DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 30: Chôn Cất Vội Và Tờ Trạng Thứ Hai

Sáng mười lăm tháng mười, nhà họ Quách chôn cất Quách Đại Thành trong một cơn mưa nhỏ. Mưa không lớn, chỉ đủ làm ướt mặt đường đất dẫn ra khu đất chôn…

Nội dung chương

Sáng mười lăm tháng mười, nhà họ Quách chôn cất Quách Đại Thành trong một cơn mưa nhỏ. Mưa không lớn, chỉ đủ làm ướt mặt đường đất dẫn ra khu đất chôn của mấy họ buôn than ở phía tây thành, đủ làm những lá cờ tang vải trắng trên đầu đoàn đưa tang nặng nước và rũ xuống. Việc chôn cất diễn ra vội vã, như chính gia đình đã định từ chiều hôm trước: người chết trong ngục, lại mang trên mình một bản án chưa khép. Theo lệ của thành này không nên để lâu trong nhà, và Lương Ngọc Trân cũng nói với họ hàng rằng chồng bà cần được yên đất sớm, còn việc của người sống thì người sống sẽ lo tiếp sau. Triệu Tiểu Sơn theo đội canh giữ trật tự cho đoàn đưa tang, đi ở cuối đoàn, nhìn chiếc quan tài gỗ mộc được thợ mỏ thay nhau khiêng qua những quãng đường lầy. Nhìn người vợ góa đi ngay sau quan tài, tay vịn vào thành gỗ, và người con trai mười chín tuổi đi bên cạnh, thỉnh thoảng đưa tay đỡ mẹ khi đường trơn.

Khu đất chôn nằm trên một sườn đồi thấp, từ đó nhìn về phía tây có thể thấy dãy núi Tây Sơn mờ trong màn mưa bụi, nơi có quả núi than của ba đời nhà họ Quách. Huyệt đã được thợ mỏ đào sẵn từ lúc trời chưa sáng, đất đỏ đào lên chất thành đống bên cạnh, ướt đẫm. Buổi lễ ngắn ngủi và lặng lẽ: không kèn trống, chỉ có tiếng thầy cúng đọc mấy câu tiễn đưa, tiếng khóc nén của người vợ và tiếng xẻng lấp đất đều đều, nặng nề trong mưa. Khi quan tài hạ xuống huyệt, Lương Ngọc Trân quỳ xuống bên miệng huyệt, bốc một nắm đất thả xuống theo lệ, bàn tay bà run lên trong một thoáng rồi giữ yên. Quách Thừa Ân quỳ bên cạnh, tự tay cắm cây hương đầu tiên lên nấm đất mới. Tiểu Sơn đứng ở rìa khu đất chôn, giữ cho đám đông thợ mỏ và hàng xóm đứng xem ở một khoảng cách phải phép, và anh nghĩ tới một điều đơn giản mà nặng trĩu. Mới mười bảy ngày trước, người đàn ông dưới nấm đất kia còn dẫn đoàn đo đạc đi từng cọc mốc trên núi, còn tự tay điểm chỉ vào biên bản phá mốc; mới bốn ngày trước. Ông còn đứng sau khung song gỗ dặn con trai giữ tờ khế gốc; giờ đây, tất cả những gì còn lại của ông trên đời này là một nấm đất mới trong mưa, một người vợ góa. Một người con trai, và một mối nghi ngờ chưa có một tờ giấy chính thức nào của phủ huyện chịu ghi nhận.

Trước khi đoàn người rời khu đất chôn, mấy người thợ mỏ khiêng tới một tảng đá phẳng lấy từ chân núi Tây Sơn, dựng ở đầu nấm mộ làm bia tạm. Mặt đá được một người thợ già dùng đục khắc vội mấy chữ trong lúc chờ lấp đất: tên của người nằm dưới mộ và ngày ông mất. Tảng đá còn thô, chữ khắc chưa sâu, nước mưa chảy qua mặt đá làm những nét đục ánh lên trong ánh sáng xám của buổi sáng. Quách Thừa Ân đứng nhìn tảng đá rất lâu, rồi nói với đám thợ mỏ một câu ngắn: để bia này ở đây, mai sau dù có chuyện gì xảy ra. Người qua đường cũng biết đây là mộ của chủ mỏ họ Quách, người đã chết trong ngục của phủ huyện trong lúc chờ một buổi đối chiếu sổ thuế không bao giờ tới. Không ai đáp lại câu nói ấy. Đám thợ mỏ chỉ lặng lẽ cúi đầu, rồi lần lượt đi xuống con đường lầy về phía chân núi, trở lại với những hầm than đang chờ một người chủ mới mà không ai trong số họ thừa nhận.

Đoàn đưa tang tan dần trong mưa. Tiểu Sơn theo đội trở về phủ, thay ca trực ở cổng phủ vào đầu giờ chiều, áo lính còn ẩm hơi mưa. Trời vừa tạnh được một lúc thì từ cuối phố, một bóng người mặc áo tang trắng đi tới, một mình, tay ôm trước ngực một tập giấy bọc trong vải dầu để tránh ướt. Tới gần, anh nhận ra Lương Ngọc Trân. Bà đi thẳng tới trước cổng phủ, dừng lại ở đúng chỗ mà hơn nửa tháng trước bà từng mang tờ trạng đầu tiên tới, và cũng là chỗ bà từng quỳ suốt một buổi trưa xin cho chồng được đối chất sổ thuế. Nhưng lần này bà không quỳ. Bà đứng thẳng, hai tay nâng tập giấy lên ngang ngực, đưa về phía người lính canh trực cổng.

- Cậu lính canh, đây là tờ trạng thứ hai của nhà tôi. Đêm qua tôi tự tay viết. Tờ trạng trước tôi xin giữ ranh giới mỏ, phủ trả lại, tôi đã nhận về. Tờ này tôi không xin mỏ nữa. Tôi tố cáo chồng tôi, Quách Đại Thành, chết oan trong ngục huyện Dương Khúc đêm mười bốn tháng mười, và xin phủ xét lại cái chết ấy. Trong trạng tôi ghi rõ: chồng tôi khi vào ngục còn khỏe mạnh, khi khâm liệm thì lưỡi đen sẫm khác hẳn người chết bệnh, gia đình không tin hai chữ bạo bệnh trong biên bản của huyện. Cậu nhận cho tôi theo đúng lệ, ghi vào sổ cổng ngày giờ, như lần trước cậu đã ghi cho nhà tôi.

Tiểu Sơn hai tay đỡ lấy tập giấy bọc vải dầu từ tay người đàn bà góa. Anh làm đủ lệ như lần đầu tiên nhận trạng của nhà này: mở bọc vải dầu ngay trước mặt người nộp, đếm số trang. Đọc lại đầu đề của tờ trạng thành tiếng để người nộp nghe và xác nhận, ghi vào sổ cổng ngày mười lăm tháng mười, giờ nhận trạng đầu buổi chiều, tên người nộp là Lương Ngọc Trân. Vợ của người quá cố, nội dung xin xét lại cái chết của chồng trong ngục, rồi đóng dấu đã nhận của cổng phủ xuống góc tờ biên nhận đi kèm. Ngọc Trân nhìn anh làm từng việc, nghe anh đọc lại từng dòng ghi trong sổ, gật đầu, và nói một câu cuối trước khi quay đi.

- Lần trước, tờ trạng của nhà tôi bị trả ra, ít nhất tôi còn biết nó đi đâu, về đâu, có ngày giờ ghi ở cổng này làm bằng. Lần này, tôi chỉ xin cậu một điều như cũ: ghi cho đúng. Giấy vào tay ai, giờ nào, cậu cứ ghi hết vào sổ của cậu. Nhà tôi giờ chỉ còn biết trông vào những dòng ghi ngay ngắn của người giữ cổng này thôi.

Theo lệ, trạng nhận ở cổng phải được chuyển ngay vào phòng tiếp trạng trong buổi, nhưng chiều hôm ấy, khi Tiểu Sơn mang tờ trạng vào trong. Người trực ở phòng tiếp trạng nói với anh một điều khác thường: hồ sơ và giấy tờ liên quan tới vụ mỏ, từ mấy hôm nay tri huyện dặn phải trình thẳng lên thư phòng của ông. Không xếp vào chồng trạng chung chờ thứ tự nữa. Tiểu Sơn bưng tập trạng đi qua sân, lên hành lang phía thư phòng. Cửa thư phòng khép, anh gõ cửa theo lệ và đứng chờ. Sư gia Ngô Kính Văn từ trong mở cửa, nhìn tập giấy bọc vải dầu trên tay anh, hỏi một câu ngắn: trạng của ai, việc gì. Anh đáp đúng như sổ cổng đã ghi. Sư gia tự tay nhận lấy tập trạng, gật đầu nói sẽ trình tri huyện ngay trong buổi hôm nay, rồi khép cửa lại. Tiểu Sơn đứng ngoài hành lang thêm một lúc theo lệ chờ xem có giấy tờ gì cần mang trở ra không, nhưng cửa thư phòng không mở lại. Anh quay về cổng phủ, ghi vào sổ cổng dòng cuối của việc nhận trạng: đã chuyển vào thư phòng qua tay sư gia trong buổi chiều cùng ngày. Phần việc của người giữ cổng đến đây là hết, và theo lệ thường của phủ huyện, từ giờ phút này tờ trạng thuộc về những người ở phía trong cánh cửa ấy.

Cuối buổi chiều, theo lệ khóa sổ cổng trong ngày, Tiểu Sơn rà lại một lượt cuốn sổ trình văn của cổng phủ, cuốn sổ ghi mọi giấy tờ ra vào cổng để đối chiếu với các phòng. Anh nhận ra một điều mà có lẽ chỉ người giữ cổng mới nhận ra: mọi tờ trạng khác nhận trong tháng này, sau khi chuyển vào trong. Đều có một dòng ghi tiếp ở sổ trình văn khi phòng tiếp trạng xếp số thứ tự chờ trình; riêng những giấy tờ của vụ mỏ trong mấy ngày gần đây thì không. Chúng vào cổng có ngày giờ rõ ràng, rồi biến mất khỏi đường giấy thường của phủ huyện, như những hòn đá thả xuống một cái giếng sâu không nghe thấy tiếng chạm đáy. Anh không ghi điều nhận xét ấy vào sổ, vì sổ cổng chỉ ghi việc, không ghi ý nghĩ của người giữ cổng. Nhưng anh gấp cuốn sổ lại chậm hơn thường ngày, và khi đứng dậy, anh thấy tay mình vô thức đặt lên trang giấy ghi dòng nhận tờ trạng thứ hai, như muốn giữ cho dòng chữ ấy đừng biến mất theo tờ trạng của nó.

Buổi tối, Tiểu Sơn đổi ca lên hành lang phía thư phòng trước khi về nhà trực. Đèn thư phòng sáng, như rất nhiều đêm khác trong tháng này. Đi ngang qua, anh liếc qua khe cửa chưa khép kín và thấy tri huyện Cao Thiệu Minh đang ở một mình trong phòng, không ngồi sau bàn như thường lệ. Mà khom người xuống rất thấp bên cạnh bàn làm việc, khuất một nửa sau thân bàn, ở tư thế ấy một lúc rất lâu. Trong phòng có một tiếng gỗ khẽ, như tiếng một tấm ván hay một ngăn kéo được đẩy vào sát, rồi im lặng. Tiểu Sơn không dừng lại lâu, vì lệ của lính canh đi ngang thư phòng sáng đèn là đi thẳng, không ghé mắt vào việc của quan. Anh chỉ ghi vào sổ canh của đêm ấy một dòng việc mắt thấy như mọi dòng khác: tối mười lăm tháng mười, thư phòng sáng đèn tới khuya, tri huyện ở lại làm việc một mình. Anh không ghi gì thêm, vì ngoài một bóng người khom xuống bên bàn và một tiếng gỗ khẽ, anh quả thật không thấy gì hơn.

Đêm ấy, trước khi đi ngủ, Tiểu Sơn giở lại cuốn sổ cổng mà anh đã ghi trong buổi chiều, đọc lại hai dòng của nhà họ Quách nằm cách nhau hơn nửa tháng trong cùng một cuốn sổ. Một dòng ghi tờ trạng đầu tiên được nhận ngày hai mươi bốn tháng chín, và ngay gần đó là dòng ghi tờ trạng ấy bị trả ra ngày hôm sau, có lý do, có giờ giấc rõ ràng. Còn dòng ghi của buổi chiều nay thì chỉ có chiều đi mà chưa có chiều về: tờ trạng thứ hai của một người vợ góa tố cáo chồng chết oan, được nhận bằng hai tay ở cổng phủ. Được chuyển thẳng lên thư phòng theo lệnh miệng, và từ khi cánh cửa thư phòng khép lại sau lưng nó, không một ai ở phía ngoài cánh cửa ấy còn biết nó đang nằm ở đâu. Tiểu Sơn gấp sổ lại. Ngoài kia, thành Thái Nguyên đã vào đêm, khu ngục phía tây phủ huyện yên tĩnh với một buồng giam trống, còn trong một căn nhà ở ngõ tây thành. Một người đàn bà góa vừa chôn chồng trong buổi sáng đang ngồi trước bàn thờ mới lập, chờ một hồi âm mà bà không biết sẽ phải chờ tới bao giờ.

Chương khác

Xem thêm