CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 12: Ban Ngày Sốt, Ban Đêm Tắt Thở
Ngày mồng hai tháng Chạp, Tôn Cửu khám xong một ca người già ngã gãy chân ở xóm bắc thì trời đã nhá nhem. Ông xách hòm đồ nghề về nhà, đi ngang qua quán…
Nội dung chương
Ngày mồng hai tháng Chạp, Tôn Cửu khám xong một ca người già ngã gãy chân ở xóm bắc thì trời đã nhá nhem. Ông xách hòm đồ nghề về nhà, đi ngang qua quán trọ gần bến sông, dừng lại ở ngõ, đứng nhìn cánh cửa khép hờ một lát rồi mới bước vào, nói với chủ trọ là tìm người thanh niên ở buồng trong có việc nhà nhờ xem ngày.
Trương Huyền Thanh ra đón, chưa kịp hỏi, ông đã nói trước, giọng thấp xuống:
- Tối nay, nếu cậu không bận, tới nhà tôi. Đi lối cửa sau. Đừng mang đèn.
Nói xong ông đi ngay, không đợi trả lời, bước chân lẫn vào đám người tan chợ chiều.
Nhà Tôn Cửu ở cuối một ngõ cụt phía tây trấn, tường đất thấp, sân lát gạch tàu đã mòn. Ông sống một mình từ khi vợ mất, con trai đi làm ăn ở phủ Thành Đô, một năm về hai lần. Trong nhà chỉ có một người ở đợ già lo cơm nước, tối đến lại về nhà con gái ở ngõ bên. Tối ấy, người ở đợ vừa đi, Tôn Cửu đã tự tay đóng cả hai lần cửa, cài then, rồi còn lấy chiếc ghế chèn thêm sau cửa chính.
- Ngồi. - Ông chỉ chiếc ghế đối diện bàn khám nghiệm nhỏ kê giữa nhà. - Cậu uống nước không? Nước nguội thôi, tôi không nhóm bếp tối nay. Nhà có khói bếp, người ta biết có khách.
Huyền Thanh ngồi xuống, không nói gì. Anh đã hiểu, người ngỗ tác này mời anh tới không phải để uống nước.
Tôn Cửu quỳ xuống bên chiếc hòm gỗ kê dưới gầm bàn, hòm đựng đồ nghề khám nghiệm của ông suốt ba mươi năm: dao nhỏ, kéo, vải liệm, mấy lọ thuốc bột, cân đồng. Ông lật lớp vải liệm cũ ở đáy hòm lên, lấy ra một cuốn sổ bọc vải xám, bìa đã sờn, gáy khâu bằng chỉ gai. Cuốn sổ riêng. Cuốn sổ mà ông bắt đầu viết từ đêm hai mươi mốt tháng mười một, sau cái chết thứ ba, và giấu ở đây từ đó tới nay.
Ông đặt cuốn sổ lên bàn, nhưng chưa mở. Bàn tay ông đặt trên bìa sổ, các ngón tay gầy, khớp xương nhô lên, hơi run.
- Trong nha môn có một cuốn sổ khác. - Ông nói. - Cuốn ấy ghi bốn đứa trẻ chết vì bệnh. Dòng vết máu ở cổ áo đứa đầu tiên, quản gia Đỗ Hữu Tài gạch đi ngay trước mặt tôi. Ba vụ sau, tôi không ghi vào sổ ấy nữa. Tôi ghi vào đây.
Ông mở sổ. Từng trang chữ nhỏ, ngay ngắn, ghi ngày tháng, giờ khám, tuổi đứa trẻ, tình trạng thi thể, và những điều người nhà kể lại. Huyền Thanh cúi xuống đọc dưới ánh đèn dầu ông vừa châm, ngọn đèn che nửa bằng một tấm mo cau để ánh sáng không hắt ra sân.
- Cậu đọc chỗ này. - Tôn Cửu lật tới trang của nhà họ Triệu. - Và chỗ này, nhà họ Lý. Chỗ này nhà họ Phùng, chỗ này nhà họ Đặng. Đọc phần người nhà kể, đừng đọc phần tôi khám vội.
Huyền Thanh đọc chậm. Bốn trang, bốn nhà, bốn người kể khác nhau, mà lời kể xếp cạnh nhau thì giống nhau như chép từ một miệng.
Đứa đầu tiên: ban ngày sốt nhẹ, người nóng hầm hập mà chân tay lạnh, co giật mấy lần, bú ít đi.
Đứa thứ hai: ban ngày sốt nhẹ, co giật hai lần lúc gần trưa, tới chiều thì thiếp đi, nhà tưởng cháu ngủ ngoan.
Đứa thứ ba: ban ngày sốt nhẹ, co giật, khóc yếu dần, môi khô.
Đứa thứ tư: ban ngày sốt nhẹ, co giật, người nhà lấy khăn ấm lau mãi không hạ.
- Bốn nhà không quen nhau. - Tôn Cửu nói. - Hai nhà ở xóm sông, một nhà ở chợ, một nhà ở đầu trấn. Họ không gặp nhau để bàn lời khai. Tôi hỏi riêng từng nhà, vào từng lúc khác nhau. Vậy mà cả bốn nhà đều kể một trình tự: ngày sốt, đêm tắt thở.
Tôn Cửu đọc thành tiếng vài đoạn, giọng ông đều đều như đọc cho chính mình nghe lần nữa để tin là mình không nhớ lầm. Tới đoạn nhà họ Phùng, ông dừng lại lâu hơn. Đứa trẻ ấy mới một tháng tuổi, người chài lưới, nhà nghèo nhất trong bốn nhà, chiếc nôi đan bằng tre đặt sát cửa sổ trông ra sông. Người mẹ kể với ông rằng ban ngày cháu sốt, bà nội lấy nước lá tre lau người, cháu co giật hai lần rồi thiếp đi, cả nhà mừng vì tưởng cháu đã qua cơn. Nửa đêm, người mẹ tỉnh giấc vì một sự im lặng lạ: đứa trẻ mọi đêm vẫn ọ ẹ mấy lần, đêm ấy không một tiếng động. Bà sờ vào nôi thì người con đã lạnh từ bao giờ.
- Cái im lặng ấy, bốn bà mẹ đều nhắc tới. - Tôn Cửu nói. - Không phải tiếng khóc dứt, mà là sự im lặng tới trước cả khi người mẹ tỉnh giấc, như có thứ gì đã đứng trong buồng, rút hơi thở của đứa trẻ ra từng chút một, không vội, không ồn. Tôi ghi lại y nguyên lời họ, không thêm một chữ. Cậu đọc thì sẽ thấy, bốn người đàn bà không quen nhau, mà tả cùng một cái im lặng.
Ông lật tiếp tới phần ghi giờ chết, lấy ngón tay gõ nhẹ lên từng dòng.
- Và cả bốn đứa đều tắt thở vào khoảng giờ Tý tới giờ Sửu. Không đứa nào chết ban ngày. Không đứa nào chết lúc chập tối. Tôi tới khám, thân thể còn ấm hay đã lạnh, tính ngược lại, đều rơi vào hai canh giờ ấy. Chết nghẹt, mặt tím nhẹ, mà tôi khám khí quản cẩn thận cả bốn lần: không có đờm đặc, không có dị vật, không có vết thít ở cổ. Nghẹt mà không có gì chặn đường thở. Ba mươi năm khám xác, tôi chưa thấy cái chết nào như vậy.
Huyền Thanh ngẩng lên:
- Ông Tôn, bốn chiếc áo, bốn bờ rào, cháu đã đi xem hôm nay. Cả bốn áo đều phơi quên ngoài rào qua đêm hôm trước ngày sốt.
- Tôi biết cậu sẽ tìm ra chỗ ấy. - Tôn Cửu gật đầu chậm rãi. - Tôi khám xác, tôi chỉ thấy đầu cuối. Cậu đi ngoài sân, cậu thấy đầu mối. Giờ ghép lại thì nó thành một đường thẳng: một đêm áo ở ngoài rào, một ngày sốt và co giật, một đêm tắt thở vào giờ Tý, giờ Sửu. Ba nhịp. Đều như có ai đếm.
Ông nói tới đó thì dừng, rót thêm nước vào chén của mình, uống một ngụm, tay vẫn run nhẹ.
- Tôi nói câu này, cậu nghe rồi bỏ ngoài tai cũng được. Tôi khám xác ba mươi năm, người chết vì bệnh tôi gặp nhiều lắm. Bệnh thì có đứa nặng đứa nhẹ, đứa chết sớm đứa chết muộn, có đứa sốt ba ngày mới đi, có đứa không sốt mà đi trong đêm. Bệnh không đi đúng một trình tự ba nhịp như bị ai đó đếm vậy. Cái này không phải bệnh. Mà sổ của nha môn lại ghi là bệnh, cả bốn dòng.
Ông kể thêm rằng sau vụ thứ hai, ông từng mang nỗi nghi của mình trình khéo với bộ đầu Hàn Thiết ở sân nha môn, chỉ nói một câu rằng hai đứa trẻ chết giống nhau quá. Hàn Thiết nghe xong, mặt không đổi, chỉ đáp rằng huyện lệnh đã dặn ghi là chết bệnh, ông cứ theo đó mà làm. Từ hôm ấy Tôn Cửu hiểu, trong nha môn này, sự thật chỉ còn một chỗ trú là cuốn sổ riêng của chính ông. Ông bắt đầu chép lại mọi thứ vào ban đêm, sau khi người ở đợ đã về, cửa đóng hai lần, đèn che nửa. Có đêm ông ngồi chép tới gà gáy đầu, chữ vẫn ngay ngắn, vì ông tự dặn mình: chữ của ngỗ tác là lời khai của người chết, run tay là có lỗi với người chết.
- Tôi không sợ chết. - Ông nói. - Tôi sợ chết mà sổ này cháy theo, hoặc bị người ta tìm thấy rồi sửa sạch, như cuốn sổ trong nha môn.
Trong nhà im một lúc lâu. Ngoài ngõ có tiếng chó sủa xa, rồi tiếng người đi tuần gõ phách tre, ba tiếng, xa dần.
Huyền Thanh hỏi:
- Cuốn sổ này, ngoài ông và cháu, còn ai biết?
- Không ai. Vợ tôi mất rồi. Con tôi ở xa. Người ở đợ không biết chữ. - Tôn Cửu cười nhạt. - Tôi giấu nó kỹ hơn giấu tiền. Tiền mất còn làm lại được. Sổ này mà mất, bốn đứa trẻ ấy coi như chết vì bệnh thật, đời đời.
Ông cúi xuống, làm một việc mà Huyền Thanh không ngờ tới. Ông lấy con dao nhỏ trong hòm đồ nghề, rạch nhẹ đường chỉ ở cuối cuốn sổ, tách ra bốn trang chép tay ở phần phụ lục, nơi ông đã chép lại nguyên văn bốn vụ bằng chữ nhỏ hơn, phòng khi cuốn sổ chính có chuyện. Bốn trang giấy mỏng, chữ dày đặc hai mặt. Ông xếp lại ngay ngắn, đẩy về phía Huyền Thanh.
- Cậu cầm lấy. Đây là bản chép tay của bốn vụ trong sổ riêng của tôi. Ngày tháng, giờ chết, lời người nhà kể, vết máu ở cổ áo, đủ cả. Cậu giữ một bản ở ngoài nhà này.
- Ông Tôn...
- Nghe tôi nói hết. - Ông ngắt lời, giọng bỗng cứng lại. - Tôi năm nay năm mươi lăm, mắt còn tỏ, tay còn vững, nhưng tôi làm nghề khám xác trong nha môn, tôi biết người ta có thể làm gì với một ngỗ tác già không nghe lời. Nếu tôi có mệnh hệ gì, nếu một sáng nào cậu nghe tin tôi ngã giếng hay trượt chân ngoài bến, thì ít ra sự thật còn một bản ở ngoài nhà này. Cậu giữ cho bốn đứa trẻ ấy. Đừng giữ cho tôi.
Huyền Thanh cầm bốn trang giấy, gấp lại cẩn thận, cất vào trong áo, sát ngực. Giấy còn hơi ấm vì nằm lâu dưới đáy hòm.
- Cháu sẽ giữ. Và cháu hứa, cháu sẽ dùng nó đúng lúc, không để nó lộ sớm mà hại tới ông.
- Đừng hứa với tôi. Hứa với bốn đứa nhỏ ấy. - Tôn Cửu đứng dậy, mở hé cửa sau, nhìn ra ngõ tối một lúc cho chắc không có người, rồi mới gật đầu cho anh ra. - Đi đi. Qua ngõ này rẽ trái là tới bờ sông, cứ đi sát bờ mà về. Đêm nay lạnh, sương xuống dày, cậu giữ cái áo trong ngực cho khô.
Huyền Thanh bước ra ngõ. Cửa sau khép lại sau lưng, then cài rất khẽ. Anh đi trong sương, tay vô thức đặt lên ngực, nơi bốn trang giấy đang nằm, nhẹ mà nặng hơn bất cứ cuốn sách nào anh từng mang theo xuống núi.
---