CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 18: Cả Trấn Thu Đồ
Chuyện nhà họ La lan ra khỏi sân nhuộm của họ trước khi vải nhuộm sáng mồng sáu tháng Chạp kịp khô. Người đầu tiên mang chuyện ra khỏi nhà ấy không phải…
Nội dung chương
Chuyện nhà họ La lan ra khỏi sân nhuộm của họ trước khi vải nhuộm sáng mồng sáu tháng Chạp kịp khô.
Người đầu tiên mang chuyện ra khỏi nhà ấy không phải đạo sĩ, không phải bộ đầu. Đó là người vợ họ La, bế con trai năm tháng tuổi còn ngủ say trong chiếc áo đã được hơ khói bảy lần, đi thẳng tới nhà mẹ đẻ ở xóm bắc, vừa đi vừa kể cho từng người hàng xóm chặn lại hỏi thăm. Rồi bà cụ thân sinh của La Trường Phúc kể lại cho các bà bạn già ở đình. Rồi người bán đậu hũ, người gánh nước, người vá lưới ở bến sông, mỗi người kể lại một lần, thêm một ít run rẩy và bớt một ít ngập ngừng. Tới trưa, cả trấn Thanh Khê đã biết: đêm qua, ở nhà thợ nhuộm họ La, người ta phơi một chiếc áo có chủ ý, thấy tận mắt vết máu tròn hiện trên cổ áo lúc nửa đêm. Tẩy dấu bằng khói ngải, muối hạt và nước nóng, cho đứa trẻ mặc áo ấy ngủ, và đứa trẻ sống qua đêm trong khi con điểu lượn trên mái hai vòng rồi bỏ đi.
Không có cáo thị nào của nha môn đi nhanh bằng câu chuyện ấy.
Trương Huyền Thanh dành trọn ngày mồng sáu và mồng bảy đi khắp trấn, không phải để kể lại chuyện nhà họ La, vì chuyện ấy đã tự kể xong, mà để dạy lại cách làm cho đúng. Anh đi từ xóm bờ sông lên xóm bắc, từ nhà này sang nhà khác có trẻ dưới ba tuổi, đâu đâu cũng gặp cùng một cảnh. Người mẹ bế con ra cửa, hỏi dồn dập, tay cầm sẵn bó ngải khô và hũ muối như học trò cầm sẵn sách chờ thầy tới kiểm bài.
Anh nói đi nói lại một bài, ngắn tới mức ai cũng thuộc sau một lần nghe:
- Áo quần và tã của trẻ, trước khi mặt trời lặn, thu hết vào nhà. Đó là việc thứ nhất, quan trọng nhất, đừng để có đêm gieo dấu.
- Nếu lỡ phơi quên, sáng ra thấy cổ áo có vết máu tròn, đừng hoảng, đừng đốt áo, đừng vứt áo. Đốt bó ngải cứu khô, hơ khói qua áo đúng bảy lần, đếm thành tiếng. Rắc một nhúm muối hạt. Giặt lại bằng nước nóng. Rồi mới cho trẻ mặc.
- Nhà nào có trẻ nhỏ, tối đốt ít ngải xông buồng cũng tốt. Nhà đang hun khói ngải, điểu chỉ lượn ngoài mái, không vào được.
- Ngoài cách này, không cần bùa, không cần chú, không cần mời ai làm phép. Tay các bà làm được hết.
Anh gặp lại cả bốn nhà nạn nhân trong hai ngày ấy. Nhà họ Triệu, người thợ rèn nghe chuyện nhà họ La xong thì ngồi lặng rất lâu ở cửa lò rèn đã tắt, rồi nói một câu mà Huyền Thanh không biết đáp sao cho phải: giá như có người nói cho nhà tôi biết sớm hơn một tháng. Nhà họ Lý, bà mẹ trẻ bán đậu hũ ôm chiếc áo đã tẩy dấu của nhà hàng xóm xem đi xem lại, học cách đếm bảy lần khói bằng chính miệng mình, như học một bài học lẽ ra phải được học trước khi mất con. Nhà họ Phùng ở xóm sông, người vợ chài lưới nói nhà mình từ nay không những thu đồ sớm, mà còn đi nhắc từng nhà trong xóm, vì xóm sông phơi lưới phơi áo lẫn lộn, dễ quên nhất trấn. Nhà họ Đặng, người thợ mộc đã ký giấy chết vì bệnh, đứng ở cửa xưởng nhìn anh hồi lâu rồi chỉ nói: anh cứ đi dạy khắp trấn đi, dạy cho to vào, để tờ giấy tôi ký thành tờ giấy vô dụng nhất trấn này. Bốn nhà, bốn cách đón nhận cùng một tin: một đứa trẻ khác đã sống, còn con họ thì không. Huyền Thanh ghi hết vào lòng, không ghi vào sổ, vì có những thứ không thuộc về sổ dữ kiện.
Có bà mẹ hỏi anh có bán bùa hộ mệnh cho trẻ không, anh lắc đầu. Có người giàu trong trấn sai người tới quán trọ, mang theo bạc, xin anh tới nhà làm riêng một lễ tẩy dấu cho cháu đích tôn, anh từ chối, chỉ nói cách làm một lần rồi tiễn khách. Anh hiểu rõ, thứ cứu trấn này không phải một đạo sĩ bị cấm hành nghề, mà là một thói quen mới được lập lại trong từng nhà, vào đúng giờ Dậu mỗi ngày, bởi chính tay những người mẹ.
Chiều mồng sáu, tới giờ Dậu, Huyền Thanh đứng trên bờ đê thấp nhìn xuống trấn và thấy một cảnh mà anh sẽ nhớ rất lâu. Khắp trấn, như có một hồi trống vô hình cùng lúc đánh lên, các bà, các chị, các bà già, từ từng sân nhà một, vội vã ra bờ rào sau nhà thu áo quần và tã lót của trẻ vào. Sào phơi nào cũng trống dần trong ánh chiều. Có nhà thu xong còn cẩn thận đếm lại từng chiếc trên tay. Có nhà đốt ngải ngay từ chập tối, khói xanh xám bốc lên trên nhiều mái ngói cùng lúc, mùi ngải hắc quen thuộc lan trong sương lạnh như mùi của một cái trấn vừa học được cách tự canh đêm cho con mình. Lệ cũ bị lãng quên nhiều năm, trong hai ngày, sống lại thành lệ chung, không cần một tờ lệnh nào của nha môn.
Đêm mồng bảy tháng Chạp, thử thách thứ hai tới, và lần này không có đạo sĩ nào ở đó.
Nhà họ Chu ở xóm bắc có một bé gái gần hai tuổi, là cháu gọi vợ chồng chủ nhà bằng ông bà. Chiều hôm ấy người con dâu bận việc bếp, phơi dãy tã và áo của cháu rồi quên thu, tới tối mịt mới phát hiện, chạy ra rào thì thấy ở cổ một chiếc áo có vết máu tròn nhỏ như hạt đậu đỏ, mùi tanh lợm. Cả nhà họ Chu hoảng lên một lúc, rồi bà nội đứa trẻ, một bà già ngoài sáu mươi từng tới nghe Huyền Thanh nói cách tẩy dấu ở sân đình hôm trước, tự mình đứng ra làm chủ việc. Bà đốt bó ngải khô của nhà, tự tay hơ khói qua chiếc áo đúng bảy lần, miệng đếm thành tiếng cho cả nhà cùng nghe. Rắc muối hạt, bảo con dâu giặt lại bằng nước nóng vừa đun, rồi mặc áo ấy cho cháu ngủ trong buồng đã xông khói ngải từ đầu tối. Đêm ấy, người nhà họ Chu kể lại sau đó, có tiếng cánh lượn trên mái một vòng, rất khuya, rồi thôi. Đứa trẻ ngủ yên tới sáng, không sốt, không giật mình.
Đêm ấy Hàn Thiết cũng ghé quán trọ một lát, đi lối cửa sau, chỉ để nói một câu rằng nha môn đã nghe phong thanh chuyện nhà họ La. Và quản gia Đỗ Hữu Tài sáng nay đã hỏi ông một câu rất lạ: hỏi rằng đêm mồng năm, bộ đầu đi đâu sau vòng tuần. Hàn Thiết đáp là đi tuần xóm bắc rồi về nhà ngủ. Ông nói với Huyền Thanh: phủ đang đánh hơi, cậu đi dạy khắp trấn thì cứ dạy, nhưng đừng nhắc tên tôi trong chuyện nhà họ La, chưa tới lúc. Huyền Thanh gật đầu. Anh hiểu, người bộ đầu này đang đi trên một sợi dây: một đầu là lệnh của phủ, một đầu là bốn cái tên ông tự chép vào sổ riêng, và bây giờ thêm một đứa trẻ nhà họ La còn sống.
Sáng mồng tám, bà nội nhà họ Chu tự tới quán trọ tìm Huyền Thanh, không phải để cảm ơn anh, mà để báo lại từng bước bà đã làm, như một người đi nộp bài:
- Bảy lần khói, một nhúm muối, nước nóng. Tôi đếm đủ bảy lần, không thiếu. Cháu tôi ngủ yên. Đạo trưởng, việc này từ nay nhà tôi tự làm được rồi.
Huyền Thanh ghi ca nhà họ Chu vào sổ tay, dưới ca nhà họ La, và viết bên cạnh: lần thứ sáu, dân tự làm, trẻ sống. Hai lần cứu được trẻ, một lần có đạo sĩ và bộ đầu đứng canh, một lần chỉ có một bà già và con dâu trong một ngôi nhà ở xóm bắc. Lần thứ hai, với anh, còn quý hơn lần thứ nhất, vì nó chứng minh cách này không chết theo sự có mặt của anh. Trấn này có thể tự giữ lấy con mình, kể cả khi anh bị cấm, bị tịch thu sách, hay một ngày nào đó rời khỏi trấn.
Nhưng trong hai ngày đi khắp trấn ấy, một ý nghĩ khác lớn dần trong đầu anh, lạnh hơn cả gió sông. Từ khi lệ cũ sống lại, từ khi nhà nào cũng thu đồ trước giờ Dậu và xông ngải mỗi tối, con điểu không còn đất hoạt động ở nhà dân nữa. Các bờ rào trống, các cổ áo sạch, đường dẫn bằng mùi sữa bị cắt ở mọi nhà. Vậy mà đêm mồng bảy nó vẫn bay, vẫn gieo dấu ở nhà họ Chu khi bắt gặp một lần phơi quên hiếm hoi, vẫn lượn trên mái các nhà có trẻ nhỏ. Oán của nó không hề giảm. Nó không bay vì đói, không bay vì thú tính. Nó bay vì thứ nó tìm vẫn chưa được tìm thấy, và thứ ấy, anh càng nghĩ càng tin, không nằm ở nhà dân trong trấn này. Nó nằm ở nơi bốn đứa trẻ chết cũng không chạm tới được, nơi đã biết sợ con điểu này từ rất lâu trước khi nhà dân đầu tiên mất con.
Chiều mồng tám, anh đang ghi sổ ở quán trọ thì một bà lão bán nước ở đầu ngõ, người từng bảo anh muốn biết chuyện trẻ chết thì đừng hỏi nhà quan. Ghé vào, đặt xuống trước mặt anh một bát nước chè nóng, và nói một câu làm anh cầm bút khựng lại: - Nhà dân thì biết sợ rồi, đạo trưởng ạ. Còn trong phủ huyện, trẻ con nhà quan có ai dạy cho mà sợ không?
Câu nói làm anh đứng lại giữa ngõ khi ra tiễn bà. Gió bấc thổi qua, khói ngải xông buồng của mấy nhà gần đó bay lẫn vào nhau trên những mái ngói cũ. Trong phủ huyện, sau bức tường cao mà anh chưa từng bước qua cổng sau, có trẻ con không, có người mẹ nào đang bế con không, và nếu có. Họ đã tự bảo vệ mình bằng cách nào, từ bao giờ, trong khi cả trấn này phải trả giá bằng bốn đứa trẻ mới học lại được một cái lệ cũ.
Anh quay vào quán trọ, mở sổ tay, viết thêm một dòng dưới hai ca cứu trẻ vừa ghi: hướng tới, phủ huyện.
---