DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 35: Bản Sao Tờ Trạng Trong Tay Thừa Ân

Cũng trong buổi chiều mười bảy tháng mười, khi Triệu Tiểu Sơn vừa theo đội tuần phố trở về và đổi sang ca trực cổng phủ. Anh thấy một bóng người quen…

Nội dung chương

Cũng trong buổi chiều mười bảy tháng mười, khi Triệu Tiểu Sơn vừa theo đội tuần phố trở về và đổi sang ca trực cổng phủ. Anh thấy một bóng người quen đứng ở phía ngoài cổng, dưới gốc cây hoè già bên kia đường. Quách Thừa Ân đứng đó với một tập giấy ôm trước ngực, áo còn vương bụi đường, mặt hốc hác hơn hẳn lần cuối anh gặp cậu ở đám tang cha cậu hai hôm trước. Cậu thanh niên mười chín tuổi ấy dường như đã đứng chờ ở đó một lúc lâu, mắt không rời cánh cổng phủ, và khi thấy Tiểu Sơn bước ra nhận ca, cậu mới rụt rè tiến lại gần. Nhưng dừng ở đúng vạch đá trước cổng theo lệ, không bước qua.

Trước đó một lúc, chính mắt Tiểu Sơn đã thấy cậu bị đuổi đi một lần. Khi đội tuần còn chưa về tới cổng, một nha lại của phòng tiếp trạng bước ra, nghe cậu trình bày chưa hết câu đã phẩy tay, nói vụ án đang xét. Trạng đã nộp rồi thì về nhà chờ giấy gọi, đứng trước cổng phủ khóc lóc trình bày mãi cũng thành quấy nhiễu nha môn, lính đâu, đuổi đi cho rảnh cổng. Hai người lính trực cổng lúc ấy đã tiến lên một bước, và Thừa Ân lùi lại qua vạch đá, lùi mãi sang phía gốc hoè bên kia đường, nhưng cậu không bỏ đi. Cậu đứng ở đó, ôm tập giấy trước ngực, chờ qua hai lượt người ra vào cổng, chờ tới khi đội tuần phố trở về và người trực cổng đổi sang ca của Tiểu Sơn. Người lính canh duy nhất trong phủ này từng hai tay nhận trạng của mẹ cậu và đọc lại từng dòng ghi trong sổ cổng cho bà nghe. Tiểu Sơn biết điều đó khi nhìn vào mắt cậu lúc cậu tiến lại gần: cậu không chờ cổng phủ mở lòng, cậu chờ đúng một người.

- Anh lính canh, - Thừa Ân nói, giọng khàn đi vì phải nén xuống cho khỏi gây chú ý với người qua đường, - nhà tôi nhờ anh một việc. Mẹ tôi nói tờ trạng bà viết tố cáo cha tôi chết oan, nộp vào cổng này chiều mười lăm, tới nay không có một lời hồi âm nào, sổ trình văn của phủ cũng không thấy xếp số cho nó như những trạng khác. Mẹ tôi ở nhà đứng ngồi không yên. Bà bảo tôi mang tới đây một tờ nữa, xin nộp lại, xin anh nhận cho nhà tôi một lần nữa, ghi vào sổ cổng như hai lần trước anh đã ghi.

Tiểu Sơn nhìn tập giấy trên tay cậu, rồi nhìn vào trong sân phủ. Anh biết rõ tờ trạng thứ hai của nhà này đang ở đâu trong đường giấy của phủ huyện, ít nhất là đoạn đường mà mắt anh đã thấy. Nó được sư gia nhận từ tay anh ở cửa thư phòng, với lời nói sẽ trình tri huyện ngay trong buổi hôm ấy. Và từ đó biến mất khỏi mọi cuốn sổ mà một người giữ cổng được phép xem. Nhưng điều ấy anh không thể nói ra cho người con của gia đình này nghe, vì sổ cổng của anh chỉ chứng minh được một chiều đi: trạng đã vào cổng, đã chuyển vào trong. Việc ở phía trong cánh cửa thư phòng thuộc về những người ở phía trong, và một người lính canh nói ra điều mình suy đoán với người nhà của một vụ án đang xét thì không chỉ trái lệ. Mà còn có thể làm hại chính gia đình này nếu lời nói ấy đi tới tai không nên tới.

- Tờ trạng của mẹ cậu đã được nhận vào cổng này, có ngày giờ, có dấu đã nhận, việc ấy nằm trong sổ cổng, không ai xóa được. - Anh đáp chậm rãi. - Một tờ trạng đã nộp rồi, lệ phủ không nhận nộp lại cùng một nội dung lần thứ hai khi tờ đầu chưa có giấy trả ra. Cậu mang tờ nữa vào đây, người trong phòng tiếp trạng sẽ trả cậu ngay tại cổng, có khi còn ghi thêm một dòng chê nhà cậu quấy nhiễu nha môn giữa lúc vụ án đang xét. Cậu muốn hại mẹ cậu hay sao mà làm thế?

Thừa Ân cúi đầu, hai tay siết chặt tập giấy tới mức các ngón tay trắng bệch. Một lúc sau, cậu mới nói, rất khẽ, rằng tập giấy trên tay cậu vốn không phải một tờ trạng mới. Cậu mở lớp vải bọc ngoài ngay trước mặt Tiểu Sơn, để anh nhìn rõ những trang giấy bên trong dưới ánh sáng cuối ngày. Đó là những trang giấy chép tay, chữ viết trẻ, nét còn non nhưng ngay ngắn cẩn thận, giấy là thứ giấy thường của hiệu sách ngoài phố, không có một con dấu nào của bất kỳ nha môn nào. Thừa Ân nói, đêm mười bốn tháng mười, trong căn nhà còn nguyên hơi lạnh của người vừa mất, mẹ cậu ngồi viết tờ trạng dưới đèn cho tới gần sáng. Cậu ngồi bên cạnh, và sau khi mẹ viết xong từng trang, cậu xin mẹ cho mình chép lại y nguyên một bản nữa, từng chữ, từng dòng. Kể cả đoạn mẹ ghi về dấu lưỡi đen khi khâm liệm và lời thề của gia đình không tin hai chữ bạo bệnh trong biên bản của huyện. Mẹ cậu ban đầu không chịu, nói một tờ trạng đã đủ nặng rồi, chép thêm một bản giữ trong nhà nhỡ người ta khám ra lại thêm tội. Nhưng cậu nài nỉ, nói nhà mình đã mất một tờ trạng đầu tiên vào tay phủ rồi bị trả ra, giấy tờ của nhà này hễ rời khỏi căn nhà ở ngõ tây là như đá thả xuống giếng. Giữ lại một bản trong nhà thì dù có chuyện gì xảy ra, lời tố cáo của mẹ vẫn còn một nơi nằm lại trên đời này. Cuối cùng bà gật đầu. Cậu chép tới khi gà gáy đầu, tay mỏi nhừ, và từ hôm chôn cất cha tới nay, bản chép tay ấy nằm trong ngực áo cậu, cùng với tờ lệnh bắt người ở chợ mà cậu nhặt được hồi cuối tháng chín.

Tiểu Sơn lặng người nghe. Anh cầm bản chép tay lên xem dưới ánh đèn cổng vừa được thắp. Chữ của người con trai giống chữ của người mẹ ở sự cẩn thận: mỗi trang chép đủ. Cuối bản có ghi ngày chép và một dòng nhỏ nói rõ đây là bản chép lại nguyên văn tờ trạng của Lương Ngọc Trân viết đêm mười bốn tháng mười. Do con trai là Quách Thừa Ân chép tại nhà. Anh lật tới trang cuối, đọc đoạn tố cáo cái chết oan của người cha. Và thấy cả đoạn ấy cũng khớp với đầu đề tờ trạng mà chính tay anh đã đọc thành tiếng khi nhận trạng ở cổng chiều mười lăm. Khớp với những gì người mẹ đã nói với anh ở sân nhà họ Quách buổi bàn giao thi thể. Một bản giấy không dấu, không triện, không có giá trị gì trên công đường của phủ huyện này, ít nhất là vào lúc này. Nhưng nó là bản thứ hai của một lời tố cáo mà bản chính đang nằm ở một nơi không ai ở phía ngoài cánh cửa thư phòng biết được.

- Anh lính canh, vậy bản này tôi phải làm sao? - Thừa Ân hỏi. - Mang về cất ở nhà, hay cứ nộp vào đây cho có thêm một tờ trong tay phủ?

- Giữ lấy. - Tiểu Sơn trả tập giấy lại tận tay cậu, đáp bằng một giọng chắc chắn hơn mọi lời anh từng nói với người nhà của vụ án này. - Nghe cho kỹ lời tôi, vì tôi chỉ nói một lần. Bản chính mẹ cậu viết đã vào cổng phủ, có sổ ghi, có dấu nhận, đường đi của nó tới đâu là việc của phía trong, cậu không với tới được, tôi cũng không với tới được. Bản này là của nhà cậu, không dấu không triện, nộp vào đây hôm nay nó chỉ thành một tờ giấy nữa mất hút sau cánh cổng này, mà nhà cậu lại mất đi thứ duy nhất còn nằm trong tay mình. Cất nó vào chỗ chỉ nhà cậu biết. Đừng đưa cho ai xem, đừng mang theo người đi khắp phố như hôm nay nữa. Đợt kiểm tra của phủ sắp xuống huyện đến nơi rồi. Tới ngày phủ gọi đối chiếu giấy tờ của vụ này, người ta sẽ hỏi tờ trạng của mẹ cậu ở đâu, hỏi một lần không có, hỏi hai lần không có. Thì lúc ấy một bản chép tay ghi rõ ngày chép, khớp từng chữ với đầu đề đã ghi trong sổ cổng của phủ, sẽ là thứ giấy biết nói. Cậu hiểu không, giữ kỹ bản giấy này chính là giữ lời của mẹ cậu.

Thừa Ân nhìn anh rất lâu, rồi gật đầu. Cậu gói lại tập giấy vào lớp vải, mở vạt áo, cất sâu vào ngực áo, thắt lại dây áo cho chặt, và đặt một bàn tay lên ngực mình như để chắc chắn thứ giấy ấy còn nằm ở đó. Trước khi quay đi, cậu nói một câu khiến Tiểu Sơn đứng yên ở cổng thêm một lúc sau khi bóng cậu đã khuất vào phố tối: cha cậu lúc còn sống vẫn nói. Giấy tờ của một nhà buôn không nằm ở triện đỏ của quan, triện đỏ có ngày bị người ta giữ mất, giấy tờ nằm ở chỗ nhà mình còn giữ được một bản trong tay. Hóa ra lời ấy cha cậu dặn cho việc mỏ, mà tới nay nó đúng cho cả việc kêu oan.

Tối hôm ấy, sau khi giao ca cổng, Tiểu Sơn ghi việc gặp Thừa Ân vào sổ canh của mình, cẩn thận như mọi dòng khác: chiều mười bảy tháng mười. Con trai của người quá cố tới cổng phủ xin nộp lại tờ trạng của mẹ, được giải thích lệ không nhận nộp lại khi tờ đầu chưa có giấy trả. Người con cho người giữ cổng xem một bản chép tay của tờ trạng do chính tay mình chép, được khuyên giữ kỹ và đã cất bản chép ấy đi về. Anh không ghi vào sổ nơi cậu cất bản giấy, vì điều ấy là việc riêng của một gia đình đang kêu oan. Và cũng vì anh hiểu rõ một điều mà cuốn sổ này rồi sẽ dạy lại anh nhiều lần trong những ngày sắp tới: trong vụ án này. Những tờ giấy còn giữ được mạng của mình lâu nhất lại là những tờ giấy không nằm trong tay phủ huyện. Phía trong thư phòng, đèn lại sáng lên khi đêm xuống, nhưng tối nay Tiểu Sơn không có ca chòi. Anh về nhà trực, nằm nghe tiếng trống canh từ chòi cao vọng xuống từng hồi, và nghĩ tới hai bản của cùng một lời tố cáo. Một bản nằm im dưới một nơi nào đó sau cánh cửa thư phòng khép kín. Một bản nằm trong ngực áo của một người con trai mười chín tuổi đang đi bộ về căn nhà có bàn thờ mới lập ở ngõ tây thành.

Chương khác

Xem thêm