CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 25: Lễ Điểm Nhãn Xưa Trong Sổ Chùa

Sáng ngày mười chín tháng chín, Thạch Thị Na quay lại chánh điện chùa Đầm Chằn để đọc tiếp những trang sau của cuốn sổ cũ mà hôm qua Sư Cả đã nhắc tới.…

Nội dung chương

Sáng ngày mười chín tháng chín, Thạch Thị Na quay lại chánh điện chùa Đầm Chằn để đọc tiếp những trang sau của cuốn sổ cũ mà hôm qua Sư Cả đã nhắc tới. Thạch Văn Sang được gọi cùng vào nghe, vì phần sổ hôm nay liên quan trực tiếp tới lệ riêng của chùa dành cho pho tượng ở cổng tam quan. Sư phó Kim Sóc Khênh là người mở tủ lấy sổ, đặt sổ lên bàn thấp và ngồi bên cạnh để giải thích những chỗ chữ cũ khó đọc cho hai anh em.

Na lật tới phần sổ ghi về đời Sư Cả trước, nét chữ trong những trang này nhỏ hơn và đều hơn phần sổ đời đầu mà cô đã chép hôm qua. Theo sổ chùa ghi lại, lệ riêng của chùa dành cho pho tượng mới tạc xong được thực hiện vào giờ Ngọ, khi nắng đứng bóng và sân chùa yên tĩnh nhất trong ngày. Người thực hiện buổi lễ trong phần sổ này là vị Sư Cả của đời ấy, ông tự tay chuẩn bị mọi vật dụng cần thiết từ sáng sớm cùng ngày.

Sổ chùa ghi rõ thứ tự của buổi lễ riêng ấy theo từng bước một, không thiếu một bước nào. Trước hết, vị Sư Cả cầm một cây bút lông sạch, chấm đầu bút vào mực được pha từ tro lá bồ đề hòa với nước tịnh thủy của chùa. Sau đó, ông điểm đầu bút vào hai mắt lồi của pho tượng trước, mỗi mắt một điểm mực nhỏ và tròn. Cuối cùng, ông mới điểm vào chóp của hai chiếc nanh ngược, cũng mỗi chiếc một điểm, trong lúc tiếng tụng kinh Phạn vang đều trong buổi lễ giờ Ngọ ấy.

Na đọc tới đoạn này thì dừng lại để hỏi Khênh một điều cô vẫn thắc mắc từ buổi nghe nhắc tới lệ riêng lần đầu tiên. Cô hỏi vì sao trong sổ chùa, buổi lễ này chỉ xuất hiện ở những đời tượng mới hoặc ở những dịp rất đặc biệt của ngôi chùa. Khênh đáp rằng theo đúng những gì sổ chùa ghi và theo lời Sư Cả vẫn dặn lại, đây là lệ riêng của chùa Đầm Chằn dành cho một pho tượng vừa hoàn thành, không phải là việc làm thường ngày trong các buổi lễ của chùa. Ông nói người ngoài nhìn vào dễ tưởng đó là một lễ chung ở nhiều nơi, nhưng trong phạm vi câu chuyện của ngôi chùa này, nó chỉ được hiểu theo đúng sổ chùa và lời của Sư Cả.

Sang ngồi nghe phần giải thích ấy với sự chú ý đặc biệt, vì anh từng tự hỏi liệu đợt trùng tu cổng lần này có làm lại một buổi lễ tương tự cho pho tượng hay không. Anh hỏi thẳng Khênh rằng sau khi đội làm xong phần mặt cổng, nhà chùa có dự định làm lại lệ riêng ấy cho pho tượng như một cách đánh dấu việc hoàn thành hay không. Câu hỏi của anh xuất phát từ suy nghĩ đơn giản của một người thợ, rằng việc lớn xong xuôi thì thường có một buổi lễ để khép lại cho trọn vẹn.

Khênh lắc đầu dứt khoát trước khi trả lời, ông nói rõ từng ý cho cả Sang và Na cùng nghe để ghi vào sổ cho khỏi nhầm lẫn về sau. Ông nói lệ riêng ghi trong sổ chùa chỉ dành cho pho tượng mới tạc xong, hoặc cho trường hợp đại trùng tu toàn phần của cả ngôi chùa khi có quyết định chính thức của Sư Cả và nhà chùa. Đợt trùng tu lần này chỉ là trùng tu cổng tam quan trong một phạm vi đã định sẵn từ đầu, pho tượng vẫn là tượng cũ nguyên vẹn, nên không có việc làm lại buổi lễ ấy trong đợt này.

Ông nói thêm một ý quan trọng nữa mà Sang phải nghe cho kỹ trước khi bước vào phần việc ở mặt cổng. Lệ riêng trong sổ chùa không phải là cách để sửa chữa một chỗ đá bị hư, và từ trước tới nay nhà chùa chưa từng dùng buổi lễ ấy vào mục đích chữa lại phần đá nào của pho tượng. Việc sửa đá, nếu có, là việc của tay thợ và của vật liệu phù hợp dưới sự chứng kiến của sư, hoàn toàn tách rời khỏi phần lễ được ghi trong sổ cũ. Khênh dặn Na ghi nguyên ý này vào bản chép, để sau này ai đọc lại hồ sơ cũng không hiểu sai vai trò của buổi lễ trong sổ.

Na ghi lại phần giải thích của sư phó thành một mục riêng trong bản chép của buổi sáng hôm nay. Cô ghi rõ nguồn của những thông tin này là sổ chùa và lời giải thích của Khênh theo dặn dò của Sư Cả, không ghi thêm bất kỳ nhận định nào của riêng mình vào mục ấy. Sang ngồi bên cạnh nhìn cô ghi, anh thấy cách làm việc của em gái mình cẩn thận không kém cách một người thợ đo một phiến đá trước khi đặt nó lên mạch vữa.

Phần sổ tiếp theo mà Na đọc trong buổi sáng liên quan tới cách nhà chùa chuẩn bị cho một buổi lễ riêng như vậy ở đời trước. Sổ ghi vị Sư Cả đời ấy đã cho dọn sạch sân trước cổng từ hôm trước, đặt pho tượng trong tình trạng khô ráo và không ai được chạm vào phần mặt tượng trong suốt buổi sáng ngày làm lễ. Các sư trong chùa khi ấy tụng kinh Phạn suốt buổi lễ, còn phật tử chỉ đứng ở khoảng sân xa để chứng kiến chứ không tới gần bệ tượng. Na đọc chậm những dòng này, cô hình dung ra một buổi trưa yên tĩnh rất khác với không khí công trường ồn ào của đội thợ hôm nay.

Sang hỏi thêm một câu nữa, lần này là câu hỏi thuần túy về nghề thợ mà anh đã giữ trong đầu từ buổi chép sổ hôm qua. Anh hỏi vậy nếu đá ở phần mặt tượng có một chỗ hư nhỏ thật sự cần xử lý, thì cách sửa đúng lệ của chùa là cách nào và do ai quyết định. Anh nói anh hỏi trước như vậy không phải vì đã thấy chỗ hư nào trên mặt tượng, mà vì người thợ sắp làm việc sát khu vực ấy cần biết rõ đường đi của một việc như thế từ đầu.

Khênh đáp câu hỏi của Sang bằng cách nhắc lại một buổi việc mà cả hai người đều đã trực tiếp chứng kiến trong đợt này. Ông nói đá mặt tượng nếu cần xử lý một chỗ nhỏ thì vẫn làm bằng tay thợ và bằng sáp ong rừng nấu với nước tịnh thủy như đội đã làm ở góc bệ phía đông hôm trước. Cách làm ấy có sư chứng kiến, có ghi sổ vật liệu của bà Út và có biên bản trong nhật ký công trình, đó mới là con đường sửa chữa thật sự của nhà chùa. Ông nhấn mạnh một lần nữa rằng con đường ấy không đi qua buổi lễ riêng trong sổ cũ, và Sang không được lẫn lộn hai việc ấy với nhau khi làm việc trên giàn cao.

Sang gật đầu và tự nhắc lại trong đầu thứ tự đúng của hai việc vừa được phân biệt rõ ràng. Lễ riêng trong sổ là dấu mốc cho một pho tượng mới bắt đầu sứ mệnh gác cổng của mình, còn việc sửa đá là công việc tay nghề diễn ra lặng lẽ ở bệ tượng với vật liệu và giấy tờ đầy đủ. Anh thấy sự phân biệt ấy làm phần việc sắp tới của mình trở nên rõ ràng hơn, vì anh chỉ cần tập trung vào tay nghề, vào vật liệu và vào sự chứng kiến của sư trong từng buổi làm.

Trước khi đóng sổ, Na còn đọc thêm một đoạn ngắn ở cuối phần ghi của đời Sư Cả trước, đoạn này nói về thái độ của người trong chùa trong buổi lễ riêng hôm ấy. Sổ ghi mọi người có mặt đều giữ yên lặng từ lúc bút lông được nhúng vào mực cho tới khi tiếng tụng kinh cuối cùng dứt hẳn trong chánh điện và ngoài sân cổng. Sau buổi lễ, pho tượng được để yên nguyên một ngày không ai chạm vào, như một cách để dấu mực trên mắt và trên chóp nanh khô tự nhiên dưới nắng trưa và gió sân chùa. Na nói đoạn ghi nhỏ này làm cô thấy buổi lễ trong sổ cũ hiện ra gần gũi hơn, vì nó ghi cả những việc rất đời thường quanh một buổi lễ trang trọng.

Khênh nghe Na đọc xong đoạn ấy thì gật đầu. Ông nói sổ chùa nơi đây có thói quen ghi cả việc lớn lẫn việc nhỏ quanh một sự kiện. Người đời sau đọc lại không chỉ biết việc đã xảy ra, mà còn biết người xưa đã giữ thái độ ra sao khi việc ấy diễn ra. Ông dặn hai anh em rằng đọc sổ chùa không nên chỉ tìm những dòng chữ về nghi thức, mà phải đọc luôn những dòng về cách người xưa giữ gìn sự yên tĩnh và cẩn trọng quanh pho tượng. Sang nghe lời dặn ấy và liên hệ ngay tới phần việc của đội mình, nơi sự cẩn trọng cũng phải bắt đầu từ những việc nhỏ nhất như buộc dây dụng cụ hay quét bụi bằng chổi mềm.

Buổi đọc sổ kết thúc vào gần trưa, Na đóng bản chép lại và Khênh cất cuốn sổ cũ trở về tủ gỗ trong chánh điện. Trước khi ra khỏi chánh điện, Sang đứng lại nhìn lên bàn thờ một lúc, trong đầu anh sắp xếp lại toàn bộ những gì đã nghe trong hai buổi chép sổ liên tiếp. Anh biết từ ngày mai, đội sẽ bước vào những ngày quyết định của đợt trùng tu, và những hiểu biết về pho tượng này sẽ đi theo anh lên từng tầng giàn cao nhất ở mặt cổng.

Chiều hôm ấy, Sang kể lại ngắn gọn cho cha mình nghe phần phân biệt quan trọng nhất của buổi đọc sổ buổi sáng. Rith nghe xong thì nói người thợ giỏi không chỉ giỏi tay nghề, mà còn phải biết việc nào thuộc về tay mình và việc nào thuộc về nhà chùa quyết định. Ông dặn con trai cứ làm đúng phần việc của thợ, còn những việc thuộc về lệ riêng của chùa thì để sư là người nói tiếng cuối cùng trong mọi trường hợp. Sang đồng ý với lời dặn của cha, anh mở cuốn sổ tay nghề của mình và ghi thêm một dòng mới ngay dưới dòng ghi của buổi chép sổ hôm qua.

Dòng ghi mới của Sang viết rằng lệ riêng trong sổ chùa không dùng để sửa chữa và không làm lại trong đợt trùng tu cổng lần này. Anh viết thêm tên của Khênh ở cuối dòng như người đã giải thích rõ điều ấy cho anh trong chánh điện sáng nay. Anh đóng sổ lại, cất vào túi đồ nghề và bước ra sân phụ đội kiểm tra lại giàn giáo cho buổi làm việc tiếp theo, trong lòng đã rõ ràng hơn hẳn về ranh giới giữa phần lễ của nhà chùa và phần việc của người thợ.

Chương khác

Xem thêm