CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 26: Xin Thêm Ca Chạng Vạng
Chiều ngày mười chín tháng chín, sau buổi đọc sổ trong chánh điện, Sơn Văn Đen xin gặp riêng Sư Cả Kim Muni ở sân chùa để bàn một việc ông đã cân nhắc…
Nội dung chương
Chiều ngày mười chín tháng chín, sau buổi đọc sổ trong chánh điện, Sơn Văn Đen xin gặp riêng Sư Cả Kim Muni ở sân chùa để bàn một việc ông đã cân nhắc suốt hai ngày qua. Phần mặt cổng vẫn còn nguyên khối lượng lớn nhất của đợt trùng tu, trong khi hạn nghiệm thu sáng ngày rằm đã được chốt cứng và không còn khả năng thay đổi. Đen muốn xin nhà chùa cho đội làm thêm một ca ngắn vào lúc chạng vạng trong những ngày cuối, để tận dụng thêm ánh sáng cuối ngày cho những phần việc còn dang dở.
Sư Cả nghe tổ trưởng trình bày xong thì không trả lời ngay, ông cho gọi Sư phó Kim Sóc Khênh và Thạch Thị Na mang nhật ký công trình ra sân để buổi bàn bạc được ghi chép đầy đủ. Thạch Văn Sang và Thạch Văn Rith cũng được gọi tới đứng cùng cả đội, vì ca làm thêm này nếu được chấp thuận sẽ liên quan trực tiếp tới lịch làm việc của từng người thợ. Không khí buổi họp nhỏ ở sân chùa nghiêm túc hơn hẳn những buổi trao đổi công việc thường ngày giữa đội và nhà chùa.
Đen trình bày lý do của mình một cách thẳng thắn trước mặt Sư Cả và toàn đội. Ông nói hai cột cổng đã xong, nhưng phần mặt cổng ở tầng cao nhất tiến triển chậm hơn dự tính vì mỗi thao tác đều phải chờ sư chứng kiến và phải giữ khoảng cách an toàn với pho tượng. Nếu chỉ làm trong giờ ban ngày như từ đầu đợt tới nay, đội có nguy cơ chạm sát hạn nghiệm thu mà phần hoàn thiện cuối cùng vẫn chưa kịp khô mạch vữa. Ông cam kết ca chạng vạng chỉ dùng cho những phần việc nhẹ như kẻ mạch, vệ sinh bề mặt và chuẩn bị vật liệu cho ngày hôm sau.
Sư Cả lắng nghe hết phần trình bày của tổ trưởng, ông nhìn lên khung giàn cao quanh mặt cổng một lúc rồi mới chậm rãi đưa ra câu trả lời của nhà chùa. Ông nói nhà chùa hiểu áp lực tiến độ của đội và đồng ý cho làm thêm ca chạng vạng trong những ngày cuối của đợt trùng tu. Nhưng sự đồng ý ấy đi kèm những điều kiện rõ ràng, và ông yêu cầu Na ghi từng điều kiện vào nhật ký công trình ngay tại buổi họp này để không ai được hiểu khác đi về sau.
Điều kiện thứ nhất ông nói là ca chạng vạng chỉ được làm khi trời còn sáng rõ, đủ để người thợ nhìn rõ mặt đá và nhìn rõ vị trí đặt chân trên sàn giàn. Khi ánh sáng bắt đầu yếu tới mức phải nheo mắt mới thấy đường kẻ mạch, toàn đội phải dừng tay ngay dù phần việc đang làm dở tới đâu. Ông nói làm việc trong ánh sáng lờ mờ ở tầng cao nhất là cách nhanh nhất để một người thợ giỏi cũng trở thành người gây ra sự cố.
Điều kiện thứ hai là mọi ca chạng vạng đều phải dừng tay trước giờ tụng kinh chiều của nhà chùa, không có ngoại lệ cho bất kỳ hạng mục nào. Tiếng kinh chiều vang lên trong chánh điện là dấu hiệu kết thúc ngày làm việc ở cổng, đội phải thu dọn dụng cụ và rời khỏi giàn giáo trước khi buổi kinh bắt đầu. Ông nói cổng chùa vào giờ kinh chiều thuộc về sự yên tĩnh của nhà chùa và của phật tử tới lễ, không thuộc về tiếng búa và tiếng đục của công trường nữa.
Điều kiện thứ ba, cũng là điều kiện ông nhấn mạnh nhất trong buổi họp, liên quan tới thời tiết những ngày cuối mùa mưa. Ông nói hễ có giông kéo tới từ phía đầm sau chùa, dù giông còn ở xa hay mưa chưa kịp rơi xuống sân, toàn đội phải nghỉ ngay lập tức và không được cố làm thêm dù chỉ một thao tác cuối cùng. Người thợ đứng trên giàn cao bằng kim loại và gỗ trong lúc giông tới là người đứng ở vị trí nguy hiểm nhất của cả ngôi chùa trong khoảnh khắc ấy.
Đen nghe đủ ba điều kiện thì gật đầu từng điều một, ông nhắc lại thành tiếng cả ba điều trước mặt Sư Cả để chứng tỏ mình đã nghe rõ và hiểu đúng. Ông nói đội nhận điều kiện còn sáng mới làm, nhận điều kiện dừng trước giờ kinh chiều và nhận điều kiện có giông là nghỉ ngay không bàn cãi. Sau đó, ông tự tay ký nhận các điều kiện này vào nhật ký công trình ngay tại bàn họp ngoài sân, nét chữ ký của ông dứt khoát dưới trang ghi của Na.
Khênh đứng bên cạnh bổ sung thêm phần thực hiện cụ thể cho những ngày sắp tới. Ông nói nhà chùa sẽ cử sư chứng kiến cho cả những ca chạng vạng được phép, theo đúng lịch chứng kiến đã dán trên cột giàn giáo từ trước. Nếu một buổi chạng vạng nào không có sư chứng kiến vì lý do của nhà chùa, buổi ấy tự động không được làm phần việc sát khu vực tượng, dù ánh sáng và thời tiết đều thuận lợi. Sang nghe điều này thì ghi nhớ rất kỹ, vì nó nối thẳng tới phần việc chính của anh ở mặt cổng trong những ngày quyết định.
Rith cũng lên tiếng trong buổi họp với vai trò người thợ lớn tuổi nhất của đội thợ. Ông nói ba điều kiện của Sư Cả là những điều kiện bảo vệ người thợ trước khi bảo vệ tiến độ, và đội nào khôn ngoan thì phải coi đó là điều may mắn chứ không phải rào cản. Ông nhắc lại kinh nghiệm của mình rằng phần lớn sự cố trên giàn cao xảy ra vào những giờ cuối ngày, khi người thợ đã mệt và ánh sáng không còn đứng về phía họ nữa. Lời nói của ông làm không khí buổi họp nhẹ đi một chút, vì cả đội đều hiểu ông đang nói thật từ trải nghiệm của mấy chục năm làm nghề.
Sang đứng ở cuối hàng thợ, anh nghe trọn ba điều kiện và lời ký nhận của tổ trưởng với một cảm giác vừa mừng vừa lo. Mừng vì ca chạng vạng sẽ cho anh thêm thời gian giữ vững nhịp việc ở mặt cổng và giữ nguyên khoản phụ cấp tay nghề cao mà anh đang rất cần cho gia đình. Lo vì anh hiểu những ca làm thêm vào cuối ngày cũng là lúc cổ tay phải của anh mệt nhất sau một ngày dài dùng tay trái gánh phần lớn công việc. Anh tự nhủ sẽ phải tính toán sức tay của mình cẩn thận hơn nữa trong những ngày có ca làm kéo dài tới chạng vạng.
Na đọc lại toàn bộ mục ghi về ca chạng vạng cho cả buổi họp cùng nghe trước khi đóng nhật ký lại. Mục ghi có đủ lý do xin thêm ca của tổ trưởng, ba điều kiện của Sư Cả, lời nhắc lại và chữ ký nhận của Đen cùng phần chứng kiến của Khênh ở cuối trang. Hòa không có mặt trong buổi họp nhỏ này, nhưng Na nói cô sẽ gửi một bản sao mục ghi cho cán bộ xã trong lần kiểm tra tới để hồ sơ của xã cũng nắm được thỏa thuận mới giữa đội và nhà chùa.
Sau khi ký nhận, Đen còn hỏi thêm Sư Cả về cách tính một buổi chạng vạng bị ngắt giữa chừng vì mây giông kéo tới bất ngờ. Sư Cả đáp rằng buổi nào đã dừng vì giông thì coi như kết thúc hẳn trong ngày hôm ấy, đội không được quay lại giàn sau khi mây tan nếu ánh sáng chiều đã yếu đi. Ông nói thời tiết vùng đầm thay đổi rất nhanh vào cuối ngày, một khoảng trời quang ngắn ngủi sau cơn giông không phải là dấu hiệu an toàn cho người thợ đứng trên cao. Đen ghi nhớ thêm ý này và nhờ Na bổ sung vào cuối mục ghi bằng một dòng chú thích riêng, có chữ ký xác nhận của Khênh ở bên cạnh.
Sang nghe phần bổ sung ấy thì thầm cảm ơn sự chặt chẽ của nhà chùa, dù điều đó làm khoảng thời gian làm thêm của đội hẹp lại hơn dự tính ban đầu của tổ trưởng. Anh từng làm việc ở những công trình ngoài xã hội, nơi chủ thầu thường tận dụng cả những phút ánh sáng cuối cùng và bất chấp những đám mây đen đang kéo tới từ xa. Cách làm việc ở ngôi chùa này khác hẳn, mỗi giới hạn được đặt ra đều có lý do rõ ràng và đều được ghi thành chữ trong sổ để người thợ có thể dựa vào đó mà từ chối một yêu cầu quá sức. Anh nghĩ một người thợ biết rõ giới hạn của ngày làm việc sẽ giữ được tay nghề của mình lâu hơn một người chỉ biết cố sức cho tới khi sự cố xảy ra.
Khênh sau buổi họp còn đi cùng Đen kiểm tra lại hệ thống đèn chiếu sáng tạm mà đội định dùng trong những buổi chạng vạng sắp tới. Hai người thống nhất đèn chỉ dùng để soi sáng khu vực thu dọn dưới sân và lối đi từ giàn xuống đất, tuyệt đối không dùng đèn để kéo dài thời gian làm việc trên mặt đá sau khi nắng đã tắt. Thống nhất ấy cũng được Khênh ghi vào cuốn sổ nhỏ của mình, để bất kỳ sư nào chứng kiến ca chạng vạng trong những ngày tới cũng áp dụng đúng một cách như nhau. Đen đồng ý ngay, ông nói đội của ông thà mất một buổi làm thêm còn hơn để xảy ra một lần hiểu nhầm về ánh sáng ở tầng giàn cao nhất.
Buổi họp tan khi nắng chiều đã nghiêng hẳn qua hàng cây sao ở phía tây sân chùa. Đen tập hợp đội lại một lần nữa ở chân giàn để phổ biến lịch làm việc mới bắt đầu từ ngày mai, trong đó những ngày cuối sẽ có thêm ca chạng vạng nếu đủ điều kiện của nhà chùa. Ông nói rõ ca thêm này không phải là lệnh bắt buộc phải làm bằng mọi giá, mà là một khoảng thời gian được nhà chùa cho phép trong những giới hạn đã ký nhận chiều nay.
Trước khi đội rời sân, Sư Cả gọi Đen và hai cha con Sang lại gần hiên chánh điện để nói thêm một câu riêng ngoài những điều kiện đã ghi trong sổ. Ông nhìn ba người thợ với ánh mắt hiền nhưng nghiêm, giọng nói của ông chậm rãi như mọi lần ông dặn dò những việc quan trọng của đợt trùng tu này. Ông nói:
- Việc ở cổng, chậm một buổi không sao, vội một buổi thì hối cả đời.