CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 24: Nguồn Gốc Ba Trăm Năm

Ngày mười tám tháng chín, phần việc ở cổng tam quan tạm chậm lại một buổi sáng vì đợt đá thay thế mới chưa kịp về tới chùa. Sơn Văn Đen cho đội chuyển…

Nội dung chương

Ngày mười tám tháng chín, phần việc ở cổng tam quan tạm chậm lại một buổi sáng vì đợt đá thay thế mới chưa kịp về tới chùa. Sơn Văn Đen cho đội chuyển sang dọn dẹp kho và kiểm tra lại toàn bộ dụng cụ, còn Thạch Thị Na được Sư Cả Kim Muni gọi vào chánh điện để chép lại một phần sổ chùa đã cũ. Thạch Văn Sang và Sư phó Kim Sóc Khênh cùng có mặt trong buổi chép sổ ấy, Sang ở vai trò người thợ chính của phần mặt cổng sắp tới, cần nghe rõ lai lịch của pho tượng mình sắp làm việc bên cạnh.

Cuốn sổ chùa được mang ra là một cuốn sổ bìa vải đã sờn, gáy sổ khâu bằng chỉ gai và nhiều trang giấy đã ngả sang màu vàng nâu theo năm tháng. Sư Cả đặt cuốn sổ lên chiếc bàn thấp trong chánh điện, ông dặn Na chép chậm rãi từng mục, chữ nào trong sổ cũ mờ quá không đọc rõ thì phải hỏi lại ông ngay tại chỗ. Khênh thắp thêm một ngọn đèn dầu nhỏ đặt ở góc bàn, ánh sáng vừa đủ để nhìn rõ mặt chữ mà không làm nóng những trang giấy đã giòn.

Sư Cả bắt đầu đọc từ mục ghi về việc lập chùa và tạc tượng ở những trang đầu tiên của cuốn sổ. Theo sổ chùa ghi lại, pho tượng Chằn được tạc từ một khối đá sa thạch nguyên khối ngay trong thời gian lập chùa ba trăm năm trước. Những người thợ tạc tượng đời đầu làm việc ngay tại sân đất trước cổng, họ đẽo khối đá thành hình hộ pháp trong nhiều tháng liền cho tới khi pho tượng đứng vững trên bệ. Sang nghe tới đoạn này thì nhìn ra phía cổng, anh hình dung khoảng sân đất ngày xưa cũng từng vang tiếng đục đá như sân chùa của đội anh hôm nay.

Sổ chùa ghi tiếp rằng sau khi tạc xong, pho tượng được giữ nguyên tại vị trí trước cổng tam quan và chưa từng bị dời đi khỏi bệ của mình qua mọi đời trụ trì. Dù cổng có sửa mái, thay cột hay gia cố nền qua nhiều đợt trùng tu khác nhau trong ba trăm năm, pho tượng vẫn đứng nguyên ở chỗ cũ theo đúng ghi chép của từng đời Sư Cả. Na chép dòng này rất cẩn thận, cô đọc lại thành tiếng cho Sư Cả nghe kiểm tra rồi mới chép tiếp sang mục sau.

Mục quan trọng nhất đối với phần việc sắp tới của đội thợ nằm ở những trang tiếp theo của cuốn sổ. Sổ ghi rõ phần mặt của pho tượng là mặt gốc từ khi tạc xong, chưa từng bị tạc lại ở bất kỳ chi tiết nào qua các đời chùa. Hai chiếc nanh ngược cong lên đâm thủng mép môi của tượng cũng là phần đá nguyên khối liền với đầu tượng, không phải là bộ phận làm riêng rồi gắn vào sau. Sư Cả đọc chậm mục này hai lần, ông dặn Na gạch chân dưới dòng chữ về hai chiếc nanh trong bản chép mới của cô.

Sang ngồi bên cạnh bàn chép sổ, anh nghe từng chữ của mục ghi ấy với một sự tập trung khác hẳn những buổi nghe kể chuyện trong giờ nghỉ. Anh hiểu từ hôm nay, trong đầu anh phải có một ranh giới rõ ràng giữa phần đá cổng có thể thay thế và phần đá tượng tuyệt đối không được làm thay đổi. Mặt cổng quanh tượng dù có phiến đá nào hư, đội vẫn có thể tháo ra và làm lại theo mẫu cũ, nhưng mặt tượng thì không có lần làm lại thứ hai cho bất kỳ người thợ nào.

Sư Cả cho Na chép sang mục ghi về đời Sư Cả đầu tiên của chùa và việc giữ gìn pho tượng trong những năm đầu mới lập. Theo sổ chùa ghi, vị Sư Cả đời đầu là người quyết định giữ pho tượng ở cổng như một vị Thần Hộ Pháp đã quy y, ngày ngày che chở cho ngôi chùa và cho dân làng đi lễ qua cổng. Mục ghi ấy cũng nhắc lại, trong khung chuyện kể được chép trong sổ, rằng vùng đất này thời hoang sơ từng có dạ xoa đầm lầy hung dữ làm hại người qua lại và phá hoại mùa màng quanh vùng. Sư Cả dừng lại ở đoạn này và nói rõ với cả ba người trẻ đang nghe rằng đó là phần chuyện kể của thời rất xa được sổ chùa ghi lại, không phải việc của đời chùa hôm nay.

Khênh bổ sung thêm một câu theo lời Sư Cả vừa dặn, ông nói phần chuyện kể trong sổ là để người đời sau hiểu vì sao hình tướng của pho tượng lại dữ tợn đến như vậy. Một vị hộ pháp gác cổng cần có vẻ ngoài khiến kẻ xấu nhìn vào phải chùn bước, còn tấm lòng của ngài sau khi quy y thì hướng về việc che chở cho chùa. Sang gật đầu ghi nhớ cách phân biệt ấy, anh nhớ lại buổi cán bộ xã từng hỏi một câu sai về pho tượng và đã được Sư Cả đính chính ngay trước mặt cả đội.

Sang cũng được nghe Sư Cả đọc mục ghi về lệ riêng của chùa liên quan tới pho tượng khi mới tạc xong. Theo sổ chùa ghi, đời Sư Cả đầu tiên đã làm một lễ riêng của chùa vào giờ Ngọ cho pho tượng mới, và lệ ấy chỉ được nhắc lại trong sổ như một dấu mốc của ngày tượng bắt đầu gác cổng. Sư Cả không đọc dài về buổi lễ ấy trong buổi chép sổ hôm nay, ông nói phần chi tiết của lệ riêng nằm ở những trang sau của cuốn sổ cũ và sẽ để Na đọc tiếp vào một buổi khác khi có đủ thời gian. Ông nhấn mạnh buổi chép hôm nay tập trung vào lai lịch của pho tượng và tình trạng nguyên vẹn của phần mặt qua ba trăm năm.

Na chép tới cuối buổi sáng thì bản chép mới đã có đủ các mục chính về khối đá nguyên khối, vị trí chưa từng thay đổi và phần mặt chưa từng được tạc lại. Cô đọc lại toàn bộ bản chép một lần cuối cho Sư Cả nghe, ông gật đầu ở từng mục và ký xác nhận ở cuối bản chép bằng nét chữ chậm rãi của người đã cao tuổi. Khênh cất cuốn sổ cũ trở lại tủ gỗ trong chánh điện, khóa tủ cẩn thận rồi trao chìa khóa lại cho Sư Cả như lệ thường của nhà chùa.

Sang xin phép Sư Cả được ghi thêm một dòng nhắc riêng vào cuốn sổ tay nghề của mình sau buổi chép sổ. Anh ghi rằng phần mặt tượng là đá gốc ba trăm năm, mọi thao tác quanh khu vực ấy phải có sư đứng cạnh và phải dừng tay ngay khi có bất kỳ điểm nào chưa rõ. Anh ghi thêm vị trí của hai chiếc nanh ngược là phần đá liền khối với đầu tượng, để sau này khi lên giàn cao anh không bao giờ nhầm chúng với những chi tiết đá trang trí có thể tháo lắp của mặt cổng.

Buổi chiều hôm ấy, đội thợ quay lại phần việc dọn kho và sắp xếp lại chồng đá thay thế vừa về tới sân chùa. Sang làm việc chậm rãi hơn thường lệ, trong đầu anh vẫn còn nguyên những dòng sổ chùa về một pho tượng đứng yên một chỗ suốt ba trăm năm. Anh nhìn lên cổng tam quan từ phía sân trong, thấy pho tượng hiện ra giữa khung giàn giáo của đội mình với một cảm giác tôn trọng sâu hơn hẳn ngày đầu anh mới tới nhận việc.

Rith đi ngang qua chỗ con trai đang xếp đá, ông hỏi buổi chép sổ trong chánh điện sáng nay có gì đáng nhớ nhất đối với một người thợ sắp làm việc ở mặt cổng. Sang đáp rằng điều đáng nhớ nhất là pho tượng chưa từng rời khỏi cổng một ngày nào, và phần mặt của ngài chưa từng qua tay một người thợ thứ hai nào để tạc lại. Ông Rith gật đầu, ông nói người thợ đời nay làm việc bên một vật như vậy thì phải coi mỗi nhát đục của mình như một dòng chữ ghi vào sổ của chùa.

Na ở lại chánh điện thêm một lúc để đối chiếu bản chép mới với nhật ký công trình của đợt trùng tu. Cô nhận ra những số đo tượng mà cô từng ghi trong những ngày đầu đợt hoàn toàn khớp với phần mô tả trong sổ chùa, từ chiều cao của pho tượng tới vị trí của hai chiếc nanh trên khuôn mặt đá. Sự khớp nhau ấy làm cô yên tâm hơn về hồ sơ của đội, vì nó cho thấy đội đã đo đạc cẩn thận ngay từ buổi đầu tiên chứ không làm qua loa cho có lệ. Cô ghi vào lề bản chép một dòng đối chiếu nhỏ, ký tên mình bên cạnh và kẹp bản chép vào tập hồ sơ riêng về pho tượng.

Khênh nhân buổi chép sổ cũng nhắc lại cho Sang nghe cách nhà chùa vẫn giữ gìn pho tượng qua từng mùa mưa trong nhiều năm gần đây. Mỗi năm trước mùa mưa lớn, sư trong chùa đều kiểm tra mái che phía trên đầu tượng, dọn sạch lớp rêu ở bệ và ghi lại bất kỳ vết nứt mới nào xuất hiện trên thân đá. Những vết nứt nhỏ do thời tiết được theo dõi qua từng năm chứ không vội can thiệp, vì đá cổ có cách giãn nở riêng mà người thợ ngoài nghề dễ làm hỏng nếu xử lý hấp tấp. Sang nghe xong thì càng hiểu vì sao phần việc quanh tượng trong đợt này lại có nhiều điều kiện đi kèm đến như vậy.

Trên đường từ chánh điện ra sân cổng, Sang dừng lại một mình trước bệ tượng trong vài phút yên lặng. Anh nhìn kỹ phần mặt đá đã đi qua ba trăm năm mưa nắng mà vẫn giữ nguyên đường nét của người thợ đời đầu. Anh nghĩ tới những người thợ vô danh đã đẽo khối đá này, họ không để lại tên tuổi trong sổ chùa, chỉ để lại một khuôn mặt đá đứng gác cổng cho những đời người sau họ rất lâu. Anh tự hứa với lòng mình rằng phần việc của đội anh ở khu vực này sẽ được làm chậm và chắc, để mai này sổ chùa ghi thêm về đợt trùng tu này cũng chỉ ghi những dòng yên ổn như các đợt trước.

Trước khi đội tan ca, Sư Cả bước ra hiên chánh điện và gọi Sang lại gần để dặn thêm một câu cuối cùng của buổi chép sổ hôm nay. Ông nhìn về phía pho tượng đang đứng dưới ánh nắng cuối ngày ở cổng tam quan, giọng nói chậm rãi và rõ ràng cho cả Khênh đang đứng bên cạnh cùng nghe. Ông nói:

- Mặt tượng này là mặt gốc của ba trăm năm, hư một chút là mất một chút không lấy lại được.

Chương khác

Xem thêm