CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 28: Nợ Vật Liệu Của Nhà Họ Thạch

Tối ngày hai mươi tháng chín, sau bữa cơm chiều vội ở nhà, bà Thạch Thị Sa Rây mang ra gian giữa một cuốn sổ nhỏ bọc giấy báo cũ. Cùng với cuốn sổ là một…

Nội dung chương

Tối ngày hai mươi tháng chín, sau bữa cơm chiều vội ở nhà, bà Thạch Thị Sa Rây mang ra gian giữa một cuốn sổ nhỏ bọc giấy báo cũ. Cùng với cuốn sổ là một xấp hóa đơn đã được kẹp gọn bằng dây thun. Đây là cuốn sổ chi tiêu riêng của gia đình mà bà vẫn giữ trong tủ gỗ nhiều năm qua, ghi đủ từng khoản mua chịu vật liệu ở cửa hàng trong xã. Thạch Văn Rith ngồi bên cạnh vợ với cặp kính lão, còn Thạch Văn Sang và Thạch Thị Na ngồi đối diện để cùng nghe mẹ tính lại một khoản nợ đã treo từ đầu mùa mưa.

Khoản nợ ấy bắt đầu từ đợt sửa mái nhà trước khi Sang nhận việc trùng tu ở chùa Đầm Chằn. Gia đình đã mua chịu tôn, đinh, xà gồ và một phần ngói bổ sung để thay đoạn mái bếp bị rỉ sét và đoạn mái hiên bị dột mỗi khi mưa lớn. Chủ cửa hàng trong xã là người quen lâu năm với gia đình, ông cho mua chịu tới cuối tháng này với điều kiện trả đủ một lần, không chia nhỏ thêm như những khoản mua lẻ thường ngày. Bà Sa Rây nói điều kiện ấy được thỏa thuận miệng ngay tại cửa hàng, và uy tín của gia đình trong xóm nằm ở việc giữ đúng lời hứa trả nợ ấy.

Bà mở từng hóa đơn ra bàn, đọc chậm rãi giá của từng món vật liệu cho cả nhà cùng nghe và đối chiếu. Tổng số tiền của xấp hóa đơn cộng lại lớn hơn dự tính ban đầu của gia đình, vì đoạn mái bếp khi dỡ ra mới phát hiện thêm mấy cây xà gồ đã mục ở phần chân. Rith gật đầu xác nhận phần phát sinh ấy là có thật, ông chính là người đứng trên mái hôm dỡ tôn và tận mắt thấy những cây xà gồ mục nát không thể giữ lại thêm một mùa mưa nào nữa.

Na lấy máy tính nhỏ của mình bấm lại tổng số tiền theo từng hóa đơn mẹ vừa đọc, kết quả khớp hoàn toàn với con số bà Sa Rây đã ghi ở cuối trang sổ bằng bút chì. Cô nói hạn trả cuối tháng này chỉ còn cách hiện tại đúng mười ngày, trùng gần như hoàn toàn với những ngày cuối của đợt trùng tu ở chùa. Nếu tiền công của đợt trùng tu được thanh toán ngay sau buổi nghiệm thu sáng rằm, gia đình vẫn kịp mang tiền ra cửa hàng trả nợ đúng hẹn như đã hứa với chủ cửa hàng.

Bà Sa Rây nói rõ nguồn tiền dự tính để trả khoản nợ này cho cả nhà cùng nghe trong buổi tối hôm nay. Nguồn chính là tiền công đợt trùng tu của Rith, cộng với tiền công và phụ cấp tay nghề của Sang trong cùng đợt việc ở cổng chùa. Một phần nhỏ còn lại sẽ được lấy từ tiền bán rau và tiền công may vá lặt vặt mà bà dành dụm được trong hai tháng gần đây. Bà nói kế hoạch này vốn đã vừa khít từ đầu, nhưng khoản trừ mười ngày công của Sang sau sự cố vữa đã làm phần tiền của gia đình hụt đi một đoạn thấy rõ.

Sang ngồi nghe mẹ tính toán mà bàn tay phải đặt dưới gầm bàn khẽ siết lại theo thói quen mỗi khi anh căng thẳng. Anh biết rõ khoản hụt ấy là do lỗi của chính mình, và anh cũng biết nếu trong những ngày còn lại anh bị trừ thêm một khoản nào nữa, kế hoạch trả nợ của gia đình sẽ vỡ hẳn. Ý nghĩ bị rút xuống làm việc dưới đất sau một lỗi an toàn nữa, điều tổ trưởng Đen đã cảnh báo công khai, hiện lên trong đầu anh như một con số tiền cụ thể chứ không còn là một lời răn đe chung chung.

Rith nhìn con trai một lúc lâu trong lúc vợ đang sắp xếp lại xấp hóa đơn trên bàn. Ông nói tiền bạc trong nhà từ trước tới nay vẫn tính theo cách chung, lỗi của một người trong đợt việc này không có nghĩa là cả nhà sẽ để một mình người ấy gánh khoản nợ của mái nhà. Ông nói thêm rằng mái nhà là mái chung của bốn người, vật liệu mua về che mưa cho cả gia đình, nên tiền trả nợ cũng là việc chung mà mỗi người góp một phần theo sức của mình.

Lời nói của cha làm Sang thấy lòng mình nhẹ đi một phần, nhưng quyết tâm giữ trọn những ca làm còn lại trong anh lại càng trở nên cứng rắn hơn sau buổi tối hôm nay. Anh tự nhủ chỉ cần giữ được vị trí thợ chính ở mặt cổng, mọi chuyện sẽ khác. Anh giữ được phụ cấp và không để xảy ra thêm lỗi nào bị ghi vào nhật ký. Khi ấy phần tiền của anh trong kế hoạch trả nợ sẽ không hụt thêm đồng nào nữa. Quyết tâm ấy khiến chuyện cổ tay chưa lành hẳn càng trở thành một bí mật anh cho rằng mình bắt buộc phải giữ kín tới cuối đợt.

Na ghi lại kế hoạch trả nợ của gia đình vào một trang riêng trong cuốn sổ chi tiêu của mẹ, ghi rõ từng nguồn tiền và ngày dự tính mang tiền ra cửa hàng. Cô nói khi nào tiền công đợt trùng tu về tới nhà, cô sẽ là người cùng mẹ ra cửa hàng đối chiếu hóa đơn và xin giấy xác nhận đã trả đủ. Cô còn đùa rằng cuốn sổ nợ của gia đình mỏng hơn cuốn nhật ký công trình ở chùa nhiều, nhưng mỗi dòng trong cuốn sổ này đều nặng như một phiến đá ốp ở cột cổng.

Bà Sa Rây nghe con gái nói đùa thì cười, bà gấp cuốn sổ lại và dặn cả nhà không ai được vì chuyện nợ nần mà làm việc quá sức trong những ngày cuối ở chùa. Bà nói mái nhà dột thêm một mùa nữa cũng chưa làm ai trong nhà này ngã bệnh, nhưng một người thợ mệt quá mà ngã trên giàn cao thì hậu quả không có khoản tiền nào bù lại được. Bà nhìn Sang khi nói câu ấy, ánh mắt của một người mẹ vừa lo cho mái nhà vừa lo cho đứa con trai đang làm việc ở nơi cao nhất của cổng chùa.

Na sau khi ghi xong kế hoạch trả nợ còn hỏi mẹ một câu về phần tiền công của chính cô trong đợt ghi chép cho chùa. Cô nói khoản tiền ghi nhật ký của cô tuy nhỏ, nhưng cô muốn góp toàn bộ vào phần trả nợ của gia đình trong đợt này, vì mái bếp dột cũng làm ướt góc bàn nơi cô vẫn ngồi học và chép bài mỗi tối. Bà Sa Rây nghe con gái nói thì xua tay, bà bảo tiền của Na để dành cho việc học và cho những cuốn sổ, cây bút cô cần dùng trong công việc ở chùa. Cô không tranh cãi với mẹ, nhưng cô lặng lẽ ghi thêm tên mình vào một dòng nhỏ ở cuối trang kế hoạch với số tiền khiêm tốn của một người ghi chép trẻ.

Rith nhìn hai mẹ con trao đổi mà mỉm cười hiền, ông nói một gia đình biết tính sổ chung với nhau như buổi tối hôm nay thì khoản nợ nào cũng có đường trả rõ ràng. Ông nhắc lại những năm khó khăn hơn nhiều trong quá khứ, khi gia đình từng phải vay gạo của hàng xóm qua mùa giáp hạt và vẫn trả đủ từng lon gạo một khi mùa gặt mới về tới sân. Ông nói uy tín của một gia đình trong xóm không nằm ở chỗ nhà ấy giàu hay nghèo, mà nằm ở chỗ lời hứa trả nợ của họ có được giữ đúng hẹn qua từng mùa khó khăn hay không.

Sang nghe cha nhắc chuyện xưa mà nghĩ tới chính lời hứa miệng của tổ trưởng Đen trước mặt Sư Cả trong buổi họp chốt hạn ở chùa. Anh thấy giữa lời hứa của một gia đình với cửa hàng trong xã và lời hứa của một đội thợ với nhà chùa có một điểm chung rất rõ. Cả hai đều là những lời hứa được nói ra trước mặt người khác, và cả hai đều chỉ có giá trị khi người nói ra nó giữ được trọn vẹn cho tới ngày cuối cùng đã hẹn. Anh tự nhủ phần của anh trong cả hai lời hứa ấy đều nằm ở những ngày làm việc còn lại ở mặt cổng, nơi anh không được phép để xảy ra thêm một sai sót nào nữa.

Bà Sa Rây cất xấp hóa đơn trở lại vào cuốn sổ bọc giấy báo, bà buộc dây thun quanh sổ một cách cẩn thận như mọi lần bà cất giữ giấy tờ quan trọng của gia đình. Bà dặn Na mai mang theo một bản ghi tổng số nợ lên chùa để nếu cán bộ xã có hỏi về hoàn cảnh của đội thợ, gia đình cũng có sẵn con số rõ ràng mà trình bày. Na gật đầu nhận lời dặn của mẹ, cô cho cuốn sổ vào ngăn tủ gỗ và khóa lại trước khi quay ra phụ anh trai sắp xếp đồ nghề ở gian giữa.

Sau buổi tính sổ, Sang ra sân sau kiểm tra lại đoạn mái bếp đang được che tạm bằng một tấm bạt lớn trong lúc chờ tiền mua đủ vật liệu thay thế. Tấm bạt căng trên mấy cây xà gồ mới mua chịu, phần mái còn lại vẫn là những tấm tôn rỉ sét mà anh đã nhìn thấy trong ngày nghỉ lễ ở nhà hôm trước. Anh đứng dưới mái hiên, nghe tiếng nước nhỏ giọt từ một lỗ thủng nhỏ trên tôn xuống chiếc thau hứng đặt sẵn trên nền bếp, và anh hiểu vì sao mẹ anh lại coi hạn trả nợ cuối tháng này là một việc không thể thất hứa.

Rith bước ra sân sau đứng bên cạnh con trai, hai cha con cùng nhìn lên đoạn mái nhà đang chờ được sửa hoàn chỉnh sau đợt trùng tu ở chùa. Ông nói chuyện nợ nần trong nhà này từ trước tới nay vẫn trả dần được theo từng đợt việc, chưa bao giờ gia đình phải thất hứa với cửa hàng trong xã một lần nào. Ông nói thêm rằng tiền có thể chậm một ít nếu có lý do chính đáng và nói rõ với chủ cửa hàng, nhưng con người làm việc ở đất chùa thì không được phép chậm trong việc giữ an toàn cho chính mình và cho đồng đội.

Sang nghe cha nói mà im lặng một lúc lâu, anh chỉ đáp rằng anh sẽ giữ nhịp làm việc chắc chắn trong những ngày còn lại ở mặt cổng như cha đã dặn. Trong lòng anh, lời dặn của cha và quyết tâm giữ ca làm đang giằng co nhau một cách lặng lẽ mà chính anh cũng chưa nhận ra hết. Anh quay vào nhà phụ mẹ dọn lại gian bếp, bàn tay trái làm phần lớn việc bưng bê, còn tay phải chỉ giữ những vật nhẹ như mọi buổi tối gần đây ở nhà.

Trước khi cả nhà đi nghỉ, Rith ngồi lại ở gian giữa thêm một lúc với cuốn sổ tay nghề cũ của mình đặt trên bàn. Ông nhìn Sang đang sắp xếp lại túi đồ nghề cho ngày làm việc mai ở mặt cổng, rồi ông nói một câu chậm rãi mà cả bà Sa Rây đang ở gian trong cũng nghe rõ. Ông nói:

- Nợ thì trả dần được, người mà ngã ở đất chùa thì không đứng dậy nổi.

Chương khác

Xem thêm