DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 28: Bạo Bệnh Trúng Phong
Sáng mười bốn tháng mười, Triệu Tiểu Sơn vừa giao ca vòng ngục về tới nhà trực của đội canh thì tin dữ đã chờ sẵn ở đó. Mã Thiết Trụ đứng giữa sân nhà…
Nội dung chương
Sáng mười bốn tháng mười, Triệu Tiểu Sơn vừa giao ca vòng ngục về tới nhà trực của đội canh thì tin dữ đã chờ sẵn ở đó. Mã Thiết Trụ đứng giữa sân nhà trực, trước mặt là cả đội lính canh vừa thay ca, tay cầm một tờ giấy nhỏ của phòng hình danh. Ông đọc to, giọng đều và ngắn gọn như đọc một lệnh thường ngày: đêm qua, người bị giam Quách Đại Thành, chủ mỏ than núi Tây Sơn, phát bạo bệnh trúng phong trong buồng giam. Đã chết trước khi trời sáng; ngỗ tác của huyện sẽ tới khám nghiệm trong buổi sáng nay; chiều nay huyện nha bàn giao thi thể cho gia đình theo lệ. Đội canh giữ trật tự ở khu ngục và cổng phủ, không ai được bàn tán thêm thắt ngoài thông báo này. Đọc xong, đội trưởng gấp tờ giấy lại, nhìn một vòng khắp đội, rồi phân việc ngay: Tiểu Sơn, vì vừa trực vòng ngoài đêm qua, được giữ lại thêm nửa buổi. Gác ở nhà trực của khu ngục trong lúc khám nghiệm, để khi cần người làm chứng giờ giấc ca canh thì có mặt tại chỗ.
Hai chữ bạo bệnh rơi vào tai Tiểu Sơn như hai hòn đá rơi xuống mặt nước lặng. Anh đứng trong hàng, mặt không đổi, nhưng trong đầu anh, đêm qua tự nó chạy lại từng tiếng một: tiếng bầu rượu đặt xuống nền đá, hồi ho sặc dồn dập, tiếng bát vỡ. Tiếng xích chân rung lên rồi tắt, và khoảng im lặng đặc quánh sau bức tường buồng giam cuối dãy tây mà anh đã đứng nghe rất lâu trước khi giao ca. Không một tiếng nào trong số ấy giống với cơn trúng phong lặng lẽ mà người ta vẫn hình dung: một người đang ngủ, phát bệnh, rồi đi trong im lặng. Nhưng anh không nói gì. Chức phận của anh trong buổi sáng này là đứng gác, và điều duy nhất anh mang theo từ đêm qua là ba dòng chữ trong cuốn sổ canh của mình. Ba dòng anh đã viết xong và không hề sửa một nét nào khi nghe hai chữ bạo bệnh đọc lên giữa sân.
Trước giờ khám nghiệm, Tiểu Sơn có mặt ở nhà trực của khu ngục khi Hàn Đức Lục trình lại việc phát hiện người chết cho người của phòng hình danh. Ngục tốt nói rất ít, từng câu cụt và khô: buổi sáng vào giờ điểm danh, gọi tên buồng cuối dãy tây không ai đáp; mở khóa vào xem thì người đã lạnh, nằm nghiêng trên ổ rơm, bên cạnh có một chiếc bát vỡ. Người của phòng hình danh hỏi đêm qua có ai vào khu ngục không, có thứ gì đưa vào buồng giam không. Hàn Đức Lục đáp có một bầu rượu thuốc theo lệnh miệng của đại nhân, đã ghi vào sổ trực, ngoài ra không có ai và không có thứ gì khác. Ông ta nói câu ấy mà mắt nhìn xuống cuốn sổ trực mở trên bàn, hai tay đặt phẳng trên mặt gỗ, không run như lúc khóa cổng đêm qua nữa, mà bất động một cách khác thường. Như hai bàn tay của người đã quyết không để chúng làm thêm việc gì trong buổi sáng này. Tiểu Sơn đứng bên cạnh, nghe tên bầu rượu thuốc được nhắc lại giữa ban ngày, trước mặt người của phủ. Bỗng thấy ba dòng trong sổ canh của mình và dòng chữ trong sổ trực của ngục tốt là hai thứ duy nhất trong phủ huyện này còn nối đêm qua với buổi sáng nay bằng chữ viết. Ngoài hai dòng chữ ấy ra, tất cả những gì huyện nha nói về cái chết này từ giờ trở đi chỉ còn hai chữ bạo bệnh.
Cũng trong buổi sáng ấy, Mã Thiết Trụ gọi riêng Tiểu Sơn lại ở cuối sân nhà trực, hỏi một câu ngắn: đêm qua vòng ngoài có việc gì lạ không, sổ ghi những gì. Tiểu Sơn đáp đúng như sổ đã ghi: ngục tốt mang bầu rượu thuốc vào theo lệnh miệng, anh nghe tiếng động trong buồng cuối dãy tây một hồi rồi im, ngục tốt ra nói người tù đã ngủ. Anh không thêm một chữ suy đoán nào, vì anh biết đội trưởng ghét nhất lính canh ghi sổ bằng cái đầu tưởng tượng của mình. Mã Thiết Trụ nghe xong, im lặng một lúc, rồi nói: cứ giữ nguyên cuốn sổ ấy, không sửa, không chép lại, không cho ai mượn. Đợt kiểm tra của phủ sắp tới, sổ sách của đội mình phải khớp nhau từng dòng. Ông không nói gì thêm, Tiểu Sơn cũng không hỏi. Nhưng cách đội trưởng dặn giữ nguyên cuốn sổ làm anh hiểu rằng không chỉ một mình anh thấy hai chữ bạo bệnh không khớp với đêm qua.
Khoảng cuối giờ Thìn, ngỗ tác Phùng Cửu Chương tới khu ngục. Ông già hơn sáu mươi, lưng hơi còng, tay xách chiếc hòm gỗ đựng đồ nghề khám nghiệm đã bóng lên vì năm tháng, bước đi chậm rãi qua cổng ngục. Tiểu Sơn đứng gác ở cửa nhà trực, chào ông theo lệ. Điều làm anh chú ý ngay là người đi cùng vào khu ngục sáng nay: tri huyện Cao Thiệu Minh đích thân có mặt, cùng sư gia đứng ở sân trong. Ở phủ huyện này, việc khám nghiệm một người tù chết trong ngục vốn là việc của ngỗ tác và ngục tốt, tri huyện chỉ xem biên bản sau. Việc quan đứng đầu huyện đích thân xuống ngục đứng xem khám nghiệm một người bị giam chưa định tội, Tiểu Sơn chưa từng thấy bao giờ, và nhìn vẻ mặt của mấy người lính canh khác trong sân, anh biết không phải chỉ mình anh thấy lạ.
Buồng giam cuối dãy tây được mở khóa. Thi thể người chết vẫn nằm trong buồng trên ổ rơm, phủ một tấm chiếu. Tiểu Sơn đứng ở đầu hành lang theo vị trí gác của mình, chỉ nhìn thấy một phần trong buồng qua khung cửa mở: đôi chân của ngỗ tác khi ông quỳ xuống bên cạnh thi thể. Chiếc hòm đồ nghề mở ra, những dụng cụ bằng đồng và gỗ xếp ngay ngắn. Anh nghe tiếng Phùng Cửu Chương làm việc chậm rãi và kỹ lưỡng như người đã làm nghề này cả đời: tiếng vải áo được vén lên, tiếng ông gọi ngục tốt mang thêm đèn lại gần. Tiếng ông nói nhỏ mấy câu ghi chép cho người thư lại đứng ở cửa buồng. Có một lúc, tiếng động trong buồng ngừng hẳn một quãng dài. Rồi giọng ngỗ tác vang lên, chậm và không rõ hết câu, chỉ vọng tới chỗ Tiểu Sơn mấy tiếng rời rạc về sắc mặt người chết và một điều gì đó ở miệng người chết không giống thường lệ. Ngay sau đó, giọng tri huyện cất lên, điềm đạm và dứt khoát, át hẳn quãng ngập ngừng ấy.
- Người bị giam thân thể suy kiệt sau nhiều ngày trong ngục, đêm qua trời trở lạnh đột ngột, bạo bệnh trúng phong mà chết. Ông cứ theo đó mà ghi biên bản cho rõ ràng, để huyện còn khép hồ sơ trình phủ trước đợt kiểm tra. Việc khám nghiệm của ông xưa nay ta vẫn tin là chắc chắn.
Trong buồng lại im lặng. Quãng im lặng này dài tới mức Tiểu Sơn ở đầu hành lang nghe được cả tiếng bấc đèn dầu trong nhà trực cháy lách tách. Rồi tiếng ghế kéo, tiếng người đứng dậy. Biên bản khám nghiệm được mang ra nhà trực, đặt lên bàn trước mặt ngỗ tác. Tiểu Sơn đứng ngay ở cửa nhà trực, nhìn thấy tờ biên bản trải ra, thấy hàng chữ của thư lại đã viết sẵn gần kín trang, và thấy Phùng Cửu Chương cầm bút lên. Bàn tay già của ông dừng lại trên trang giấy một lúc rất lâu, lâu tới mức một giọt mực từ đầu bút rơi xuống mép giấy thành một chấm đen nhỏ. Rồi ông ký tên mình xuống cuối biên bản, nét chữ chậm và nặng. Tri huyện đứng bên cạnh nhìn ông ký xong, tự tay cầm biên bản lên xem một lượt, gật đầu, rồi đưa cho sư gia cất vào tập hồ sơ vụ mỏ ngay tại chỗ.
Khám nghiệm xong, mọi người lục tục rời khu ngục. Tri huyện và sư gia đi trước về phía dãy nhà trong. Còn Phùng Cửu Chương thì ở lại sau cùng. Ông già ngồi xuống chiếc ghế đá ở góc sân khu ngục, mở chiếc hòm gỗ của mình ra, nhưng không lấy đồ nghề, mà lấy từ ngăn dưới của hòm lên một cuốn sổ nhỏ bọc vải nâu. Cuốn sổ đã sờn gáy và mềm đi vì được giở nhiều năm. Ông đặt cuốn sổ ấy lên đầu gối, mở ra ở một trang trắng, chấm bút và viết. Ông viết rất chậm, được mấy chữ lại ngừng, ngẩng đầu nhìn về phía buồng giam cuối dãy tây đã khóa lại, rồi lại cúi xuống viết tiếp. Tiểu Sơn đứng gác cách đó mấy bước, không lại gần, không nhìn vào trang sổ, vì sổ tay riêng của ngỗ tác không phải giấy tờ của phủ và người lính canh không có lệ nào cho phép mình xem. Anh chỉ nhìn thấy một việc: người ngỗ tác già ấy đã ký tên mình vào một tờ biên bản trước mặt tri huyện, và ngay sau đó, ông ngồi lại một mình trong góc sân khu ngục. Ghi một điều gì khác vào cuốn sổ của chính mình, bằng một nét chữ khác hẳn, chậm hơn, riêng tư hơn. Như thể có hai sự thật về cùng một cái chết vừa được ghi xuống trong cùng một buổi sáng, một sự thật nằm trong tập hồ sơ của phủ. Và một sự thật nằm trong cuốn sổ bọc vải nâu kia.
Trong lúc ngỗ tác còn ngồi ở góc sân, một người lính của phủ đã cưỡi ngựa ra khỏi cổng, mang theo tờ báo tin của huyện về phía nhà họ Quách ở trong thành. Tiểu Sơn đứng ở cổng ngục nhìn theo vó ngựa khuất về hướng phố đông, nghĩ tới người đàn bà đã đứng chờ ngoài cổng ngục này mới ba hôm trước, ôm bọc vải nhìn con trai vào thăm chồng. Và nghĩ tới việc chỉ lát nữa thôi, ở một căn nhà cách đây không xa, hai chữ bạo bệnh trong tờ báo tin kia sẽ rơi xuống giữa một gia đình vừa mất người trụ cột. Trong khi sự thật về đêm qua, nếu có một sự thật nào khác, thì lúc này đang nằm rải rác trong ba cuốn sổ khác nhau của ba người khác nhau trong phủ huyện này. Không cuốn nào nói hết, và không người nào dám nói ra miệng.
Khi đứng dậy ra về, Phùng Cửu Chương ôm cuốn sổ tay ấy trước ngực bằng cả hai tay, ôm rất chặt, chặt hơn cách người ta ôm một cuốn sổ thường ngày, như ôm một vật không thể để rơi, không thể để ai chạm vào. Ông đi qua cổng ngục, gật đầu chào Tiểu Sơn theo lệ của người già chào người trẻ trong phủ, không nói một lời nào về buổi khám nghiệm. Tiểu Sơn nhìn theo bóng lưng còng của ông khuất dần trên con đường lát đá về phía phố, rồi quay vào ghi sổ canh buổi sáng: ngày mười bốn tháng mười. Ngỗ tác khám nghiệm người bị giam chết trong ngục, biên bản ghi bạo bệnh trúng phong, tri huyện đích thân có mặt chứng kiến. Anh ghi đúng những chữ chính thức ấy vào trang mới. Còn ba dòng của đêm qua, ở trang trước, anh không hề động vào. Hai trang sổ nằm cạnh nhau trong cùng một cuốn sổ của một người lính canh, một trang ghi tiếng ho sặc và sự im lặng sau bức tường, một trang ghi hai chữ bạo bệnh ngay ngắn. Tiểu Sơn gấp sổ lại, và lần đầu tiên từ ngày nhận ca chòi cao, anh thấy cuốn sổ của mình nặng hơn hẳn thường ngày.