CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 47: Án Tuyên Ở Công Đường
Bản án từ phủ Thành Đô được đưa về trấn Thanh Khê vào giữa tháng Giêng năm Gia Tĩnh thứ hai mươi hai. Trong một chiếc hòm niêm phong do kỵ mã của phủ…
Nội dung chương
Bản án từ phủ Thành Đô được đưa về trấn Thanh Khê vào giữa tháng Giêng năm Gia Tĩnh thứ hai mươi hai. Trong một chiếc hòm niêm phong do kỵ mã của phủ mang tới, đi cùng là viên thư lại của phủ và lệnh bổ nhiệm một tri huyện mới sẽ về nhận việc vào cuối tháng. Trương Huyền Thanh đã trở về trấn trước đó ít ngày, sau khi làm chứng xong ở phủ. Anh đứng ở sân huyện nha sáng hôm ấy, giữa dân trấn đã tụ về đông đủ từ khi trời còn chưa sáng hẳn. Và nghe tiếng trống công đường nổi lên ba hồi, chậm và nặng, như tiếng trống của một ngày mà cả trấn đã chờ đợi từ rất lâu rồi.
Công đường huyện hôm nay không có huyện lệnh ngồi xử. Ghế phía trên để trống, phủ một tấm vải sạch. Chủ trì buổi tuyên án là viên thư lại của phủ, đứng bên cạnh chiếc bàn đặt hòm án, với Hàn Thiết trong bộ áo bộ đầu chỉnh tề đứng giữ trật tự phía dưới. Bốn nhà nạn nhân được mời ngồi ở hàng ghế đầu, các bà mẹ ôm trong tay những chiếc áo nhỏ đã được gấp lại cẩn thận, không ai bảo ai mà họ đều mang theo. A Hoàn và bà đỡ Tam Nương ngồi cạnh nhau. Lão chài Ngô Tam được người nhà dìu tới, ngồi ở một góc, tay nắm chặt chiếc mũ chài cũ. Tôn Cửu ngồi gần bàn thư lại, trước mặt là cuốn sổ khám nghiệm riêng của ông, cuốn sổ bắt đầu cho cả vụ án này, nay đã hoàn thành nhiệm vụ của nó.
Viên thư lại mở hòm, lấy bản án ra, và đọc to, rõ ràng, từng mục một, để cả công đường và sân ngoài cùng nghe thấy.
Mục đầu tiên là phần xét rõ sự thật. Thư lại đọc lại toàn bộ vụ án theo đúng thứ tự hồ sơ: đêm mười tám tháng mười năm Gia Tĩnh thứ mười tám, thiếp của huyện lệnh Thanh Khê là Tô Uyển Nhi sinh non một bé gái còn sống, khóc to và khỏe. Ngay trong đêm ấy, theo lệnh của chính thất Tôn Ngọc Hoàn, tổng quản Đỗ Hữu Tài đã mang bé gái ra bến sông và ném xuống sông Mân. Còn người mẹ vừa sinh xong bị dìm chết dưới giếng cổ sau hậu viện, xác bị lèn đá và để nguyên dưới đáy giếng suốt ba năm, trong khi phủ dựng lên câu chuyện con chết yểu, mẹ bỏ trốn. Ba năm sau, oán niệm của người chết hóa thành dị điểu chín đầu, lần theo mùi sữa và dấu máu trên áo trẻ phơi đêm. Khiến bốn trẻ sơ sinh trong trấn chết nghẹt trong nôi vào các đêm mồng tám, mười lăm, hai mươi mốt và hai mươi bảy tháng mười một năm Gia Tĩnh thứ hai mươi mốt. Phần sự thật này, thư lại đọc rất chậm, và cả công đường không một tiếng động, vì đây là lần đầu tiên câu chuyện ấy được nói ra trọn vẹn bằng giọng của công quyền. Trong một văn bản có triện son của phủ, chứ không còn là lời đồn trong quán nước hay tiếng thì thầm sau cửa nhà dân nữa.
Rồi tới phần tuyên án.
- Tôn Ngọc Hoàn, chính thất của huyện lệnh Thanh Khê, chủ mưu mưu sát hai mạng người là thiếp và trẻ sơ sinh, lại chỉ đạo ém nhẹm vụ án, xử trảm giam hậu, giam chờ thi hành vào mùa thu sau theo lệ của triều đình.
Thư lại ngừng một nhịp, rồi đọc tiếp.
- Đỗ Hữu Tài, tổng quản phủ huyện, tay sai trực tiếp ném trẻ sơ sinh xuống sông và dìm chết người mẹ, xử trảm giam hậu cùng đợt.
- Mụ Hoa, vú già trong phủ, đồng lõa giữ người trong đêm dìm giếng và lo việc bịt miệng người hầu trong phủ, xử lưu đày ba ngàn dặm, lên đường khi có đoàn giải tù đầu năm.
- Chu Văn Bân, huyện lệnh Thanh Khê, xét rõ không biết và không tham dự tội ác trong phủ, nhưng mang tội không xét việc nhà, để án mạng xảy ra trong phủ suốt ba năm không hay biết. Lại ra lệnh ém tin vụ trẻ chết trong trấn, xử cách chức huyện lệnh, tịch thu ấn quan, ghi vào hồ sơ quan lại để các nhiệm sở sau xét dùng.
Nghe tới mục của chồng mình, không, nghe tới mục của vị quan đã quỳ xuống bên miệng giếng trong ngày mở giếng, nhiều người dân trong công đường khẽ cúi đầu. Huyền Thanh nhìn bốn bà mẹ mất con. Không một ai trong họ tỏ ra hả hê ở bất cứ mục án nào. Họ nghe án như nghe một việc buồn cuối cùng cũng được gọi đúng tên. Khi thư lại đọc tới tên của Tôn Ngọc Hoàn, bà mẹ nhà họ Triệu chỉ nhắm mắt lại một lúc rồi mở ra, bình thản, như người vừa đặt xuống được một tảng đá đã mang trong ngực suốt mấy tháng trời.
Án tuyên xong, tới phần minh oan, và đây là phần Huyền Thanh đã chờ nhất trong buổi sáng hôm nay.
Viên thư lại lấy từ trong hòm ra một tờ cáo thị lớn, chữ viết ngay ngắn, triện son của phủ đóng ở cuối tờ, và đọc to nội dung trước công đường trước khi cho niêm yết. Cáo thị viết rõ: Tô Uyển Nhi, thiếp của huyện lệnh Thanh Khê, chết oan trong đêm mười tám tháng mười năm Gia Tĩnh thứ mười tám, không hề bỏ trốn như lời đồn và sổ sách cũ đã ghi sai. Nay phủ xét rõ sự thật, minh oan cho người chết, cho phép an táng tử tế tại nghĩa địa trấn với tên tuổi đầy đủ, và truyền cho dân trấn từ nay không được gọi người chết là tà vật. Cùng ngày hôm ấy, cáo thị sẽ được niêm yết đồng thời tại cổng trấn và cổng huyện nha, để người qua lại ai cũng đọc được, người không biết chữ thì nghe người biết chữ đọc cho nghe.
Đọc xong cáo thị, thư lại làm một việc ngay tại công đường, trước mặt tất cả mọi người. Ông cho mang ra cuốn sổ cũ của phủ huyện, cuốn sổ mà ba năm trước một bàn tay nào đó đã viết thêm vào dòng chữ thiếp bỏ trốn. Ông đặt cuốn sổ lên bàn, mở đúng trang ấy, lật ra cho hàng ghế đầu nhìn thấy, rồi cầm bút, gạch bỏ dòng chữ cũ bằng một nét mực dứt khoát, và viết lại ngay bên dưới. Chữ to và rõ, đúng sự thật của đêm mười tám tháng mười năm ấy: người thiếp sinh con gái còn sống, mẹ con đều bị sát hại trong đêm, hung thủ và chủ mưu đã bị xét xử theo luật. Viết xong, ông thổi nhẹ lên mặt giấy cho mực khô, đóng cuốn sổ lại, và ghi vào bìa sổ dòng chữ chuyển lưu trữ theo án đã kết.
Ở hàng ghế dưới, A Hoàn đưa tay lên che miệng. Nàng không khóc to, nhưng nước mắt nàng rơi xuống qua kẽ tay. Vì nàng là người duy nhất trong công đường này đã phải sống ba năm với dòng chữ bị gạch bỏ kia như một bản án treo trên đầu người chủ đã chết của mình và trên đầu chính nàng. Hôm nay, dòng chữ ấy bị gạch đi bằng mực của công quyền, trước mặt cả trấn, và sự thật được viết lại thay vào đó bằng cùng một thứ mực. Nàng biết từ nay, nếu có ai mở cuốn sổ ấy ra, họ sẽ đọc thấy tên của cô Uyển Nhi gắn với hai chữ chết oan, chứ không còn gắn với hai chữ bỏ trốn nữa.
Phần cuối của buổi tuyên án là việc bồi thường. Thư lại đọc quyết định của phủ: một phần gia sản của chính thất Tôn Ngọc Hoàn, gồm ruộng đất và cửa hiệu buôn muối ở trấn dưới vốn là của hồi môn của bà, sẽ bị tịch thu theo luật. Từ phần gia sản ấy, phủ trích ra bồi thường cho bốn gia đình có trẻ chết trong tháng mười một, mỗi nhà một phần như nhau, đủ để họ dựng lại cuộc sống và lập bàn thờ tử tế cho con mình. Bốn người cha được mời lên nhận văn tự bồi thường ngay tại công đường. Họ bước lên, ký tên, điểm chỉ, nhận giấy bằng hai tay. Không ai nói lời cảm ơn ồn ào, vì ai cũng hiểu khoản bồi thường này không mua lại được gì cả. Nó chỉ là cách công quyền nói với bốn gia đình rằng cái chết của con họ là một thiệt hại có thật, đã được ghi nhận. Và có người phải trả giá cho nó bằng tài sản và bằng án phạt, chứ không phải một tai họa mơ hồ từ trời rơi xuống mà người nghèo phải tự chịu.
Trước khi rời công đường, viên thư lại của phủ còn căn dặn Hàn Thiết một việc cuối cùng cho rõ ràng: các bản án tử trong vụ này đều là giam hậu. Việc xét thi hành thuộc về triều đình vào mùa thu sau, không thuộc phận sự của trấn và cũng không nằm trong bất cứ giấy tờ nào được niêm yết ở đây. Trấn chỉ cần biết án đã tuyên, người có tội đã bị giam giữ và giải đi theo đúng lệ, còn lại không ai được bàn thêm, không ai được đồn đoán thêm một lời nào ngoài văn bản. Hàn Thiết cúi đầu nhận lệnh, và Huyền Thanh nghe câu ấy mà thấy lòng mình nhẹ đi: câu chuyện này, ngay cả ở phần kết cục của những kẻ gây ác. Cũng sẽ được khép lại bằng giấy tờ và sự im lặng đúng mực, chứ không bằng sự hả hê của đám đông.
Buổi tuyên án kết thúc khi nắng đầu năm đã lên cao trên sân huyện nha. Dân trấn ra về chậm rãi, nhiều người ghé qua cổng huyện nha và cổng trấn để tận mắt nhìn tờ cáo thị minh oan vừa được niêm yết, đọc cho nhau nghe từng dòng. Huyền Thanh đứng lại sau cùng trong công đường vắng dần. Hàn Thiết bước tới bên chiếc bàn, nơi tờ cáo thị thứ hai đang chờ được mang ra cổng trấn. Ông tự tay nhấc chiếc triện của nha môn lên, chấm vào hộp son, và đóng xuống cuối tờ cáo thị, ngay bên dưới triện của phủ, một dấu triện của huyện nha Thanh Khê.
Dấu triện in xuống rõ nét, đỏ tươi trên nền giấy trắng.
- Cái triện này, Hàn Thiết nói khẽ, ba năm trước từng đóng lên những tờ giấy chết bệnh sai sự thật. Hôm nay nó đóng lên tờ giấy này. Coi như nó được sửa sai một lần.
Huyền Thanh nhìn dấu triện đỏ trên cáo thị minh oan, nhìn ra sân huyện nha đầy nắng đầu năm, và biết rằng phần việc thuộc về công đường của vụ án này đã thật sự khép lại. Từ đêm nay, việc còn lại không thuộc về triện son và giấy tờ nữa. Nó thuộc về bờ sông, về những ngọn đèn thả xuống mặt nước, và về một ngôi mộ sắp được đắp lên ở nghĩa địa trấn.
---