CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 30: Giá Đỡ Bảo Vệ Tượng
Ngày hai mươi mốt tháng chín, đội thợ bắt đầu phần việc đã được lên kế hoạch từ buổi họp ở chương trình làm việc giữa đợt. Đó là lắp giá đỡ gỗ bảo vệ…
Nội dung chương
Ngày hai mươi mốt tháng chín, đội thợ bắt đầu phần việc đã được lên kế hoạch từ buổi họp ở chương trình làm việc giữa đợt. Đó là lắp giá đỡ gỗ bảo vệ quanh phần đầu pho tượng Chằn ở cổng tam quan. Đây là phần việc chuẩn bị cuối cùng trước khi đội chính thức bước vào khu vực mặt cổng và vùng đá sát tượng trong những ngày quyết định sắp tới. Sơn Văn Đen có mặt ở sân cổng từ rất sớm, ông kiểm tra lại từng thanh gỗ, từng tấm đệm vải mềm và từng đoạn dây chằng theo danh sách vật liệu đã thống nhất với nhà chùa.
Giá đỡ được thiết kế như một khung gỗ đứng độc lập bao quanh phần đầu tượng, không tỳ trực tiếp vào mặt đá và không khoan bắt vào bất kỳ vị trí nào trên thân tượng. Bốn chân gỗ của khung đứng trên nền sân và trên bệ phụ bằng gỗ, cách bề mặt tượng một khoảng hở an toàn ở mọi phía. Giữa khung gỗ và đầu tượng, đội lót những tấm đệm vải mềm ở những vị trí gần nhất, để dù khung có rung nhẹ vì gió hay vì thao tác của thợ, vải mềm cũng không làm trầy xước bề mặt đá cổ.
Sư phó Kim Sóc Khênh đứng chứng kiến toàn bộ buổi lắp giá đỡ từ lúc đội dựng thanh gỗ đầu tiên cho tới khi khung hoàn thiện quanh đầu tượng. Ông yêu cầu đội dừng lại ở từng giai đoạn để ông kiểm tra khoảng hở giữa khung và mặt tượng bằng một cây thước gỗ ngắn chuyên dùng của nhà chùa. Thạch Văn Sang là người trực tiếp điều chỉnh vị trí của hai thanh gỗ phía trước mặt tượng. Anh làm việc chậm rãi bằng cả hai tay. Tay trái chịu phần lớn sức giữ, còn tay phải chỉ đỡ nhẹ ở những vị trí ít chịu lực nhất.
Thạch Văn Rith phụ trách phần chân khung ở phía sau đầu tượng, ông siết từng mối buộc dây theo cách buộc truyền thống của thợ gỗ trong vùng. Ông nói khung bảo vệ này có vững thì người thợ làm việc bên trong mới yên tâm đưa tay vào khoảng hẹp giữa khung và mặt cổng. Kiên Văn Tài ở dưới sân chuyển từng thanh gỗ lên theo thứ tự Đen đã đánh số sẵn, cậu đọc lớn số thứ tự của mỗi thanh trước khi đưa lên để tránh nhầm lẫn giữa các thanh có kích thước gần giống nhau.
Khi khung gỗ đã đứng vững quanh đầu tượng, đội chừa lại một khoảng làm việc hẹp ở phía trước và phía bên của phần đá mặt cổng sát tượng. Khoảng hẹp ấy chỉ vừa cho một người thợ đứng làm việc với bộ dụng cụ nhỏ, và người thợ ấy phải làm việc dưới sự chứng kiến trực tiếp của sư đứng ở vị trí quan sát đã định. Đen tự mình chui vào khoảng hẹp ấy thử một lần, ông xoay người với một chiếc đục nhỏ trên tay để kiểm tra xem thao tác có bị vướng khung gỗ ở bất kỳ góc nào không.
Khênh sau khi kiểm tra lần cuối khoảng hở và các tấm đệm vải, ông ký xác nhận vào mục ghi lắp giá đỡ trong nhật ký công trình do Thạch Thị Na mang ra tận sân cổng. Na ghi rõ ngày lắp, người chứng kiến, vật liệu của khung và vị trí khoảng làm việc hẹp được chừa lại cho phần đá mặt cổng. Cô ghi thêm một dòng rằng khung giá đỡ sẽ được kiểm tra lại mỗi buổi sáng trước khi thợ leo lên giàn trong suốt những ngày làm việc quanh tượng sắp tới.
Buổi chiều hôm ấy, khi khung giá đỡ đã hoàn thiện và đội chuẩn bị thu dọn để xuống giàn, Sư Cả Kim Muni đích thân bước ra cổng tam quan. Ông đi chậm quanh khung gỗ mới lắp một vòng, nhìn kỹ từng tấm đệm vải và từng mối buộc dây bằng ánh mắt của người đã giữ gìn pho tượng này suốt nhiều chục năm. Đội thợ đứng yên thành một hàng ở sân cổng, chờ nghe lời dặn của ông trước khi kết thúc phần việc chuẩn bị quan trọng này.
Sư Cả gọi riêng Thạch Văn Sang và Thạch Văn Rith lại gần bệ tượng, ông nói với hai cha con bằng giọng rõ ràng đủ để Khênh và Đen đứng gần đó cùng nghe và ghi nhớ. Ông nói phần việc sát mặt tượng từ nay chỉ được làm khi có Khênh hoặc chính ông đứng cạnh chứng kiến trực tiếp tại chỗ. Ông nhấn mạnh điều kiện này không có ngoại lệ cho bất kỳ ai, không có ngoại lệ vì lý do tiến độ và cũng không có ngoại lệ vì hạn nghiệm thu đang tới gần trong những ngày cuối của đợt trùng tu.
Ông nói thêm rằng nếu một buổi làm việc nào không sắp xếp được sư chứng kiến, buổi ấy đội phải chuyển sang làm những phần việc khác ở xa khu vực mặt tượng. Việc chờ sư trong trường hợp ấy không được coi là lỗi chậm tiến độ của đội, vì nhà chùa là phía đặt ra điều kiện chứng kiến và nhà chùa chịu trách nhiệm sắp xếp người cho những buổi đã báo trước. Lời nói ấy làm Đen đứng bên cạnh gật đầu nhẹ nhõm, vì nó gỡ bỏ áp lực phải làm bằng mọi giá khỏi vai đội thợ trong những ngày cuối cùng này.
Sang đứng trước mặt Sư Cả và cha mình, anh gật đầu nhận lời dặn ấy một cách rõ ràng và nói thành tiếng để mọi người có mặt cùng nghe. Anh nói anh đã hiểu phần việc sát mặt tượng chỉ làm khi có sư đứng cạnh, và anh sẽ không tự ý bắt đầu bất kỳ thao tác nào ở khu vực ấy khi chưa có người chứng kiến của nhà chùa. Rith đặt tay lên vai con trai trong lúc anh nói, bàn tay của người cha như một lời xác nhận thêm cho cam kết vừa được nói ra trước cổng chùa.
Khênh ghi lại lời dặn của Sư Cả và lời nhận lời của Sang vào cuốn sổ nhỏ của nhà chùa ngay tại sân cổng buổi chiều hôm ấy. Đen cũng cho Na ghi thêm một mục riêng vào nhật ký công trình. Nội dung là quy định phải có sư chứng kiến khi làm sát mặt tượng. Mục ghi kèm chữ ký của Sư Cả ở phần người dặn và chữ ký của hai cha con Sang ở phần người nhận lời. Mục ghi ấy từ nay trở thành một trong những mục quan trọng nhất của hồ sơ đợt trùng tu, ngang với mục ghi về các điều kiện của ca chạng vạng đã ký nhận mấy hôm trước.
Trước khi xuống sân, Khênh còn hướng dẫn Sang và Tài cách kiểm tra nhanh khung giá đỡ vào mỗi buổi sáng trong những ngày sắp tới. Ông chỉ cho hai người những điểm cần nhìn bằng mắt, những mối buộc cần sờ tay kiểm tra và những tấm đệm vải cần thay ngay nếu phát hiện bị ẩm hoặc bị xô lệch khỏi vị trí ban đầu. Ông nói việc kiểm tra buổi sáng chỉ mất vài phút, nhưng vài phút ấy là lớp bảo vệ đầu tiên cho cả pho tượng lẫn người thợ sẽ đứng làm việc trong khoảng hẹp suốt cả ngày dài. Tài ghi lại các bước kiểm tra ấy vào một mảnh giấy nhỏ và dán lên cột giàn ngay cạnh bản phân công khu vực đã dán từ ngày dựng giàn.
Đen cũng tranh thủ buổi chiều hoàn thiện để tính lại khối lượng vật liệu còn cần cho phần mặt cổng từ ngày mai trở đi. Ông cùng Na đối chiếu sổ kho của bà Út với danh sách đá thay thế, vữa và vật liệu phụ mà đội sẽ dùng trong những ngày cuối của đợt trùng tu. Kết quả đối chiếu cho thấy vật liệu chính đã đủ, chỉ cần bổ sung thêm một ít đệm vải mềm dự phòng cho khung giá đỡ và mấy cuộn dây chằng mới thay cho dây cũ đã sờn. Đen ghi phần bổ sung ấy vào sổ tay tổ trưởng và dặn Tài sáng mai ra cửa hàng trong xã lấy về trước giờ đội bắt đầu phần việc ở mặt cổng.
Sang nghe tổ trưởng và em gái đối chiếu vật liệu mà thấy nhịp chuẩn bị của cả đội đang vào guồng một cách chặt chẽ chưa từng có từ đầu đợt tới nay. Mọi phần việc nhỏ quanh khu vực tượng đều đã có người chịu trách nhiệm, có giấy tờ ghi chép và có người chứng kiến rõ ràng. Anh hiểu sự chặt chẽ ấy không làm phần việc ngày mai nhẹ đi, nhưng nó giúp người thợ đứng trong khoảng hẹp trước mặt tượng chỉ phải tập trung vào duy nhất một việc là giữ đôi tay của mình làm đúng từng thao tác đã định.
Sau khi Sư Cả quay vào chánh điện, đội thợ thu dọn dụng cụ và kiểm tra lại lần cuối toàn bộ khung giá đỡ trước ánh sáng cuối ngày. Sang đứng lại một mình trong khoảng làm việc hẹp trước mặt tượng thêm một lúc, anh nhìn khuôn mặt đá gốc ba trăm năm ở khoảng cách gần nhất mà anh từng đứng từ ngày vào chùa làm việc. Anh thấy rõ từng đường nét của đôi mắt lồi, của sống mũi đá và của hai chiếc nanh ngược cong lên ở hai bên mép môi tượng. Anh tự nhủ những ngày làm việc sắp tới trong khoảng hẹp này sẽ là những ngày anh phải giữ tay mình cẩn thận nhất trong suốt đời thợ cho tới nay.
Rith ở lại bên khung giá đỡ thêm ít phút để buộc lại một mối dây ở chân khung phía sau mà ông chưa thật sự yên tâm sau lần kiểm tra buổi chiều. Ông nói với con trai rằng một khung bảo vệ cũng giống một lời hứa của đội với nhà chùa, mối buộc nào lỏng là chỗ ấy chưa được giữ trọn. Sang cầm đèn pin soi sáng cho cha làm việc, anh nhìn đôi tay già vẫn chắc chắn của ông và tự hứa sẽ giữ đôi tay của mình cẩn thận như vậy trong suốt những ngày làm việc ở khoảng hẹp trước mặt tượng.
Đen đi một vòng cuối quanh sân cổng, ông kiểm tra lại khóa kho dụng cụ và vị trí tập kết vật liệu cho phần mặt cổng sẽ bắt đầu vào ngày mai. Ông dừng lại bên Sang đang bước xuống khỏi khu vực giàn giáo, nhìn người thợ chính của đội với ánh mắt tin cậy sau buổi lắp giá đỡ thành công hôm nay. Ông nói:
- Ngày mai bắt đầu phần mặt cổng, phần việc quyết định của cả đợt.