CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 20: Bà Đỡ Ngậm Miệng
Trần Tam Nương năm nay sáu mươi hai tuổi, đỡ đẻ ở trấn Thanh Khê đã hơn ba mươi năm. Bà không nhớ hết số trẻ mình đã đỡ, chỉ nhớ rằng đi khắp trấn này,…
Nội dung chương
Trần Tam Nương năm nay sáu mươi hai tuổi, đỡ đẻ ở trấn Thanh Khê đã hơn ba mươi năm.
Bà không nhớ hết số trẻ mình đã đỡ, chỉ nhớ rằng đi khắp trấn này, nhà nào có người từ bốn mươi tuổi trở xuống thì phần nhiều đều qua tay bà mà ra đời. Bốn đứa trẻ chết trong tháng mười một vừa rồi, cả bốn cũng qua tay bà: đứa nhà họ Triệu bà đỡ trong một đêm mưa phùn, đứa nhà họ Lý bà đỡ lúc gần sáng. Đứa nhà họ Phùng bà đỡ ngay trên chiếc chõng tre ở xóm sông, đứa nhà họ Đặng bà đỡ cách đây bốn tháng, tiếng khóc đầu tiên to nhất trong bốn đứa. Tháng này, bà đi đưa tang cả bốn đứa, đứng ở cuối đoàn người, không khóc, vì người làm nghề đỡ đẻ mà khóc ở đám tang trẻ con thì các bà mẹ đang mang thai trong trấn sẽ sợ. Nhưng về tới nhà, đóng cửa lại, bà khóc một mình tới khuya.
Ngày mồng mười tháng Chạp, sau giờ Ngọ, có người gõ cửa nhà bà.
Người gõ cửa là vị đạo sĩ trẻ từ núi Thanh Thành xuống, người mà cả trấn đang nhắc tên sau chuyện nhà họ La. Bà đã nghe tiếng anh ta: bị nha môn tịch thu sách, bị cấm hành nghề, rồi lại cứu được một đứa trẻ nhà thợ nhuộm bằng khói ngải và muối hạt, những thứ trong bếp nhà bà cũng có. Tam Nương mở cửa, nhìn anh từ đầu tới chân, rồi mời vào, giọng không lạnh không nóng:
- Đạo trưởng tới nhà tôi mua thuốc, hay hỏi việc?
- Tôi tới hỏi bà về trẻ sơ sinh. - Anh đáp, ngồi xuống chiếc ghế bà chỉ, hai tay đặt ngay ngắn trên đùi. - Và về những cái chết nghẹt trong tháng này. Trong trấn này, người hiểu trẻ mới sinh nhất là bà. Bốn đứa trẻ ấy, cả bốn đều qua tay bà đỡ.
Tam Nương rót trà. Bà rót chậm, như người lấy cớ rót trà để sắp xếp lại những điều nên nói và không nên nói. Bà nói về bốn đứa trẻ trước, nói kỹ, nói như một bà đỡ nói về nghề của mình: đứa nào sinh ra nặng nhẹ ra sao, đứa nào khóc to, đứa nào bú khỏe, đứa nào người nhà phải thức canh vì hay giật mình. Bà khẳng định một điều, giọng chắc như đóng đinh:
- Bốn đứa ấy, lúc tôi đỡ ra, đứa nào cũng khỏe. Phổi đứa nào cũng tốt, khóc vang cả buồng. Trẻ sinh ra khỏe như thế, không có lý gì một hai tháng sau lại chết nghẹt trong nôi vì bệnh, cả bốn đứa cùng một cách, cùng một tháng. Tôi đỡ đẻ ba mươi năm, tôi nói câu này thì đạo trưởng cứ ghi lấy.
Anh ghi thật, ghi vào cuốn sổ nhỏ mang theo người, rồi hỏi tiếp về trình tự sốt ngày, chết đêm. Bà gật đầu xác nhận từng nhịp: người nhà bốn nhà đều tới tìm bà vào ban ngày hôm trẻ sốt, hỏi có phải mọc răng không, có phải trúng gió không. Bà tới xem, thấy trẻ sốt nhẹ, co giật, bà cho lau nước ấm và sắc ít nước lá, bụng đã sinh nghi mà không dám nói ra, vì cơn sốt ấy nhẹ quá, không giống sốt của bệnh nào bà từng gặp ở trẻ sơ sinh. Rồi đêm xuống là tin dữ tới, nhanh như một cái chớp mắt của số phận.
Bà còn kể cho anh nghe một việc nhỏ mà bà chưa từng kể với ai trong tháng này: sau khi đứa trẻ thứ tư chết, có người của phủ tới nhà bà, mang theo một túi gạo và ít tiền. Nói là phủ thương bà già đi lại vất vả vì việc của trấn, dặn bà từ nay có ai hỏi về trẻ chết thì cứ nói là bệnh thời tiết, trẻ sơ sinh mùa đông vốn yếu. Bà nhận gạo vì nhà nghèo, nhưng tiền thì bà trả lại, và đêm ấy bà mất ngủ. Tự hỏi vì sao phủ phải bỏ tiền ra mua một câu nói của một bà đỡ già, nếu những cái chết ấy thật sự chỉ là bệnh thời tiết như cáo thị đã ghi. Bà nói với vị đạo sĩ: tôi già, tôi sợ quan, sợ cả đời rồi, nhưng tôi chưa già tới mức bán rẻ tiếng khóc của những đứa trẻ qua tay mình.
Anh nghe, ghi lại cả việc túi gạo và số tiền bị trả lại, rồi mới ngẩng lên. Bà nhìn trang sổ của anh, thấy chữ anh ngay ngắn, không thêm không bớt, lòng bỗng yên một phần: người này ghi lời người khác như ngỗ tác ghi sổ khám nghiệm, là người có thể tin được một nửa sự thật. Chỉ một nửa thôi, vì nửa còn lại nằm ở nơi mà bà đã thề với chính mình trong ba năm rằng chưa tới lúc, chưa đủ người đứng cùng, thì bà chưa mở miệng. Bốn đứa trẻ chết trong tháng này đã làm cái thề ấy lung lay tận gốc, nhưng một bà già sáu mươi hai tuổi sống một mình cuối ngõ thì lấy gì chống lại cả một phủ huyện. Nếu bà nói hết ra hôm nay và ngày mai không còn ai dám đỡ lời cùng bà.
Câu chuyện đi tới đó thì vẫn là chuyện của tháng này. Rồi anh đổi giọng, hỏi một câu mà bà đã chờ, và cũng đã sợ, từ lúc mở cửa:
- Bà Tam Nương, ba năm trước, trong phủ huyện, bà có đỡ cho một người thiếp sinh non không?
Tay bà khựng lại trên chén trà.
Chén trà trong tay bà còn đầy nửa, hơi nóng bốc lên giữa hai người. Ngón tay bà, những ngón tay đã đỡ hàng trăm đứa trẻ ra đời, hơi run một nhịp rất nhỏ, tới mức nếu không nhìn kỹ sẽ không thấy. Nhưng vị đạo sĩ trẻ ngồi đối diện đang nhìn rất kỹ, và bà biết anh đã thấy.
Trong đầu bà, ba năm ùa về trong một hơi thở. Một đêm tháng mười, mưa lạnh. Một căn phòng ở gian tây hậu viện, đèn thắp sáng hơn thường lệ. Một người thiếp trẻ, mặt tái, mồ hôi ướt tóc, cắn răng chịu đau không kêu một tiếng lớn. Và một tiếng khóc. Bà sẽ nói về tiếng khóc ấy thế nào đây, tiếng khóc mà ba năm nay bà chôn trong lòng như chôn một đứa cháu ruột không được đặt tên.
Bà đặt chén trà xuống, chậm rãi, rồi nói một câu nửa vời, như người thò một chân xuống nước lạnh để thử độ sâu:
- Đứa bé năm ấy ở phủ khóc to lắm. Khóc to nhất trong các đứa ta từng đỡ.
Nói xong câu ấy, bà tự giật mình vì mình đã nói. Ba năm im lặng, ba năm né tránh mọi câu hỏi về phủ huyện, ba năm mỗi lần đi qua cổng phủ đều bước nhanh hơn một nhịp. Tất cả nứt ra ở một câu nói không kìm được của một bà già vừa đi đưa tang bốn đứa trẻ trong một tháng. Bà nhìn anh, thấy anh không vội hỏi dồn, chỉ ngồi yên, bút đặt trên sổ mà không ghi, như người hiểu rằng có những lời khai phải được cho thời gian tự bước ra.
Đúng lúc ấy, ngoài ngõ có tiếng người đi qua.
Không phải tiếng người làng đi chợ về. Đó là tiếng bước chân đều, tiếng hỏi chuyện cố ý nói to cho trong nhà nghe thấy, giọng của một người hầu trong phủ mà bà nhận ra ngay. Người của phủ đi qua ngõ này mỗi tuần hai lần, lúc mua thuốc, lúc đi việc cho hậu viện, và lần nào đi qua nhà bà cũng ghé vào hỏi một câu thân tình mà bà hiểu là lời nhắc.
- Bà Tam Nương có nhà không, hôm nay có khách lạ nào tới chơi không bà?
Tiếng hỏi vọng vào từ ngoài ngõ, vui vẻ, tự nhiên, như một câu chào. Nhưng trong buồng, chén trà trên bàn bỗng như lạnh đi. Tam Nương đứng dậy, nhanh hơn tuổi sáu mươi hai của bà, ra cửa đáp lời bằng một giọng khác hẳn giọng bà vừa nói trong buồng. Giọng của một bà đỡ già lẩm cẩm, vô hại, không biết gì: - Có ai đâu, tôi đang dọn nhà một mình đây. Người già rồi, khách khứa gì nữa.
Người ngoài ngõ cười, nói thêm đôi câu chuyện phiếm rồi đi tiếp, tiếng bước chân xa dần về phía chợ. Tam Nương đứng ở cửa một lúc cho chắc người ấy đã đi khuất, rồi mới quay vào. Nhưng khi bà ngồi xuống lại chiếc ghế của mình, người đàn bà vừa thốt ra câu nói về tiếng khóc năm ấy đã biến mất. Trước mặt vị đạo sĩ trẻ bây giờ chỉ còn một bà già mệt mỏi, tay ôm chén trà nguội, mắt tránh đi:
- Đạo trưởng thông cảm. Tôi già rồi, sáu mươi hai tuổi, mắt mờ, tai lãng, chuyện xưa không nhớ gì nữa đâu. Chuyện trong phủ, tôi lại càng không biết. Hôm ấy tôi có vào phủ thật, nhưng vào rồi ra ngay, người ta không cho tôi ở lâu. Đạo trưởng hỏi người khác vậy.
Anh nhìn bà một lúc lâu. Rồi anh gấp sổ lại, đứng dậy, chắp tay, không một lời trách, không một câu nài ép:
- Bà giữ sức khỏe. Khi nào bà nhớ lại điều gì, dù chỉ một câu, bà cứ cho người nhắn tới quán trọ gần bến sông. Tôi ở đó tới hết tháng Chạp.
Anh ra cửa. Tam Nương tiễn anh ra tận ngõ, theo đúng phép của người già tiễn khách, tay vịn vào cánh cổng tre. Anh đi được mấy bước thì dừng lại, quay đầu nhìn bà, như còn muốn nói một câu cuối.
Ra tới ngõ, Huyền Thanh quay lại và thấy bà đứng ở cửa nhìn theo, miệng mấp máy một câu không thành tiếng.
Bà đứng đó, giữa khung cửa nhà mình, sáu mươi hai tuổi, ba mươi năm đỡ đẻ, bốn đứa trẻ vừa chôn trong một tháng và một tiếng khóc từ ba năm trước còn nguyên trong tai. Môi bà mấp máy. Có thể bà đang gọi với theo một lời dặn về trẻ sơ sinh. Có thể bà đang tập lại, cho một ngày nào đó chưa tới, câu nói mà hôm nay bà mới nói được một nửa. Rồi bà khép cổng lại, rất khẽ, như khép lại một cánh cửa trong lòng mình chưa đủ sức mở hết, và bóng bà khuất sau hàng rào dâm bụt đã trụi lá vì sương muối.
---