CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 48: Đàn Siêu Độ Bên Sông
Đàn siêu độ được lập bên bến sông Mân vào chiều ngày mười hai tháng Giêng. Ở đúng khoảng bờ đất nơi ba năm trước một đứa bé gái vừa chào đời đã bị mang…
Nội dung chương
Đàn siêu độ được lập bên bến sông Mân vào chiều ngày mười hai tháng Giêng. Ở đúng khoảng bờ đất nơi ba năm trước một đứa bé gái vừa chào đời đã bị mang ra và trao cho dòng nước lạnh trong đêm tối. Trương Huyền Thanh chọn chỗ này không phải để gợi lại nỗi đau, mà vì anh hiểu một điều đã học được trong suốt vụ án này: oán của người chết bắt đầu ở đâu, thì lời tiễn đưa cũng phải bắt đầu ở đó mới đi được tới cuối. Sông Mân mùa này nước thấp và lạnh, chảy chậm qua bãi đá, và buổi chiều cuối đông, mặt sông phủ một lớp sáng bạc mỏng khi nắng tắt dần ở phía núi Thanh Thành xa xa.
Bàn đàn được dựng giản dị, không phô trương. Một chiếc bàn gỗ dài, trên đó đặt bát hương, đĩa hoa quả đầu mùa, chén nước sạch và một cuốn kinh siêu độ mà Huyền Thanh mang theo từ đạo quán trên núi. Bên cạnh bàn đàn là hàng đèn hoa đăng chưa thắp, giấy vàng xếp ngay ngắn trong những chiếc rổ tre do các bà trong trấn tự tay làm suốt mấy ngày qua. Không nhà nào trong trấn được yêu cầu đóng góp tiền, và Huyền Thanh đã nói rõ từ trước: đàn này là đàn của cả trấn, ai có đèn thì mang đèn, ai không có gì thì mang theo sự có mặt của mình, thế là đủ.
Khi trời bắt đầu tối, dân trấn kéo ra bờ sông đông dần. Họ đến lặng lẽ, theo từng xóm, người già đi trước, thanh niên dìu người già, các bà mẹ ôm con nhỏ đã được quấn kín trong áo bông. Bốn gia đình mất con tới cùng nhau, mỗi nhà mang theo một chiếc đèn nhỏ riêng, trên thân đèn có viết tên của đứa trẻ của nhà mình bằng nét mực còn mới. Bà mẹ nhà họ Triệu cầm chiếc đèn của Triệu Tiểu Ni. Bà mẹ nhà họ Lý cầm đèn của Lý Phúc Sinh. Bà mẹ nhà họ Phùng cầm đèn của Phùng A Thủy. Bà mẹ nhà họ Đặng cầm đèn của Đặng Tiểu Sơn. Bốn chiếc đèn nhỏ đứng cạnh nhau ở hàng đầu bên bàn đàn, và nhìn chúng, Huyền Thanh thấy buổi lễ tối nay đã có đủ những người cần có mặt nhất, cả người sống lẫn những cái tên của người đã mất.
A Hoàn đứng bên bàn đàn, tay ôm một gói khăn nhỏ. Trong gói khăn là một vật nàng sẽ không bao giờ phải giữ một mình nữa: nàng đã xin phép được là người mang theo, trong cả ba đêm siêu độ. Tấm áo nhỏ mà cô chủ của nàng từng tự tay khâu cho đứa con chưa sinh, lấy từ căn phòng cũ ở gian tây hậu viện vừa được mở khóa sau ba năm. Chiếc áo nhỏ xíu, đường khâu còn vụng, vải đã ngả màu theo năm tháng. Nó chưa từng được mặc bởi đứa trẻ nào. Tối nay nó được đặt trang trọng trên bàn đàn, cạnh bát hương, như một chỗ ngồi dành cho một người khách nhỏ nhất của buổi lễ. Một người khách không có tên trong sổ sách của trấn này, không có mộ, không có ngày giỗ được ghi lại ở bất cứ đâu.
Huyền Thanh bắt đầu đêm siêu độ đầu tiên khi mặt sông đã tối hẳn và những ngọn đèn dầu đầu tiên được thắp lên dọc bờ. Anh đọc kinh bằng giọng đều và chậm, tiếng kinh hòa vào tiếng nước chảy và tiếng gió rất nhẹ trên bãi đá. Sau hồi kinh đầu, anh làm việc quan trọng nhất của đêm nay, việc mà cả bờ sông đang chờ: gọi tên.
Anh đọc tên Tô Uyển Nhi trước, rõ ràng và đầy đủ, như đọc tên một người đang đứng trước mặt mình. Rồi anh ngừng một nhịp, và gọi đứa con gái không tên của cô bằng cái tên mà mẹ nó đã đặt thầm cho nó từ khi nó còn chưa chào đời. Cái tên được khắc trên chiếc vòng bạc nhỏ và được giữ kín suốt ba năm trong lưới cá của một lão chài và trong ký ức của một nha hoàn.
- An, anh gọi, giọng vang trên mặt sông lặng. Con gái của Tô Uyển Nhi. Tên con là An.
Cả bờ sông im phăng phắc. Cái tên ấy, một chữ ngắn ngủi, là cái tên đầu tiên và duy nhất mà đứa trẻ ấy có được trên đời, do chính mẹ nó đặt, và trong ba năm qua nó chưa từng được một người sống nào gọi lên thành tiếng bên bờ sông này. A Hoàn đứng bên bàn đàn bật khóc, nhưng là tiếng khóc nhẹ nhõm của một người vừa nghe thấy điều mình đã giữ trong lòng suốt ba năm cuối cùng cũng được nói ra bởi một người khác. Ở một nơi đông người, trong ánh đèn, như một sự thật hiển nhiên không còn gì phải giấu giếm nữa.
Rồi Huyền Thanh lần lượt đọc tên bốn đứa trẻ của trấn: Triệu Tiểu Ni, Lý Phúc Sinh, Phùng A Thủy, Đặng Tiểu Sơn, kèm theo tên cha mẹ của từng em, đúng như danh sách anh đã cho ghi vào trang đầu của hồ sơ vụ án. Mỗi cái tên đọc lên, gia đình của đứa trẻ ấy bước tới bàn đàn, tự tay thắp chiếc đèn nhỏ của nhà mình và thả xuống mặt sông ở bậc đá sát mép nước. Bốn ngọn đèn nhỏ lần lượt rời bờ, trôi chậm trên dòng nước thấp, đi cạnh nhau một quãng dài như bốn đứa trẻ cùng xóm đang đi chơi với nhau trong đêm. Trước khi dòng chảy đưa chúng tản ra và đi xa dần về phía hạ lưu, nhỏ dần, nhỏ dần, cho tới khi chỉ còn là bốn điểm sáng lập lòe trong bóng tối của lòng sông rộng.
Việc thả chiếc đèn cuối cùng của đêm đầu tiên được dành cho mẹ con Tô Uyển Nhi, và người chèo thuyền đưa Huyền Thanh ra giữa dòng để thả nó là lão chài Ngô Tam. Ông già sáu mươi lăm tuổi chống sào đưa chiếc thuyền nhỏ rời bến, chậm và chắc tay như ông đã làm suốt mấy chục năm trên khúc sông này. Ra tới giữa dòng, ông giữ thuyền đứng yên trên mặt nước, để Huyền Thanh quỳ ở mũi thuyền, tự tay thắp chiếc đèn lớn nhất của đêm nay. Chiếc đèn không viết tên ai lên thân, vì một trong hai người nó dành cho vốn không có tên trong bất cứ cuốn sổ nào. Anh đặt chiếc đèn xuống mặt nước rất nhẹ, như đặt một đứa trẻ vào nôi, và đẩy nó đi bằng một cái chạm tay khẽ.
- Đi đi, anh nói nhỏ, đủ cho mặt sông nghe. Mẹ con đi cùng nhau. Từ nay không ai đuổi theo hai mẹ con nữa, và cũng không còn nhà nào trong trấn này phải thức đêm vì hai mẹ con nữa.
Chiếc đèn trôi đi trên mặt sông đen, ngọn lửa nhỏ đứng yên trong lòng đèn giấy, sáng và vững một cách lạ lùng giữa gió sông. Ngô Tam ngồi ở cuối thuyền, nhìn theo chiếc đèn rất lâu, rồi ông nói một câu mà Huyền Thanh biết ông đã chờ ba năm để được nói ra, nói với dòng sông, với chiếc đèn đang trôi, và với chính mình.
- Lão chờ đêm này đã ba năm rồi, ông nói. Từ cái đêm vớt được chiếc vòng trong lưới. Đêm nay thả được chiếc đèn này xuống, lão mới dám coi như mình đã trả xong một món nợ với hai mẹ con họ.
Thuyền quay vào bờ trong im lặng. Khi thuyền cập bến, A Hoàn đưa tay ra đỡ lão chài bước lên bờ. Ông già nắm lấy tay nàng một lúc và nói rằng chiếc vòng bạc của đứa bé sẽ không ở lại trong kho vật chứng của nha môn mãi mãi, theo quyết định đã ghi trong án và theo lời dặn của chính Huyền Thanh. Nó sẽ theo hài cốt của người mẹ xuống mộ trong đêm cuối cùng, vì nó thuộc về hai mẹ con họ chứ không thuộc về hồ sơ của bất kỳ vụ án nào. A Hoàn gật đầu, nước mắt lại trào ra, nhưng lần này nàng mỉm cười qua nước mắt, vì đó là sắp xếp đúng đắn nhất mà nàng có thể nghĩ tới cho vật nhỏ bé ấy.
Đêm siêu độ đầu tiên kết thúc khi những ngọn đèn dầu dọc bờ sông lần lượt được thổi tắt, chỉ còn lại ánh sáng của mấy chiếc đèn hoa đăng đang trôi xa dần trên mặt nước. Và dân trấn ra về trong đêm đầu tháng Giêng lạnh và yên, không một tiếng khóc lạ nào vọng xuống từ mái ngói của bất cứ ngôi nhà nào trên đường họ đi qua.
Đêm thứ hai, mười ba tháng Giêng, đàn siêu độ lại được lập ở cùng một chỗ bên bến sông. Dân trấn tới còn đông hơn đêm đầu, vì những người ở xóm xa hôm trước chưa kịp tới nay cũng đã có mặt. Huyền Thanh đọc kinh, gọi lại tên của mẹ con Tô Uyển Nhi và bốn đứa trẻ, từng nhà lại thả những chiếc đèn nhỏ mới cho con mình. Không khí của đêm thứ hai khác hẳn đêm đầu: bớt nặng nề hơn, bớt nước mắt hơn, và có cả tiếng trẻ con của những đứa trẻ còn sống trong trấn, được cha mẹ bế theo, bi bô nói những câu chưa rõ tiếng bên bờ sông sáng đèn. Huyền Thanh nghe những tiếng bi bô ấy mà không thấy chúng làm phiền buổi lễ chút nào. Ngược lại, anh nghĩ đó chính là âm thanh đúng nhất cho một đêm tiễn đưa những đứa trẻ đã mất: tiếng của những đứa trẻ còn sống. Đang lớn lên trong trấn này, dưới những mái nhà mà từ nay sẽ thu áo quần vào trước giờ Dậu như một lệ lành.
Đêm ấy, gió sông lặng hẳn từ sớm. Mặt nước phẳng như một tấm gương lớn trải dài dưới ánh đèn hai bờ, phản chiếu từng ngọn đèn trên bàn đàn và từng bóng người đứng lặng trên bãi đá. Suốt cả đêm, và suốt cả quãng đường dân trấn ra về sau buổi lễ, không còn tiếng khóc nào lạ trên mái ngói của trấn Thanh Khê nữa. Chỉ có tiếng nước chảy, tiếng sào khua rất nhẹ của những chiếc thuyền về bến muộn, và tiếng người gọi nhau về nhà ăn cơm tối, bình thường như mọi đêm bình thường của một trấn ven sông.
Khi người cuối cùng đã rời bờ sông, Huyền Thanh đứng lại bên bàn đàn, nhìn mặt nước phẳng lặng một lúc, rồi thông báo cho Hàn Thiết và những người còn ở lại nghe quyết định của đêm mai, đêm cuối cùng của đàn siêu độ.
- Đêm mai là đêm cuối, anh nói. Hai đêm nay chúng ta tiễn mẹ con cô ấy ở nơi đứa bé bị mang đi. Đêm mai, chúng ta đưa người mẹ về nơi cô ấy bị hại, bên miệng giếng cổ, rồi mới an táng. Xong đêm mai, mọi việc mới thật sự trọn vẹn.
---