CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 11: Bốn Bờ Rào Phơi Đồ
Sáng mồng một tháng Chạp, sương muối phủ trắng mặt sông Mân. Trương Huyền Thanh dậy từ khi gà chưa gáy, buộc lại dây giày vải, khoác túi vải lên vai rồi…
Nội dung chương
Sáng mồng một tháng Chạp, sương muối phủ trắng mặt sông Mân. Trương Huyền Thanh dậy từ khi gà chưa gáy, buộc lại dây giày vải, khoác túi vải lên vai rồi ra khỏi quán trọ nhỏ gần bến sông. Trong túi chỉ có một cuốn sổ tay, một thỏi mực khô, một cây bút lông đã mòn và bốn trang giấy trắng anh mang theo để vẽ. Anh không mang cung. Cung gỗ đào vẫn để trong buồng trọ, dưới gầm giường, như một thứ chưa tới lúc dùng.
Hai ngày trước, anh tới huyện nha và bị đuổi ra. Hôm qua, anh đi qua bốn nhà nạn nhân từ ngoài ngõ, nhà nào cũng đóng kín cửa. Hôm nay anh quay lại, nhưng đi chậm hơn, và gõ cửa theo cách của người làng đi thăm bệnh, không xưng là đạo sĩ, không nói hai chữ trừ tà.
Nhà đầu tiên là nhà thợ rèn họ Triệu, ở đầu xóm lò rèn phía đông trấn.
Cửa mở hé. Người thợ rèn đứng chắn ngay ngưỡng, tay còn đen khói than, mắt trũng sâu vì nhiều đêm không ngủ. Vợ ông ngồi trong buồng, ôm một chiếc áo nhỏ đã gấp lại, không khóc, chỉ nhìn ra sân như người còn chờ nghe tiếng con.
- Tôi không tới để làm phép. - Huyền Thanh nói. - Tôi chỉ muốn xem bờ rào sau nhà, nơi bà nhà phơi áo cho cháu hôm trước đêm cháu mất. Xem xong tôi đi.
Người thợ rèn nhìn anh rất lâu. Rồi ông lách người, mở cửa.
- Quan đã bắt nhà tôi ký giấy chết vì bệnh rồi. - Ông nói khẽ. - Anh xem thì xem, đừng ghi tên nhà tôi vào đâu cả.
Sân sau nhà họ Triệu chật, một lò rèn nhỏ đã tắt lửa, tro nguội đóng váng mỏng vì sương. Phía sau, sát tường đất, là một bờ rào tre thấp, tre đã ngả màu xám, mấy cây sào ngang buộc bằng lạt nứa. Trên rào còn vắt một chiếc tã vải và hai chiếc áo người lớn. Ngay trên đầu rào là mái ngói cũ của gian bếp, ngói xô lệch, có khoang rêu xanh đen. Huyền Thanh đứng yên, ngẩng nhìn từ rào lên mái, rồi lại từ mái xuống rào, như đo một đường bay vô hình.
Anh hỏi, giọng rất nhỏ:
- Hôm phơi áo cho cháu, áo vắt ở cây sào nào?
Người mẹ từ trong buồng bế chiếc áo gấp ra, chỉ vào cây sào giữa.
- Ở đây. Tôi phơi từ sớm, định chiều thu, rồi bận rèn phụ cho cha nó, quên mất. Tới khi trời tối mịt mới nhớ ra, chạy ra thu vào. Sáng hôm sau cháu sốt nhẹ, người cứ giật giật mấy lần. Nhà tôi tưởng cháu mọc răng.
Huyền Thanh gật đầu, không hỏi thêm về cái chết. Anh lấy giấy, vẽ lại sân sau: một ô vuông là nhà, một đường gạch là bờ rào, một đường cong là mái ngói ngay trên đầu rào. Anh ghi thêm hai chữ nhỏ bên cạnh: phơi quên.
Nhà thứ hai là nhà bán đậu hũ họ Lý, ở giữa trấn, gần chợ sớm.
Nhà này còn khó vào hơn. Cửa đóng, bên trong có tiếng chày giã đậu khô khốc, đều đều, như người làm chỉ để tay không rảnh. Huyền Thanh gõ ba lần mới có người ra. Bà mẹ trẻ, mới ngoài hai mươi, tóc búi vội, hai mắt sưng đỏ. Bà nghe anh nói muốn xem bờ rào thì lắc đầu ngay.
- Xem để làm gì nữa. Con tôi chôn rồi.
- Để nhà khác không phải chôn con. - Anh đáp.
Câu nói ấy làm bà khựng lại. Bà mở cửa, dẫn anh vòng ra sau bằng lối ngách hẹp giữa hai vách đất. Bờ rào nhà họ Lý làm bằng đá xếp, thấp hơn rào tre nhà họ Triệu, nhưng cũng nằm ngay dưới mái ngói cũ của gian nhà ngang. Trên rào còn phơi mấy tấm vải lọc đậu màu trắng đục. Huyền Thanh hỏi vị trí chiếc áo của đứa trẻ trong đêm trước ngày mất. Bà chỉ vào góc rào gần nhất với mái hiên.
- Tôi phơi ở đó. Hôm ấy chợ đông, tôi về muộn, trời sập tối mới thu. Đêm hôm sau là rằm, trăng sáng lắm. Cháu tắt thở lúc nào tôi cũng không biết, chỉ thấy người lạnh dần trong nôi.
Anh vẽ lại. Nhà thứ hai, cùng một thế: rào sau nhà, mái ngói ngay trên đầu, áo phơi quên qua một đêm.
Nhà thứ ba là nhà chài lưới họ Phùng, ở xóm bờ sông phía nam.
Chủ nhà đi vắng, chỉ có người vợ trẻ và bà nội già ngồi vá lưới trước hiên. Khác với hai nhà trước, người vợ nhà họ Phùng vừa thấy anh đã mời vào, như đã chờ một người chịu nghe từ lâu. Bà nội già rót cho anh bát nước chè nguội, tay run, nước sánh ra miệng bát.
- Nhà tôi bị người của phủ dặn không được nói. - Người vợ nói. - Nhưng tôi không ký giấy nào hết. Hôm người ta tới, chồng tôi không có nhà, tôi không biết chữ, tôi không điểm chỉ.
Bờ rào sau nhà họ Phùng là rào tre mới hơn, dựng sát bờ đất dốc xuống sông. Trên rào còn mùi tanh cá và mùi lưới ẩm. Mái ngói gian bếp vẫn ở ngay trên đầu rào, chỉ khác là phía sau rào trông thẳng ra mặt sông, gió sông thổi lồng lộng, sương đọng trắng trên từng mắt tre. Chiếc áo của bé gái đã được giặt lại nhiều lần, nhưng người mẹ vẫn giữ, gấp trong một bọc vải riêng, không dám cho ai mặc lại, cũng không nỡ đốt.
Bà đưa áo ra, không mở, chỉ đặt bọc vải lên lòng bàn tay anh một lát rồi thu về.
- Cổ áo có vết máu. Tôi giặt ba nước rồi mà mùi tanh vẫn còn. Mẹ chồng tôi bảo thứ máu ấy không phải máu người sống.
Huyền Thanh không xin xem áo. Anh chỉ hỏi ngày phơi, giờ thu, và vẽ lại sân sau nhà thứ ba. Ba bản vẽ đặt cạnh nhau trong đầu anh, giống nhau tới mức lạnh người: một bờ rào, một mái ngói cũ ngay trên đầu, một chiếc áo trẻ con bị bỏ quên qua đêm.
Nhà thứ tư là nhà thợ mộc họ Đặng, nhà của đứa trẻ chết gần nhất, đêm hai mươi bảy tháng mười một.
Đặng thợ mộc chính là người đã phải ký tờ giấy chết vì bệnh. Ông gặp Huyền Thanh ở ngõ, chưa đợi anh mở lời đã nói:
- Tôi ký rồi. Anh đừng làm khó nhà tôi nữa.
- Tôi không làm khó. - Huyền Thanh nói. - Tôi chỉ xem bờ rào. Nếu bốn nhà giống nhau ở một chỗ, thì chỗ ấy không phải bệnh.
Đặng im lặng hồi lâu, rồi quay lưng đi trước, dẫn anh vòng ra sau nhà. Xưởng mộc nhỏ chất đầy gỗ xẻ, mùi mùn cưa khô và mùi dầu trẩu. Bờ rào sau nhà là rào đá lẫn tre, phía trên là mái ngói của gian xưởng, ngói cũ hơn cả ba nhà trước, có chỗ nứt, có chỗ kê tạm bằng mảnh sành. Đứa trẻ nằm trong nôi đặt ở gian trong, sát vách xưởng, đêm nào cũng nghe tiếng gỗ gõ từ phía cha nó làm khuya. Chiếc áo đêm ấy cũng phơi trên rào này, cũng quên thu, cũng được mang vào khi trời đã tối hẳn.
- Hôm tôi ký giấy, tôi hỏi bộ đầu một câu. - Đặng nói, mắt nhìn xuống đống mùn cưa. - Tôi hỏi nếu là bệnh, sao bệnh chỉ chọn nhà có trẻ mặc áo phơi đêm. Ông ấy không trả lời được. Anh trả lời được không?
- Chưa. - Huyền Thanh nói thật. - Nhưng tôi đang đi tìm câu trả lời ấy, bắt đầu từ bốn bờ rào này.
Chiều xuống nhanh. Tháng Chạp ngày ngắn, mới qua giờ Thân trời đã ngả màu chì. Huyền Thanh trên đường về quán trọ thì ghé qua xóm bờ sông, nơi có nhà họ Vương đóng thuyền. Anh chưa vào nhà, chỉ đứng ngoài ngõ nhìn một lát, theo thói quen của người đang vẽ bản đồ trong đầu.
Nhà họ Vương nằm ngay cạnh nhà họ Đặng, cách nhau một lối ngõ hẹp và một hàng chè tàu. Sau nhà họ Vương cũng có một bờ rào tre để phơi áo quần, giống hệt bốn nhà kia. Và sau nhà, vươn qua mái ngói, là một cây tùng cổ, thân to hai người ôm, tán rộng phủ gần nửa mái, cành khô và cành xanh chen nhau, chim vẫn hay về đậu lúc chập tối. Huyền Thanh đứng nhìn cây tùng hồi lâu. Nếu có thứ gì lượn trên mái các nhà trong xóm này vào ban đêm, cây tùng ấy là chỗ cao nhất để nó đậu, để nó nhìn xuống từng bờ rào một.
Anh ghi vào sổ tay một dòng riêng, dưới bốn bản vẽ: nhà họ Vương, rào tre sau nhà, cây tùng cổ tán qua mái. Rồi anh tự gạch nhẹ dưới dòng ấy, không phải vì chắc chắn điều gì, mà vì đứa trẻ nhà ấy mới sinh hôm mồng năm tháng mười một, còn chưa đầy một tháng tuổi, đúng vào lứa tuổi của bốn đứa trẻ đã mất.
Đêm ấy, trong buồng trọ, Huyền Thanh trải bốn bản vẽ ra mặt bàn gỗ, thắp ngọn đèn dầu nhỏ, ngồi xem từng tờ một. Ngoài sông, nước vỗ bờ đều đều. Gió bấc lùa qua khe cửa, làm ngọn đèn chao đi một nhịp.
Anh lấy bút, viết chậm rãi vào trang cuối cuốn sổ tay, ba dòng, mỗi dòng một nhịp:
Đêm một, áo.
Ngày hai, sốt.
Đêm ba, chết.
Viết xong, anh ngồi nhìn ba dòng chữ rất lâu. Bốn đứa trẻ, bốn nhà, bốn bờ rào, không nhà nào giống nhà nào về nghề nghiệp, về giàu nghèo, về chỗ ở trong trấn. Thứ duy nhất nối chúng lại là một chiếc áo bị bỏ quên ngoài trời qua một đêm, rồi một ngày sốt nhẹ, rồi một đêm tắt thở trong nôi. Nếu trình tự ấy đúng, thì cái chết không bắt đầu vào đêm đứa trẻ tắt thở. Nó bắt đầu sớm hơn, từ đêm chiếc áo còn nằm trên rào, ướt sương, ngay dưới mái ngói cũ.
Anh gấp sổ lại, thổi tắt đèn, nhưng không ngủ được. Trong bóng tối, anh tự hỏi một câu mà cả ngày hôm nay anh chưa dám hỏi thành tiếng, câu hỏi sẽ đổi hẳn cách anh đi tiếp:
Nếu cắt được đêm thứ nhất, thì sao?
---