DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 32: Mốc Giờ Sửu Bị Ghi Sót
Ngày mười sáu tháng mười, huyện nha Dương Khúc chạy việc rà soát sổ sách từ sáng sớm. Công văn của phủ về đợt kiểm tra cuối tháng đã về huyện từ mười hôm…
Nội dung chương
Ngày mười sáu tháng mười, huyện nha Dương Khúc chạy việc rà soát sổ sách từ sáng sớm. Công văn của phủ về đợt kiểm tra cuối tháng đã về huyện từ mười hôm trước, lệnh khép hồ sơ và đối chiếu sổ sách của tri huyện cũng đã ban xuống khắp các phòng, và đội canh không nằm ngoài vòng chạy việc ấy. Mã Thiết Trụ truyền lệnh miệng của phòng trên: toàn bộ sổ canh đêm, sổ cổng và sổ điểm danh ca canh của đội từ đầu tháng chín tới nay phải được rà lại từng trang, trang nào thiếu dòng. Lệch giờ, chữ nhòe khó đọc đều phải trình lên đội trưởng ngay trong ngày, không được để tới khi người của phủ xuống mới lúng túng. Triệu Tiểu Sơn được giao rà đúng phần sổ canh đêm do chính tay mình ghi, việc mà anh vẫn làm mỗi buổi sáng khi đội trưởng kiểm sổ, nhưng hôm nay anh rà chậm hơn, kỹ hơn. Vì anh biết rõ trong cuốn sổ ấy có một trang mà từ đêm mười bốn tới nay anh chưa dám đọc lại tới lần thứ hai.
Trang sổ của đêm mười ba rạng ngày mười bốn tháng mười chỉ có ba dòng. Anh đã thuộc lòng cả ba dòng ấy mà không cần mở sổ. Dòng thứ nhất ghi việc ngục tốt Hàn Đức Lục mang một bầu rượu hâm nóng vào khu ngục theo lệnh miệng của tri huyện, nói là rượu thuốc cho người tù buồng cuối dãy tây uống cho yên giấc. Dòng thứ hai ghi những tiếng động anh nghe được sau bức tường của buồng giam ấy: tiếng bầu rượu đặt xuống nền đá, một hồi ho sặc, tiếng bát vỡ, tiếng giãy giụa một lúc rồi im hẳn. Dòng thứ ba ghi ngục tốt trở ra một mình, hai tay không, nói người tù đã ngủ say, cổng ngục khóa lại như lệ. Ba dòng chữ nằm ngay ngắn trên mặt giấy, nét nào cũng rõ, chỉ có một điều không rõ mà hôm nay, dưới lệnh rà sổ, nó hiện ra trơ trọi như một hố trống giữa trang: dòng thứ hai. Dòng quan trọng nhất của đêm ấy, không có mốc giờ.
Tiểu Sơn ngồi rất lâu bên cuốn sổ mở trong phòng trực của đội canh. Anh nhớ lại đêm ấy một cách chậm rãi, như người ta lật lại từng khấc của một chiếc thang đã leo qua trong bóng tối. Khi nghe hồi ho sặc đầu tiên sau bức tường, anh đang ở góc tường phía tây của khu ngục, đoạn tường xa nhà trực nhất, xa cả chiếc đồng hồ nước đặt trong sân đội canh. Anh không có cách nào biết giờ cho thật chắc ngay lúc ấy: trăng đã gần tàn, tiếng trống canh từ chòi cao không vọng rõ xuống chân tường ngục. Và toàn bộ sự chú ý của anh dồn cả vào những tiếng động đang yếu dần đi sau lớp gạch lạnh. Sau đó anh chạy về cổng ngục gõ cửa báo, nói chuyện với ngục tốt, đi thêm một vòng cuối quanh tường, rồi mới trở về nhà trực ghi sổ. Ba dòng chữ được viết ra khi đêm đã sâu, và trong lúc viết, anh đã ghi giờ cho dòng thứ nhất và dòng thứ ba theo trí nhớ còn chắc, riêng quãng giữa, quãng tiếng động trong buồng giam. Anh đã để trống phần giờ, tự nhủ sáng hôm sau sẽ hỏi lại ngục tốt cho rõ rồi ghi bổ sung. Sáng hôm sau là buổi sáng người tù được loan tin chết vì bạo bệnh trúng phong. Từ buổi sáng ấy tới nay, anh không ghi bổ sung, cũng không hỏi ai, và trang sổ cứ nằm yên như thế qua hai ngày chôn cất, nhận trạng và lên mỏ.
Anh hiểu rõ chỗ trống ấy nguy hiểm ở chỗ nào. Một cuốn sổ canh có một dòng không mốc giờ thì dòng ấy đứng một mình, không móc được vào trước, móc được vào sau. Mai này nếu có ai hỏi đêm ấy tiếng động lạ trong buồng giam xảy ra vào giờ nào, anh chỉ có thể đáp theo trí nhớ, mà trí nhớ của một người lính canh hai mươi ba tuổi. Không có một dòng chữ nào đỡ lưng, thì ở chốn công đường nhẹ như một lời nói gió bay. Tệ hơn nữa, nếu anh cứ để nguyên như vậy cho tới ngày phủ xuống kiểm tra, người ta sẽ hỏi vì sao một đêm có người chết trong ngục lại là đêm duy nhất trong cuốn sổ của anh có dòng không giờ. Câu hỏi ấy anh không trả lời được bằng cách nào khác ngoài việc thú thật rằng mình đã ghi sót và đã chần chừ hai ngày không dám sửa.
Lệ sửa sổ của đội canh, Mã Thiết Trụ đã dạy anh từ ngày đầu tiên nhận ca: sai thì gạch một đường ngang qua chữ sai, viết chữ đúng bên cạnh, không được tẩy, không được xé trang, không được viết đè lên cho mất dấu cũ. Nhưng lệ ấy là lệ cho chữ sai. Trường hợp của anh khác: không có chữ nào sai để gạch, chỉ có một chỗ trống cần ghi thêm. Và việc ghi thêm vào một trang sổ đã đóng dấu kiểm của đội trưởng hai buổi sáng liên tiếp là việc anh chưa từng làm, cũng chưa từng thấy ai trong đội làm. Anh ngồi thêm một lúc, rồi làm theo cách duy nhất mà cái lệ ngay thẳng của nghề này cho phép: anh tự mình mang cuốn sổ lên trình đội trưởng trước khi động bút vào bất cứ chữ nào.
Mã Thiết Trụ đang ngồi trong phòng trực, trước mặt là chồng sổ điểm danh của cả đội trải ra theo từng tháng. Tiểu Sơn đặt cuốn sổ canh xuống bàn, mở đúng trang của đêm mười bốn, và nói hết, không giấu một ý nào. Anh nói đêm ấy mình nghe tiếng động lạ sau tường buồng giam cuối dãy tây mà không ghi được giờ cho thật chắc, vì lúc ấy đang ở góc tường phía tây, xa đồng hồ nước, xa tiếng trống. Anh nói mình đã định sáng hôm sau hỏi lại ngục tốt rồi ghi bổ sung, nhưng sáng hôm sau người tù chết, việc dồn việc, mình chần chừ mãi tới hôm nay lệnh rà sổ xuống mới dám mang lên trình. Anh nói mình nhớ chắc việc xảy ra vào quãng giờ Sửu, sau khi ngục tốt mang rượu vào được một lúc và trước khi cổng ngục mở cho ngục tốt trở ra. Hai đầu mốc ấy đều có dòng ghi giờ rõ ràng, chỉ xin đội trưởng cho ghi bổ sung mốc giờ Sửu vào dòng giữa, ghi rõ là ghi bổ sung ngày hôm nay. Để mai này ai đọc sổ cũng biết chữ nào viết trong đêm ấy, chữ nào viết thêm hai ngày sau.
- Cậu biết vì sao lệ giữ sổ của đội này cấm tẩy xóa không? - Mã Thiết Trụ hỏi, mắt vẫn nhìn vào trang sổ. - Không phải vì người trên sợ mất chữ. Mà vì một cuốn sổ đã tẩy xóa thì từ đó về sau, không còn dòng nào trong nó đáng tin nữa, kể cả những dòng ghi đúng. Cậu ghi sót, đó là lỗi của cậu, lỗi ấy phải nằm lại trên trang giấy cho người sau thấy, cùng với cách cậu sửa nó. Ghi bổ sung đi. Ghi ngay tại đây, trước mặt ta, chữ cho ngay ngắn. Viết rõ ngày ghi bổ sung, viết rõ hai đầu mốc giờ cậu dựa vào mà suy ra quãng giờ Sửu ấy. Xong ta ký chứng vào phần bổ sung.
Tiểu Sơn ngồi xuống chiếc ghế bên bàn, chấm mực, và viết. Anh viết thêm vào cuối dòng thứ hai của trang đêm mười bốn một đoạn ghi bổ sung, mở đầu bằng bốn chữ ghi bổ sung, kèm ngày mười sáu tháng mười. Việc trong dòng này xảy ra vào quãng giờ Sửu đêm mười bốn, người ghi lúc ấy ở góc tường phía tây, xa đồng hồ nước nên không chấm được giờ ngay trong đêm. Nay đối chiếu dòng ngục tốt mang rượu vào ở dòng trên và dòng ngục tốt trở ra ở dòng dưới, hai mốc đều có giờ rõ, xin ghi bổ sung quãng giờ Sửu vào giữa. Người ghi chịu trách nhiệm về phần ghi thêm này. Anh viết chậm, từng chữ một, tay không run, mực không nhòe. Viết xong, anh đọc lại hai lần, rồi đẩy cuốn sổ sang phía đội trưởng.
Mã Thiết Trụ đọc phần ghi bổ sung từ đầu tới cuối, đọc cả ba dòng cũ của trang ấy, rồi cầm bút. Ký tên mình ngay dưới phần ghi bổ sung và đóng dấu của đội canh lên mép dấu ký, đúng vào chỗ nối giữa chữ cũ và chữ mới. Ông không nói một lời nào trong suốt lúc ký. Không khen, không mắng, không dặn thêm câu nào về việc giữ sổ, cũng không hỏi thêm câu nào về đêm trong ngục. Ông ký xong, đặt bút xuống, đẩy cuốn sổ trở lại phía Tiểu Sơn, rồi cúi xuống chồng sổ điểm danh của mình như thể việc vừa rồi chỉ là một việc thường ngày trong phòng trực, ngang hàng với việc chấm một buổi ca. Chính sự lặng im ấy làm Tiểu Sơn đứng yên thêm một lúc bên bàn mà chưa dám quay đi. Anh hiểu đội trưởng vừa làm cho anh một việc nặng hơn mọi lời dặn: phần ghi bổ sung từ nay đứng trong cuốn sổ với một chữ ký và một con dấu đỡ lưng, nhưng cũng từ nay. Nó nằm đó vĩnh viễn như một vết sửa ai cũng nhìn thấy, và nếu một ngày nào đó có người muốn bắt bẻ lời chứng của anh, họ sẽ bắt đầu từ đúng vết sửa này.
Buổi chiều, anh ngồi rà tiếp những trang sổ còn lại theo lệnh. Các trang khác đều đủ giờ, đủ dòng, chữ ngay hàng. Trang của những đêm đếm tiếng bạc trong thư phòng cũng đủ cả: giờ đèn sáng, giờ tiếng bạc dứt, giờ đèn tắt, ghi rõ ràng. Chỉ có trang đêm mười bốn mang một phần ghi bổ sung đóng dấu đỏ ở cuối dòng thứ hai, đỏ và rõ như một vết son nhỏ trên mặt giấy trắng, nhìn vào là thấy ngay. Anh gấp sổ lại khi trời đã xế, trong lòng vừa nhẹ đi một phần vì việc phải làm đã làm xong trước mặt đội trưởng, vừa nặng thêm một phần khác mà anh chưa gọi được thành tên. Đêm nay anh lại có ca chòi cao. Trước khi lên ca, anh mở cuốn sổ ra một lần nữa, nhìn phần ghi bổ sung đã khô mực, rồi mới ôm sổ đi về phía cầu thang chòi canh, nơi bóng tối của một đêm nữa đang chờ anh ở trên cao.