DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 37: Mưa Dầm Trên Thành Thái Nguyên
Đúng như lời Mã Thiết Trụ nói trên chòi canh đêm trước, sáng mười tám tháng mười, mưa dầm kéo về thành Thái Nguyên từ lúc trời chưa sáng hẳn. Triệu Tiểu…
Nội dung chương
Đúng như lời Mã Thiết Trụ nói trên chòi canh đêm trước, sáng mười tám tháng mười, mưa dầm kéo về thành Thái Nguyên từ lúc trời chưa sáng hẳn. Triệu Tiểu Sơn đang ngủ sau ca đêm quang thì nghe tiếng mưa gõ lên mái nhà trực, ban đầu thưa và nhỏ, sau dày dần thành một màn tiếng đều đều không có quãng ngắt. Anh ngồi dậy, nhìn qua cửa sổ nhà trực ra sân phủ: sân đá đã ướt sẫm một màu, nước mưa đọng thành từng vũng nhỏ ở những chỗ đá lát trũng. Và hàng ngói của dãy nhà phía đông chảy nước xuống máng xối thành những dòng nhỏ liên tục. Đợt mưa này không có gió lớn, không có sấm, chỉ có mưa rơi thẳng và bền, thứ mưa mà người thành này gọi là mưa dầm, một khi đã xuống thì ở lại suốt ngày đêm, thấm vào tường. Thấm vào gỗ, thấm vào cả sổ sách nếu người giữ sổ không che cho kỹ.
Buổi sáng, cả huyện nha chạy việc trong mưa. Đợt kiểm tra của phủ đã gần kề, lệnh khép hồ sơ của tri huyện ban xuống hai hôm trước làm các phòng đều sáng đèn sớm. Tiểu Sơn được phân đi theo đội canh kiểm một vòng các mái nhà và máng xối của phủ huyện trước giờ điểm danh, vì mưa dầm là thứ mưa dễ làm ngói xô, máng tắc và nước dột xuống đúng những phòng chứa sổ sách. Anh trèo lên thang kiểm mái của dãy hộ phòng, khơi lại hai chỗ máng bị lá cây chặn, rồi sang phía thư phòng. Mái thư phòng nhìn từ thang lên ướt sẫm, từng hàng ngói âm dương ngậm nước, có mấy chỗ rêu ở chân mái đã sẫm lại thành màu gần như đen. Anh kiểm kỹ đoạn mái phía trên bàn làm việc của tri huyện, nơi có một khe ngói nhỏ mà đội thợ lợp nhà của phủ từng vá từ mùa hè, thấy miếng vá vẫn còn nguyên, các viên ngói quanh đó không xô lệch. Việc kiểm mái xong, anh ghi vào sổ việc của đội: sáng mười tám tháng mười, mưa dầm từ sớm, đã kiểm mái các dãy nhà chính, máng xối thông, chưa thấy chỗ dột nào. Anh không biết rằng dòng ghi tưởng như thường lệ ấy, về một khe ngói nhỏ phía trên thư phòng còn nguyên vẹn trong buổi sáng mưa, về sau sẽ được chính anh đọc lại nhiều lần trong đầu.
Người đưa cơm trưa vào thư phòng cho biết tri huyện hôm nay không về dãy nhà trong nghỉ trưa. Ông ở lại thư phòng làm việc suốt từ sáng, sư gia ra vào mấy lượt, cửa phòng khép kín, và có lệnh truyền ra rằng chiều nay mọi hồ sơ vụ mỏ phải xếp xong vào tập, tối nay ông sẽ xem lại lần cuối. Tiểu Sơn nghe việc ấy khi đang trực ở hành lang phía đông vào đầu giờ chiều, tay ôm chồng biên bản của đội canh mang sang hộ phòng. Anh không dừng lại trước cửa thư phòng. Nhưng anh ghi nhớ giờ giấc của ngày hôm nay theo thói quen đã thành nghề: một ngày mưa dầm, tri huyện ở lại thư phòng từ sáng tới tối. Hồ sơ vụ mỏ được khép vào tập trong ngày hôm nay, và đêm nay, theo bảng phân ca đã dán ở nhà trực từ chiều hôm trước, người trực chòi cao của huyện nha vẫn là anh.
Cuối buổi chiều, Mã Thiết Trụ chủ trì buổi chốt ca đêm ở nhà trực của đội canh. Mưa ngoài sân vẫn rơi đều, tiếng mưa trên mái nhà trực làm giọng đội trưởng phải cao hơn thường lệ một chút khi ông đọc sổ điểm danh ca đêm nay. Ông đọc chậm, rõ từng vị trí, và Tiểu Sơn nghe tên mình đi cùng ba vị trí khác thành một hàng hoàn chỉnh của đêm mười tám tháng mười. Chòi cao: Triệu Tiểu Sơn, trực từ đầu giờ Hợi tới hết giờ Dần, giữ sổ canh đêm. Cổng chính và vòng sân trong: Mã Thiết Trụ đích thân trực, vì đêm mưa dầm là đêm người giữ cổng phải tỉnh hơn mọi đêm khác. Khu ngục: ngục tốt Hàn Đức Lục trực đêm trong ngục, điểm danh tù hai lượt, đầu giờ Hợi và cuối giờ Sửu, có việc gì lạ phải gõ cổng báo ra ngay. Ba vị trí, ba người, một cuốn sổ điểm danh ghi đủ, Mã Thiết Trụ ký tên ở cuối trang rồi đóng dấu của đội canh lên, trao sổ cho người trực nhà trực giữ. Tiểu Sơn nhìn con dấu đỏ in xuống trang giấy trong ánh đèn dầu và chợt thấy cả đêm nay, một đêm mà chưa ai biết sẽ dài như thế nào, đã được xếp đặt ngay ngắn trên giấy tờ từ trước khi trời tối.
- Đêm nay mưa lâu đấy. - Mã Thiết Trụ nói khi buổi chốt ca tan, ông đứng ở cửa nhà trực nhìn ra màn mưa xám của sân phủ. - Mưa dầm thế này, người trực chòi dễ buồn ngủ nhất vào quãng giữa giờ Tý tới giờ Sửu, vì tiếng mưa đều quá, nghe một lúc là mắt díu lại. Cậu canh cho kỹ vào. Đêm mưa, sân ướt, mái trơn, có việc gì cũng đừng tự mình trèo xuống mái kiểm, cứ ghi vào sổ rồi báo xuống cổng cho ta. Sổ mang lên chòi nhớ bọc vải dầu, mực đừng để nước mưa dây vào. Một trang sổ nhòe trong đêm mưa là mai này người ta hỏi tới, mình không đọc lại được chữ của chính mình.
Tiểu Sơn vâng dạ, về nhà trực chuẩn bị cho ca đêm: áo tơi khô, đèn chòi thay bấc mới, bầu dầu đầy, cuốn sổ canh bọc trong hai lớp vải dầu theo đúng lời đội trưởng dặn, thêm một ống mực dự phòng buộc chặt vào thắt lưng. Anh ăn vội bát cơm tối với mấy người lính đổi ca trong tiếng mưa, nghe họ nói chuyện thường ngày về đợt kiểm tra sắp tới, về việc hồ sơ các phòng đều đã khép gần xong. Về tin đồn rằng tuần này phủ sẽ cho người xuống huyện bất cứ ngày nào. Không ai nói gì về vụ mỏ. Vụ án ấy, trên giấy tờ của phủ huyện này, tới chiều nay coi như đã khép xong vào tập, chỉ còn chờ ngày phủ xuống kiểm tra như mọi hồ sơ khác.
Buổi trưa, Tiểu Sơn còn theo một lượt kiểm sang phía khu ngục. Mưa dầm làm sân ngục ngập nước ở góc thấp gần máng xối, Hàn Đức Lục đang cùng một ngục tốt nữa khơi lại đường thoát nước, áo ướt đẫm vai. Ngục tốt thấy đội canh sang thì báo tình hình ban ngày của khu ngục theo lệ: các buồng giam khô, chỉ có buồng cuối dãy đông hơi dột ở góc tường đã kê lại ổ rơm sang phía trong. Người tù các buồng đều yên, bữa trưa đã phát đủ, không ai kêu ốm. Tiểu Sơn ghi việc ấy vào sổ việc của đội rồi đi tiếp. Đi qua hành lang của dãy tây, anh vô thức chậm chân một chút khi ngang qua buồng giam cuối dãy, buồng giam đã trống từ sáng mười bốn tháng mười. Cửa buồng khép, khóa ngoài còn treo, ổ rơm bên trong đã được dọn đi từ hôm bàn giao thi thể, nền đá trống trơn và ướt hơi mưa thấm qua chân tường. Anh đứng đó không lâu. Một buồng giam trống trong một ngày mưa dầm, nhìn lâu chỉ làm người ta nghĩ tới những điều không nằm trong sổ sách, mà ngày hôm nay cả phủ huyện này đang cố xếp mọi việc vào trong sổ sách cho ngay ngắn.
Đầu buổi chiều, mưa vẫn không ngớt, anh trực một lượt ở cổng chính thay cho người lính bị cảm lạnh từ đêm trước. Qua màn mưa, phố trước cổng phủ vắng hẳn, các hiệu buôn than đều che bạt sớm, chỉ có mấy người phu xe đội nón lá kéo những chuyến xe than cuối cùng vào kho của các hiệu lớn trong thành. Một người phu già dừng xe tránh mưa dưới mái hiên đối diện cổng phủ, nhìn vào trong sân một lúc rồi nói với người bạn kéo xe bên cạnh, giọng đủ lớn để lính cổng nghe thấy. Rằng than của núi Tây Sơn từ hôm kia vào thành đã mang dấu hiệu khác, giá than trong chợ cũng đã nhích lên, người buôn than nhỏ phen này khó sống. Tiểu Sơn không đáp vào câu chuyện ấy. Anh chỉ nhìn những vệt bánh xe than đen in trên mặt đá ướt từ cổng các hiệu buôn kéo dài qua phố, và nghĩ rằng việc đổi chủ một quả núi, khi đã đi qua mấy ngày. Sẽ hiện ra ở những chỗ như thế này trước tiên: trong giá một gánh than, trong dấu hiệu đóng trên sọt than, trong câu nói buột miệng của một người phu xe tránh mưa. Giấy tờ trong thư phòng khép lại nhanh hơn nhiều so với những đổi thay đang lặng lẽ chạy ngoài phố.
Đầu giờ Hợi, anh leo lên chòi cao trong mưa. Nước mưa quất nhẹ vào mặt theo từng đợt gió yếu, bậc thang gỗ ướt và trơn, anh đi chậm, một tay ôm sổ bọc vải dầu vào ngực, một tay vịn lan can. Lên tới mặt chòi, anh thắp đèn, treo áo tơi cho ráo nước, mở lớp vải dầu kiểm lại cuốn sổ cho chắc chắn còn khô, rồi ghi dòng đầu tiên của ca đêm nay: ngày mười tám tháng mười. Mưa dầm từ sáng, tới giờ vẫn chưa dứt; người trực chòi cao là Triệu Tiểu Sơn; cổng chính do đội trưởng Mã Thiết Trụ trực; khu ngục do ngục tốt Hàn Đức Lục trực. Thư phòng của tri huyện sáng đèn từ đầu buổi tối, tri huyện ở lại làm việc khuya. Anh ghi đủ cả ba vị trí của đêm nay vào trang đầu của ca, như đội trưởng vẫn dạy: một đêm canh hoàn chỉnh là một đêm mà người đọc sổ về sau biết được ai ở đâu, vào giờ nào, ở khắp cả phủ huyện này. Ngoài lan can, mưa rơi xuống những mái ngói ướt sẫm thành một màn âm thanh đều đều bao lấy chòi canh, và ở phía dưới, vệt sáng vàng của thư phòng hắt lên nóc hành lang. Nằm yên trong mưa, như một con mắt mở của phủ huyện trong đêm dầm này.