CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 46: Tự Nộp Mình
Đoàn áp giải rời trấn Thanh Khê vào một buổi sáng đầu tháng Giêng năm Gia Tĩnh thứ hai mươi hai, khi sương trên sông Mân còn chưa tan và tiếng gà gáy đầu…
Nội dung chương
Đoàn áp giải rời trấn Thanh Khê vào một buổi sáng đầu tháng Giêng năm Gia Tĩnh thứ hai mươi hai, khi sương trên sông Mân còn chưa tan và tiếng gà gáy đầu vừa dứt ở xóm bờ sông. Trương Huyền Thanh đi trong đoàn với tư cách người làm chứng chính, balô trên vai chỉ có ít áo quần, chồng sách đã được gói lại, và một bản sao hồ sơ được buộc kín trong bọc vải dầu. Hồ sơ gốc, cùng đôi trâm bạc, chiếc vòng bạc và các vật chứng nhỏ đã niêm phong, được đặt trong một chiếc rương có hai ổ khóa, do Hàn Thiết và thư lại của phủ cùng giữ chìa, đi ở giữa đoàn.
Xe tù đi trước. Trong xe, qua song gỗ, Huyền Thanh thỉnh thoảng nhìn thấy Đỗ Hữu Tài ngồi cúi đầu, hai tay bị còng đặt trên gối, im lặng như ông ta đã im lặng từ buổi đối chất ở công đường tạm. Mụ Hoa ngồi ở góc xe còn lại, người đàn bà đã giữ chân một người mẹ trẻ trong đêm dìm giếng ba năm trước, nay co mình trong chiếc áo bông tù. Mặt quay vào vách xe, không nhìn ra ngoài dù chỉ một lần khi xe đi qua những con đường quen thuộc của trấn mà mụ đã đi lại suốt bao năm.
Chính thất Tôn Ngọc Hoàn đi trong chiếc xe thứ hai, có rèm che. Bà không bị còng tay như hai người kia, theo lệ dành cho người có thân phận đang chờ phủ xét xử, nhưng cửa xe có nha dịch cưỡi ngựa áp sát hai bên không rời một bước. Suốt quãng đường từ cổng phủ huyện ra khỏi trấn, rèm xe không hề vén lên. Huyền Thanh không nhìn thấy mặt bà, và anh cũng không cần nhìn. Trong hồ sơ anh mang theo, tội của bà đã được kết thành bởi lời khai của ba nhân chứng, bởi sổ sách của chính phủ bà, bởi đôi trâm và bộ hài cốt dưới đáy giếng. Bà chưa từng tự nhận một lời nào, và theo cách vụ án này đã đi, bà cũng sẽ không cần phải nhận. Chứng cứ sẽ nói thay, như nó đã nói từ giọt máu tròn đầu tiên trên cổ áo một đứa trẻ.
Dân trấn ra tiễn đoàn ở cổng trấn, nhưng đó không phải là một buổi tiễn đưa ồn ào. Người ta đứng hai bên đường, im lặng nhìn xe tù đi qua. Bốn nhà mất con đứng ở hàng đầu, các bà mẹ mặc áo sạch, tay không, chỉ nhìn theo đoàn xe với ánh mắt của những người đã giao phó điều quan trọng nhất đời mình vào những chồng giấy trong chiếc rương kia. A Hoàn đứng cạnh bà đỡ Tam Nương. Nàng đã khai xong phần của mình, đã điểm chỉ, và sẽ ở lại trấn chờ tới ngày án tuyên và lễ siêu độ, khi ấy lời khai của nàng sẽ quay về trấn này trong hình hài của một bản án. Tam Nương đặt tay lên vai nàng, hai người đàn bà nhìn đoàn xe đi khuất dần trong sương mà không nói gì với nhau.
Điều không ai trong đoàn ngờ tới lại nằm ở phía sau đoàn.
Khi xe tù đã đi được một quãng xa khỏi cổng trấn, tiếng vó ngựa từ phía sau vang lên, đều và không vội. Huyền Thanh quay lại và thấy huyện lệnh Chu Văn Bân đang cưỡi ngựa đi theo đoàn, một mình, không có tùy tùng, không có người cầm cờ hay mang hòm ấn như mọi lần quan huyện đi xa. Ông mặc áo thường phục màu sẫm, đội mũ len chống rét, trên yên ngựa chỉ có một túi hành lý nhỏ và một bọc giấy được buộc rất cẩn thận trước ngực. Ông cưỡi ngựa ở khoảng cách sau đoàn đúng một tầm mắt, không tiến lên đi ngang hàng với xe tù, cũng không nói với ai một lời nào trong suốt buổi sáng đầu tiên ấy.
Hàn Thiết cưỡi ngựa chậm lại, đợi ông tới gần.
- Đại nhân theo đoàn tới đâu, ông hỏi, giọng giữ đúng chừng mực của một thuộc hạ, dù ai cũng biết người trước mặt mình không còn thật sự là quan trên của mình như trước nữa.
- Tới phủ Thành Đô, Chu Văn Bân đáp. Ta đi nộp mình.
Hai chữ nộp mình ông nói ra nhẹ như nói về một việc hành chính thường ngày, và chính sự nhẹ ấy làm Hàn Thiết im lặng một lúc lâu mới gật đầu, quay ngựa trở về vị trí của mình trong đoàn. Tin ấy truyền dọc đoàn áp giải trong buổi trưa, và từ đó, không một nha dịch nào còn nói chuyện lớn tiếng nữa. Đoàn đi qua những làng ven sông, qua những bến đò quen, qua con đường đê mà ba năm trước, đúng vào đêm xảy ra án mạng trong phủ của mình, vị quan đang cưỡi ngựa ở cuối đoàn này đã đi kiểm tra ở một nơi rất xa trấn. Để rồi khi trở về, ông tin trọn vẹn vào một câu chuyện được dọn sẵn chờ mình: thiếp sinh non, con chết yểu, mẹ buồn quá bỏ trốn trong đêm.
Đường lên phủ mất nhiều ngày. Ban đêm đoàn nghỉ ở dịch trạm, phạm nhân bị canh giữ riêng, hồ sơ và rương vật chứng được khóa trong phòng có người gác luân phiên. Huyền Thanh ngủ rất ít trong những đêm ấy, không phải vì lo lắng, mà vì anh biết phần việc tiếp theo của mình ở phủ sẽ là phần việc anh ít quen nhất: đứng trước những vị quan xa lạ. Ở một nơi không ai biết trấn Thanh Khê nằm ở đâu trên bờ sông Mân. Và kể lại từ đầu một vụ án mà nếu kể sai một thứ tự, thiếu một mắt chứng cứ, thì nó sẽ nghe như một câu chuyện ma hoang đường của một trấn nhỏ. Anh ôn lại hồ sơ trong đầu từng đêm, theo đúng thứ tự mười mắt chứng cứ, từ vết máu trên cổ áo trẻ con tới bộ hài cốt dưới đáy giếng, và mỗi lần ôn tới mắt cuối cùng, anh lại thấy yên tâm hơn một chút. Câu chuyện này không cần anh kể cho hay. Nó chỉ cần được kể cho đủ, vì sự thật của nó tự nó đã đủ sức đứng vững.
Chu Văn Bân, trong những ngày đường ấy, gần như không nói chuyện với ai. Ông ăn ít, ngủ ở gian ngoài của dịch trạm như một người đi đường bình thường, và mỗi sáng đều tự tay buộc lại bọc giấy mang theo trước ngực, cẩn thận như buộc một vật gì rất dễ vỡ. Tới ngày đoàn vào tới địa phận phủ Thành Đô, khi thành quách đã hiện ra ở phía xa trong nắng đầu năm lạnh và trong, ông mới cưỡi ngựa tiến lên ngang với Huyền Thanh, đi cạnh anh một quãng, và lên tiếng lần đầu tiên sau nhiều ngày.
- Đạo trưởng, ông nói, bản tự thú trong bọc giấy này, ta đã viết xong từ trước khi đoàn khởi hành. Trong đó ta không xin giảm tội cho vợ ta. Việc nàng làm, phủ xét thế nào, nàng chịu thế ấy. Ta chỉ xin chịu phần của ta.
Ông dừng một chút, mắt nhìn về phía cổng phủ đang tới gần.
- Ba năm nay ta làm quan cho cả một huyện, mà không biết trong nhà mình có một cái giếng bị đậy.
Câu nói ấy, Huyền Thanh biết, ông đã nói một lần ở miệng giếng trong ngày mở giếng, nói với khoảng không và với chính mình. Hôm nay ông nói lại, bình tĩnh hơn, như một lời khai đã được cân nhắc xong, sẵn sàng để ghi vào giấy và chịu lấy hậu quả của nó. Anh không an ủi ông, vì có những việc mà lời an ủi của người ngoài chỉ làm nhẹ đi điều không nên được làm nhẹ. Anh chỉ nói một câu thật lòng.
- Đại nhân tự tới nộp mình, việc ấy sẽ được ghi vào hồ sơ. Phủ sẽ phân xử công bằng giữa tội biết mà làm và tội không biết mà để xảy ra. Hai tội ấy, trong mắt luật, không giống nhau.
Chu Văn Bân gật đầu, không nói thêm. Đoàn tới cổng phủ Thành Đô vào buổi chiều. Nha dịch của phủ ra nhận phạm nhân, nhận rương vật chứng, kiểm niêm phong trước mặt mọi người rồi ghi vào sổ giao nhận. Từng người trong đoàn ký tên vào sổ. Huyền Thanh ký ở mục người làm chứng chính, và khi đặt bút xuống, anh thấy tay mình hơi run, không phải vì sợ, mà vì một chặng đường rất dài. Bắt đầu từ đêm anh tới trấn Thanh Khê vào cuối tháng mười một với một cây cung và chồng sách, vừa chính thức khép lại ở cánh cổng này.
Chu Văn Bân là người cuối cùng bước qua cổng phủ. Ông xuống ngựa, trao dây cương cho một nha dịch, ôm bọc giấy trước ngực bằng cả hai tay, và tự mình đi vào, lưng thẳng. Bước chân chậm và chắc, như một người đi nộp một thứ đã giữ quá lâu trong nhà mình mà lẽ ra phải nộp từ ba năm trước.
Trước khi cổng phủ mở, viên quan trực ở cổng có hỏi Chu Văn Bân đi theo đoàn với tư cách gì, là quan áp giải hay là người nhà của phạm nhân. Chu Văn Bân trả lời rõ ràng từng chữ, đủ cho thư lại ở cổng ghi vào sổ: ông đi với tư cách một người có tội xin được tự thú. Đề nghị được ghi tên vào danh sách những người chờ phủ xét hỏi trong cùng vụ án, và đề nghị không được hưởng bất cứ sự nể nang nào dành cho người còn đang mang chức huyện lệnh. Viên quan trực nhìn ông một lúc, rồi tự tay ghi tên ông vào sổ, ở ngay dưới tên của ba phạm nhân vừa được dẫn vào, chỉ khác là bên cạnh tên ông không có hai chữ áp giải, mà có hai chữ tự thú. Huyền Thanh đứng ngay đó chứng kiến, và anh nghĩ rằng trong cả vụ án dài và tối này, đó là một trong số ít những giây phút mà phẩm giá của một con người được giữ lại trọn vẹn. Không phải bằng cách chối bỏ lỗi của mình, mà bằng cách tự bước tới và nhận lấy nó trước khi có ai kịp tới bắt mình phải nhận.
Cổng phủ đóng lại sau lưng đoàn người, nặng nề và kín.
Huyền Thanh đứng một mình ngoài sân phủ, nhìn cánh cổng lớn đã khép, nghe tiếng then cài vang lên ở phía trong. Anh biết từ giờ phút này, phần việc của mình chỉ còn là chờ và làm chứng khi được gọi. Án sẽ tuyên thế nào, thuộc về các quan ở phủ và luật của triều đình. Còn phần của anh, phần thuộc về người chết và người sống ở trấn Thanh Khê, vẫn còn một việc cuối cùng đang chờ ở bờ sông Mân và bên miệng giếng cổ. Ba đêm siêu độ, và một ngôi mộ tử tế cho một người phụ nữ đã nằm ba năm dưới đáy giếng không tên.
---