nhóm của Rith xếp xong hàng bao đất cuối cùng, Khênh còn dẫn Sang đi kiểm tra hai cọc mốc đá cũ nằm sâu trong lớp cỏ gần cửa thoát nước. Hai cọc mốc ấy được nhà chùa cắm từ nhiều năm trước để đánh dấu mức nước cao nhất từng ghi nhận trong một mùa mưa lớn đã qua. Mực nước hôm nay thấp hơn vạch khắc trên cọc mốc phía trong một khoảng rõ rệt, và Khênh cho Sang tự tay sờ vào vạch khắc cũ để cảm nhận khoảng chênh lệch ấy bằng chính bàn tay của mình. Ông nói người thợ làm việc ở vùng đầm phải học cách đọc nước như đọc đá, vì nước lên hay xuống đều để lại dấu của nó trên những vật đứng yên quanh đầm.
Sang đứng bên cọc mốc một lúc lâu, anh so sánh vạch nước cũ với mặt nước phẳng lặng trước mặt và thấy lòng mình yên hơn hẳn lúc mới bước ra bờ đầm buổi sáng. Anh từng nghe nhiều lời đồn trong đội về vùng đầm sau chùa mỗi khi mùa mưa tới, nhưng buổi khảo sát hôm nay cho anh thấy mọi dấu vết ở đây đều có cách giải thích rõ ràng bằng nước, gió và thời gian. Anh ghi thêm vào sổ vị trí của hai cọc mốc, vạch nước cũ và khoảng chênh lệch so với mực nước vừa đo, rồi ký tên mình ở cuối mục ghi như người chịu trách nhiệm cho số liệu của buổi sáng.
Khênh kiểm tra lại trang ghi chép ấy ngay tại bờ đầm, ông gật đầu khi thấy Sang không ghi thiếu một mục nào trong những việc nhóm đã làm. Ông nói số liệu đo đạc chỉ có giá trị khi người ghi dám chịu trách nhiệm cho con số của mình, dù con số ấy thuận lợi hay bất lợi cho tiến độ của đội. Lời nói bình thường về một cuốn sổ đo nước làm Sang chợt nhớ tới mục lỗi an toàn mang tên mình trong nhật ký công trình ở cổng, và anh im lặng gấp cuốn sổ lại mà không đáp thêm một lời nào.
Trước khi quay vào sân chùa, Khênh đứng lại ở bờ đầm và nhìn một lượt từ mặt nước đen tới bức tường sau của chánh điện, rồi quay sang nói với Sang và Tài đang đứng bên cạnh. Ông nói việc ở cổng và việc ở đầm vốn là một việc chung của ngôi chùa này, vì chùa đứng giữa vùng đất nước, cổng có chắc mà đầm vỡ bờ thì chánh điện vẫn phải chịu nước như thường. Ông dặn hai người thợ trẻ nhớ lấy điều ấy mỗi khi thấy phần việc sau chùa bị coi nhẹ hơn phần việc trước cổng.
Sang ghi câu nói của sư phó vào cuối trang sổ của buổi khảo sát, không phải như một mục kỹ thuật mà như một lời nhắc riêng cho chính mình. Anh đóng cuốn sổ lại, xách cuộn dây đo lên bằng tay trái và đi theo Khênh trở vào sân chùa qua lối đất đã bắt đầu khô lại dưới nắng chiều. Sau lưng anh, mặt đầm nằm yên trong ánh sáng cuối ngày, rãnh nước vừa khơi chảy đều về cửa thoát và hàng bao đất mới xếp giữ bờ như một đường viền thấp bảo vệ chân tường sau của ngôi chùa ba trăm năm.