CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 13: Cuốn Sách Chép Tay Của Sư Phụ
Ngày mồng ba tháng Chạp, trời không mưa mà lạnh buốt hơn cả ngày có mưa. Trương Huyền Thanh đi dọc phố chính của trấn, qua hàng gạo, hàng muối, hàng vải,…
Nội dung chương
Ngày mồng ba tháng Chạp, trời không mưa mà lạnh buốt hơn cả ngày có mưa. Trương Huyền Thanh đi dọc phố chính của trấn, qua hàng gạo, hàng muối, hàng vải, tới cuối phố thì rẽ vào một ngõ hẹp, nơi có hiệu sách cũ duy nhất của trấn Thanh Khê. Hiệu sách này bán sách in đã ố vàng, giấy dó, mực thỏi, và nhận đóng lại sách rách cho các nhà khá giả trong vùng. Người trấn ít ai vào đây ngoài mấy thầy đồ và học trò chuẩn bị đi thi ở phủ.
Chủ hiệu là một ông già ngoài sáu mươi, họ Hà, đeo kính lão, ngồi sau quầy gỗ lim đã bóng lên vì tay người. Ông ngẩng lên nhìn vị khách áo đạo sĩ, nhìn từ chiếc túi vải tới đôi giày vải dính bùn khô đường núi, rồi hỏi:
- Đạo trưởng mua giấy, hay mua sách?
- Tôi tìm một cuốn sách chép tay. - Huyền Thanh nói. - Sách về dị điểu phương nam, bọc vải xanh, chữ chép tay. Sư phụ tôi lúc sinh thời từng gửi bán ở hiệu này. Người họ Trương, là quán chủ đạo quán trên núi Thanh Thành.
Ông già nghe tới đó thì tay đang lật sổ khựng lại. Ông đứng dậy, không nói gì, đi vào phía sau, rồi chỉ lên chiếc thang gỗ dựng sát tường:
- Sách gửi bán không ai mua thì tôi cất lên gác xép. Ba năm, năm năm cũng có. Cậu tự lên mà tìm, bụi lắm. Sư phụ cậu gửi cuốn ấy lâu rồi, hình như từ năm ông ấy còn khỏe, xuống trấn xem bệnh cho ai đó. Tôi nhớ vì ông ấy dặn: cuốn này không bán cho người hiếu kỳ, chỉ bán cho người hỏi đúng tên con điểu trong sách.
- Con điểu ấy tên là gì, ông còn nhớ không?
- Cậu hỏi đúng tên thì tôi mới nói cậu tìm đúng. - Ông già cười, mắt nheo sau kính. - Lên đi.
Gác xép thấp, phải cúi đầu mới đi được. Mùi giấy mốc, mùi long não và mùi gỗ mục trộn vào nhau. Sách xếp thành từng chồng theo dây lạt, có chồng cao tới xà nhà, giấy đã giòn, sờ vào là bụi bay lên như phấn. Huyền Thanh thắp chiếc đèn dầu nhỏ chủ hiệu đưa, đi dọc từng chồng, đọc gáy sách viết bằng mực đã phai. Sách thuốc, sách xem ngày, sách văn thi cử, địa chí cũ của phủ Thành Đô, mấy bộ truyện chí quái in từ đời trước, giấy đã vàng như lá khô.
Anh tìm gần một canh giờ mới thấy, ở chồng trong cùng, dưới mấy cuốn sách thuốc buộc chung một dây, một cuốn sách bọc vải xanh đã ngả màu tro, góc vải sờn, trên bìa không đề tên sách. Chỉ có một dòng chữ nhỏ của sư phụ anh mà anh nhận ra ngay từ nét bút: chữ viết nghiêng nhẹ về bên trái, nét cuối của mỗi chữ hơi hất lên, là chữ của người đã dạy anh cầm bút từ năm mười hai tuổi.
Tay anh run khi rút cuốn sách ra.
Anh ngồi xuống ngay giữa gác xép, kê sách lên đầu gối, mở từng trang dưới ánh đèn. Đây là sách chép tay của sư phụ anh, chép lại từ thư tịch cổ của quán và của các đạo quán khác mà ông từng đi qua thời trẻ. Phần đầu chép về các loài dị điểu phương nam, có loài chỉ xuất hiện chép trong sách, không ai từng thấy. Tới trang giữa, nét chữ bỗng đậm hơn, như người chép đã ngồi thẳng dậy khi chép tới đoạn này.
Trang ấy viết về một con điểu chín đầu.
Sư phụ anh chép: con điểu này, sách cổ gọi là Cô Hoạch Điểu, còn có tên là Dạ Hành Du Nữ. Dân gian truyền rằng nó vốn là thần điểu Cửu Phụng trên trời biến tướng mà thành, rơi xuống nhân gian thì mất thần tính, chỉ còn lại bản năng của một người mẹ đi tìm con trong đêm. Nó không ăn thịt trẻ, không uống máu người. Nó chỉ làm một việc, lặp đi lặp lại mỗi mùa sinh nở của nó: tìm đứa con mà nó tin là đã bị người ta mang đi.
Huyền Thanh đọc tiếp, hơi thở chậm lại.
Cơ chế chép trong sách khớp từng nhịp với những gì anh đã thấy ở trấn này, khớp tới mức anh phải đặt sách xuống, nhìn ra ô cửa sổ nhỏ đầy bụi một lát rồi mới đọc tiếp được. Điểu bay đêm, sau giờ Dậu tới trước gà gáy, mạnh nhất vào giờ Tý và giờ Sửu. Nó chọn một chiếc áo trẻ con phơi ngoài trời qua đêm, lấy mùi sữa mẹ còn vương trên vải làm đường dẫn, rồi nhỏ đúng một giọt máu từ một trong chín cái đầu xuống cổ áo. Giọt máu tròn, nhỏ như hạt đậu đỏ, tanh lợm, giặt thường không hết. Đứa trẻ mặc chiếc áo ấy, hôm sau sốt nhẹ và co giật, như người bị rút vía dần. Đêm sau, điểu lần theo dấu máu quay lại, vào buồng, và đứa trẻ tắt thở trong nôi trước khi bị cắp đi, vì vía của trẻ đã theo dấu máu mà rời thân từ trước.
Giữa đoạn chép về cơ chế, có một trang sư phụ anh dành riêng chép lại lời của một đạo sĩ đời trước ở vùng sông nước phương nam, người từng chứng kiến một mùa điểu về ở một làng chài. Lời chép kể rằng dân làng ấy ban đầu cũng tưởng trẻ chết vì bệnh lạ, chôn ba đứa trong một tuần mới có người để ý cổ áo đứa nào cũng có một vết máu tròn ở cùng một vị trí. Từ đó làng lập lệ thu hết áo quần trẻ con vào nhà trước khi mặt trời lặn, và mùa sau không còn đứa trẻ nào chết nữa. Nhưng con điểu không tan đi. Nó vẫn về mỗi năm, kêu trên mái những nhà có trẻ mới sinh, như một người mẹ đi qua từng nhà gõ cửa hỏi con mình, không ai trả lời được thì nó lại bay về phía sông. Người đạo sĩ đời trước kết luận trong sách: đuổi được điểu khỏi mái nhà thì dễ, giải được oán của người mẹ hóa điểu mới khó, vì oán ấy không nằm ở cánh, mà nằm ở một sự thật bị chôn giấu trong làng.
Huyền Thanh đọc đoạn ấy hai lần. Anh nghĩ tới cuốn sổ riêng của Tôn Cửu, tới bốn trang chép tay đang nằm trong ngực áo mình tự đêm qua. Và hiểu rằng sư phụ anh và người đạo sĩ đời trước đều đi tới cùng một chỗ: mọi dị tượng đều có một đầu mối là chuyện của người sống đối với người chết.
Anh lật trang. Phía dưới, sư phụ anh chép thêm một đoạn bằng chữ nhỏ hơn, như lời dặn riêng cho người đọc sau này: điểu bị oán niệm làm mờ trí. Không phân biệt được đứa trẻ nào là con mình, chỉ lần theo mùi sữa và dấu máu, nên nó nhắm cả những đứa trẻ không hề liên quan tới nó. Nó sợ tiếng chuông đồng và ánh lửa lớn. Mắt thường chỉ nhìn rõ hình chín đầu của nó dưới ánh trăng sáng, còn ngày thường người ta chỉ nghe tiếng nó kêu như trẻ khóc, thấy bóng cánh lướt qua mái ngói, hoặc thấy vết máu tròn nó để lại.
Rồi tới trang cuối của đoạn chép. Ở đây, sư phụ anh chép cách tẩy dấu, và gạch dưới hai chữ duy nhất bằng một nét mực đậm:
Duy nhất.
Cách ấy không phải bùa, không phải chú, không cần đạo sĩ. Đốt một bó lá ngải cứu khô, hơ khói qua chiếc áo đã bị đánh dấu đúng bảy lần, rắc một nhúm muối hạt lên áo, rồi giặt lại bằng nước nóng trước khi cho trẻ mặc. Áo đã tẩy dấu thì điểu lần tới nơi cũng không vào được. Nhà nào đang hun khói ngải cứu trong đêm, điểu chỉ lượn ngoài mái rồi bỏ đi. Ngoài cách này, sách chép rõ, không bùa chú nào khác tẩy được dấu máu của nó.
Huyền Thanh ngồi yên rất lâu với trang sách mở trên gối. Ba nhịp anh viết trong sổ tay đêm qua, đêm một áo, ngày hai sốt, đêm ba chết, giờ đây có thêm một nhịp thứ tư chen vào giữa, một nhịp cứu người: khói ngải bảy lần, muối hạt, nước nóng. Đơn giản tới mức bất cứ bà mẹ nào trong trấn cũng làm được, nếu có người nói cho họ biết kịp lúc.
Anh lật tới dòng cuối cùng của trang, dòng chữ nhỏ nhất, nằm sát mép giấy, như một câu người chép thêm vào sau khi đã định gấp sách lại.
Anh đọc, và tay giữ sách bất động.
- Điểu này chỉ sinh ra khi một người mẹ chết mà không thấy xác con mình.
Anh ngồi lặng rất lâu giữa gác xép đầy bụi.
Ngoài cửa sổ nhỏ, trời trấn Thanh Khê đang ngả chiều, khói bếp của các nhà bay lên từng cột mỏng, tiếng rao hàng cuối ngày vẳng lên từ phố dưới. Trong đầu anh, câu chữ ấy tự xếp lại thành một hình ảnh mà anh không muốn nhìn thẳng: một người mẹ chết oan ở đâu đó trong trấn này, con bị mang đi ngay trong đêm sinh, xác con không bao giờ được thấy lại. Ba năm trước, ở trấn này, từng có một đứa trẻ của nhà quan chết mà không có đám ma. Lời bà già ở chợ nói với nhà họ Vương, lời lão chài Ngô Tam nửa kín nửa hở ở bến sông. Giờ gặp câu chữ của sư phụ anh trong một cuốn sách mốc, chúng nối lại thành một đường chỉ đỏ chạy ngầm dưới bốn cái chết của tháng này.
Huyền Thanh gấp sách lại, ôm xuống gác, trả tiền cho chủ hiệu. Ông già họ Hà nhận tiền, nhìn anh một lát rồi nói:
- Sư phụ cậu năm ấy dặn tôi, người nào tìm được cuốn này mà đọc tới trang cuối vẫn ngồi yên được lâu, thì người ấy là người nên cầm nó. Cậu cầm về đi. Đừng để nó mốc thêm một lần nữa.
Anh ôm cuốn sách trong áo khoác, đi ra phố khi đèn các nhà vừa lên. Lần đầu tiên từ ngày xuống núi, bước chân anh có một hướng rõ ràng: dấu máu có thể tẩy, trẻ có thể cứu, và phía sau con điểu chín đầu, có một người mẹ chết oan đang chờ được gọi đúng tên.
---