DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 36: Đêm Không Mưa Trước Giông
Đêm mười bảy tháng mười là một đêm quang đãng hiếm hoi của mùa thu năm nay ở thành Thái Nguyên. Từ buổi chiều, mây đã tan dần về phía tây, để lại một bầu…
Nội dung chương
Đêm mười bảy tháng mười là một đêm quang đãng hiếm hoi của mùa thu năm nay ở thành Thái Nguyên. Từ buổi chiều, mây đã tan dần về phía tây, để lại một bầu trời trong và sâu, sao mọc sớm. Và tới khi Triệu Tiểu Sơn lên ca chòi cao vào đầu giờ Hợi thì cả một vùng mái ngói của huyện nha Dương Khúc nằm phơi ra dưới ánh sao, khô ráo, yên tĩnh. Nhìn rõ từng đường sóng ngói chạy từ nóc công đường xuống tới nóc dãy nhà kho. Anh ghi dòng đầu tiên của ca đêm nay vào sổ canh chậm hơn thường lệ, vì đêm nay có một việc mà hơn một tháng qua anh chưa từng phải ghi vào giờ này: đêm không mưa. Anh ghi rõ bốn chữ ấy vào sổ, kèm theo tình trạng trời quang, gió nhẹ, mái ngói khô, như một mốc đối chiếu nằm giữa những trang sổ đã ghi hai đêm mưa có thứ tự của mùa thu này. Người giữ sổ cẩn thận là người biết rằng một đêm không có gì xảy ra cũng là một dòng chứng cứ, vì mai này khi người ta giở sổ ra hỏi đêm nào mưa, đêm nào không. Thì chính những dòng tưởng như trống rỗng ấy sẽ trả lời thay cho trí nhớ của con người.
Trước khi lên chòi, vào lúc chập tối, anh có một việc phải đi qua hành lang phía thư phòng. Mã Thiết Trụ sai anh mang cuốn sổ điểm danh ca canh của tuần vừa rồi sang phòng trực phía đông để người trực đêm đối chiếu lượt ca. Đường ngắn nhất từ nhà trực của đội canh sang phòng trực phía đông đi ngang qua hành lang trước cửa thư phòng của tri huyện. Tiểu Sơn ôm sổ đi qua hành lang ấy đúng lúc cửa thư phòng đang hé mở một khoảng hẹp, đèn trong phòng sáng, và tiếng nói của tri huyện Cao Thiệu Minh vọng ra rõ ràng trong sự yên tĩnh của dãy nhà đã hết giờ làm việc. Anh không dừng lại. Lệ của lính canh đi ngang thư phòng sáng đèn là đi thẳng, mắt nhìn về phía trước, chân không chậm lại. Nhưng tai con người không có lệ nào bịt được, và trong mấy bước chân đi qua khoảng cửa hé ấy, anh nghe trọn một câu dặn của tri huyện nói với người đang ở trong phòng cùng ông. Mà qua tiếng đáp khẽ ngay sau đó, anh biết người ấy là sư gia Ngô Kính Văn.
- Hồ sơ vụ mỏ phải khép cho xong trước ngày phủ xuống kiểm tra. - Giọng tri huyện đều và thấp, vẫn là cái giọng mẫu mực anh vẫn nghe trên công đường. - Tờ chuyển nhượng xếp vào tập chính, bản cung và biên bản thẩm xếp theo thứ tự ngày tháng, đừng để một tờ nào nằm ngoài tập. Phủ kiểm tra sổ án là kiểm cái trật tự ấy trước tiên. Việc này ông lo liệu trong hai ngày tới, xong thì báo lại cho ta.
Sư gia đáp một tiếng vâng ngắn, rồi có tiếng giấy tờ sột soạt, tiếng ngăn tủ gỗ mở ra khép lại. Tiểu Sơn đã đi qua khỏi cửa thư phòng từ lâu, bước chân vẫn đều, nhưng câu dặn ấy đi theo anh lên tận chòi cao. Trong bóng tối đầu ca, anh ngồi nghĩ về nó rất lâu. Hồ sơ vụ mỏ. Anh biết tập hồ sơ ấy gồm những gì ở phía ngoài: một tờ trạng đầu tiên bị trả ra, một bản cung soạn sẵn mà người bị giam không chịu điểm chỉ qua ba buổi thẩm. Một tờ chuyển nhượng không có điểm chỉ của người chủ mỏ, một biên bản khám nghiệm ghi hai chữ bạo bệnh. Và anh biết có một tờ giấy nữa lẽ ra phải nằm trong tập hồ sơ ấy mà không nằm ở đó: tờ trạng thứ hai của người vợ góa, nhận vào cổng phủ chiều mười lăm tháng mười. Chuyển thẳng lên thư phòng qua tay sư gia, từ đó không xuất hiện trong bất kỳ cuốn sổ trình văn nào. Khép hồ sơ trước ngày phủ kiểm tra, đối với anh, một người lính canh đứng ở vòng ngoài của mọi việc giấy tờ trong phủ này. Nghe ra giống như người ta đang sắp xếp lại một cái bàn cho ngay ngắn trước khi khách tới nhà, gạt mọi thứ không nên thấy xuống dưới gầm bàn. Anh đã từng thấy dáng một người khom xuống rất lâu bên gầm bàn trong thư phòng sáng đèn. Anh không ghi câu dặn mình nghe được vào sổ canh. Sổ ghi việc mắt thấy tai nghe trong ca trực, còn câu nói ấy anh nghe ở ngoài ca, trên đường mang sổ điểm danh đi qua một hành lang. Và anh biết rõ giá trị của một dòng chữ ghi không đúng chỗ của nó trong một cuốn sổ sẽ bị người ta đối chiếu từng dòng vào một ngày nào đó. Anh giữ câu nói ấy trong đầu, cùng với tất cả những điều khác mà nghề này buộc anh phải giữ trong đầu thay vì trên giấy.
Đêm quang làm cho ca canh dài hơn mọi đêm mưa. Không có tiếng mưa rơi trên mái chòi để lấp vào những quãng trống, không có gió giật làm đèn chao, cả huyện nha chìm trong một sự yên tĩnh dày đến mức tiếng ho của một người tù vọng qua hai dãy tường ngục cũng nghe rõ. Tiểu Sơn đi vòng quanh mặt chòi theo lệ, mỗi vòng đều dừng lại một lúc ở phía lan can nhìn xuống nóc thư phòng. Đèn thư phòng đêm nay sáng tới cuối giờ Hợi thì tắt, sớm hơn hẳn ba đêm có tiếng bạc, và sau khi đèn tắt, dãy nhà phía đông yên hẳn, không có tiếng cửa mở khẽ nào vọng lên như đêm qua. Tri huyện đã về dãy nhà trong nghỉ sớm. Sư gia cũng đã rời phủ từ đầu giờ Tuất, tay ôm chồng sổ như mọi ngày. Cả phủ huyện ngủ một giấc ngủ bình thường, và chính cái bình thường ấy làm người lính canh trên chòi cao thấy rõ hơn bao giờ hết cái nhịp bất thường của những đêm khác. Thì ra một đêm thường của phủ này là như thế này, đèn tắt sớm, sân tối yên, chỉ có tiếng trống canh và tiếng chân người trực vòng ngoài đi qua các dãy nhà.
Vào quãng giữa giờ Tý, anh mở sổ ra ghi thêm một dòng cho ca đêm nay. Anh ghi trời vẫn quang, không một giọt mưa, mái ngói khô, khu ngục yên tĩnh, thư phòng đã tắt đèn từ cuối giờ Hợi, không việc gì lạ. Viết tới đó, anh dừng bút một lúc rồi ghi thêm, theo đúng lối ghi đối chiếu mà đội trưởng vẫn khen ở những trang sổ đầu tiên của anh: đêm nay là một đêm không mưa. Anh không viết gì thêm về hai đêm mưa đã qua của mùa thu này. Một đêm giữa tháng chín chỉ có lời kể của đội trưởng và một đêm đầu tháng mười chỉ có gió lạnh và một dải bóng mờ mà chính anh không dám xác nhận là vật gì. Nhưng khi gấp sổ lại, trong đầu anh hai đêm mưa ấy tự động nằm cạnh đêm quang này thành một hàng rõ ràng, và anh nhận ra mình đang chờ. Với một sự tỉnh táo căng thẳng mà anh không gọi được thành tên, xem đêm mưa tiếp theo của mùa thu này, nếu nó tới. Sẽ mang theo điều gì lên những mái ngói mà anh đã thuộc lòng từng đường sóng.
Khoảng cuối giờ Sửu, Mã Thiết Trụ lên chòi kiểm ca, lệ mỗi tuần đội trưởng vẫn tự mình leo lên một lần vào quãng đêm sâu nhất. Ông đứng bên lan can một lúc, nhìn trời, nhìn mái ngói phủ huyện. Rồi nói một câu mà lúc đầu Tiểu Sơn nghe như một lời nhận xét thường ngày của người đã sống mấy chục năm với thời tiết thành này. Trời quang trong và lặng gió thế này vào giữa tháng mười, thường là quang trước một đợt mưa dầm. Gió đông đã đổi hướng từ buổi chiều, mây ở chân trời phía bắc tuy chưa kéo về nhưng hơi nước trong không khí đã nặng, người trực đêm mai nên mang theo áo tơi và che sổ cho kỹ. Mưa dầm mùa này một khi đã xuống thì xuống suốt ngày đêm không dứt. Tiểu Sơn đáp rằng sổ canh của đội vẫn bọc vải dầu khi mang lên chòi trong những đêm mưa, anh đã ghi nhớ hai đêm mưa của mùa này đều bắt đầu bằng một buổi sáng trời không có lấy một gợn mây. Mã Thiết Trụ nghe xong chỉ gật đầu, kiểm qua trang sổ của ca đêm nay, thấy dòng ghi đêm không mưa nằm ngay ngắn ở đầu trang thì không nói gì thêm, quay xuống cầu thang, tiếng guốc gỗ gõ lên bậc đá xa dần trong bóng tối. Tiểu Sơn đứng nhìn theo, và không hiểu sao câu nói về đợt mưa dầm sắp tới của đội trưởng ở lại trong đầu anh lâu hơn mọi lời dặn nghề khác của đêm nay.
Anh cũng nghĩ về nhà họ Quách trong đêm quang này. Ở ngõ tây thành, cách phủ huyện chưa đầy hai con phố, một người đàn bà góa chắc cũng đang thức bên bàn thờ mới lập của chồng, và một người con trai đang nằm với một bản chép tay của tờ trạng cất trong ngực áo. Họ không biết đêm nay tri huyện đã dặn sư gia khép hồ sơ vụ mỏ trước ngày phủ kiểm tra. Họ chỉ biết tờ trạng của mình nộp vào cổng phủ đã hai ngày không một lời hồi âm. Tiểu Sơn đứng trên chòi cao, ở giữa khoảng cách ngắn ngủi giữa thư phòng của tri huyện và căn nhà của người kêu oan, và lần đầu tiên trong hơn một tháng trực chòi. Anh thấy vị trí của mình trong phủ huyện này rõ ràng một cách khó chịu: anh là người duy nhất trong đêm tối nhìn thấy cả hai phía của nhiều việc. Mà lại là người có ít quyền nói nhất trong tất cả những người ấy. Việc của anh chỉ là ghi. Và đêm nay, anh đã ghi một đêm không mưa, ngay ngắn, đủ giờ, không thiếu một dòng.
Gần cuối ca, sương bắt đầu xuống. Sương thu không làm ướt áo ngay như mưa, nó thấm chậm và lạnh, đọng thành một lớp nước mỏng trên lan can gỗ, trên mặt chòi, và phủ xuống toàn bộ mái ngói của huyện nha một lớp ẩm sáng mờ. Tiểu Sơn đứng ở lan can phía đông nhìn xuống nóc thư phòng trong ánh sáng xám của quãng đêm sắp tàn. Trời quang tới mức, dưới lớp sương mỏng ấy, anh thấy rõ từng viên ngói trên mái thư phòng, rõ từng hàng ngói âm dương úp vào nhau. Rõ cả vệt rêu sẫm ở chân mái và chỗ ngói sứt nhỏ gần khe mái mà ban ngày nhìn từ dưới sân không ai thấy được. Cả một mái nhà nằm im dưới sương, sạch và rõ như một trang giấy chưa ai viết gì lên. Anh nhìn mái ngói ấy rất lâu, rồi quay vào ghi dòng cuối của ca đêm vào sổ và ôm sổ xuống cầu thang khi tiếng trống điểm giờ đổi ca vang lên từ phía cổng phủ, bắt đầu ngày mười tám tháng mười.