DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 29: Chiếc Lưỡi Đen Trong Quan Tài

Chiều mười bốn tháng mười, thi thể của Quách Đại Thành được huyện nha bàn giao cho gia đình theo đúng lệ đã loan buổi sáng. Triệu Tiểu Sơn theo đội canh…

Nội dung chương

Chiều mười bốn tháng mười, thi thể của Quách Đại Thành được huyện nha bàn giao cho gia đình theo đúng lệ đã loan buổi sáng. Triệu Tiểu Sơn theo đội canh tới nhà họ Quách giữ trật tự, cùng mấy người lính nữa đứng ở đầu ngõ và trước cổng nhà. Vì tin người chủ mỏ chết trong ngục chỉ sau một đêm đã lan khắp thành Thái Nguyên từ buổi chợ sớm, và người tới xem, tới hỏi, tới chia buồn đứng chật cả con phố nhỏ trước nhà. Chiếc xe của huyện chở thi thể phủ chiếu đi chậm qua phố, hai bên là thợ mỏ từ dưới chân núi Tây Sơn kéo lên, nhiều người còn nguyên bộ đồ làm mỏ bám bụi than. Đứng lặng nhìn chiếc xe đi qua mà không ai nói một lời nào. Tiểu Sơn đi bên cạnh xe, tay đặt lên chuôi đao theo lệ hộ tống. Và anh nhận ra sự im lặng của đám đông hai bên đường chiều nay khác hẳn tiếng ồn ào của buổi chợ hôm người chủ mỏ bị bắt: hôm ấy người ta xôn xao. Hôm nay người ta im lặng, và sự im lặng ấy nặng như một câu hỏi không ai dám hỏi thành tiếng giữa phố.

Trước khi xe rời khu ngục, Tiểu Sơn đã có mặt ở sân ngục để nhận lệnh hộ tống. Thi thể người chết được khiêng từ buồng giam cuối dãy tây ra trên một chiếc cáng, phủ chiếu kín, rồi đặt vào chiếc quan tài gỗ mộc đặt sẵn giữa sân. Anh đứng cách mấy bước, không nhìn rõ mặt người chết, chỉ thấy một bàn tay thõng xuống bên mép cáng trong một thoáng trước khi được người ta đặt lại vào trong, bàn tay gầy và đã cứng. Hàn Đức Lục đứng ở cửa nhà trực nhìn đoàn người khiêng quan tài đi qua, hai tay buông thõng, không nói một lời nào, cũng không tiến lên giúp một tay như lệ thường của ngục tốt khi có người tù chết được bàn giao. Khi chiếc xe bắt đầu lăn bánh ra cổng ngục, Tiểu Sơn liếc nhìn về phía dãy buồng phía tây: cửa buồng cuối dãy đã mở trống, ổ rơm bên trong đã được dọn đi, nền đá vừa được xối nước, ướt và lạnh dưới ánh chiều. Một buồng giam giam một người mười sáu ngày, giờ sạch trơn như chưa từng có ai nằm trong đó. Chỉ còn cuốn sổ điểm danh tù trên bàn nhà trực là còn một dòng chữ ghi tên người ấy, với ba chữ chờ thẩm ở cột cuối mà từ nay không bao giờ được thay bằng một chữ nào khác nữa.

Nhà họ Quách nằm trong một con ngõ yên tĩnh phía tây thành, sân gạch nhỏ, gian nhà chính đã được dọn dẹp vội để đặt quan tài. Lương Ngọc Trân đứng ở bậc thềm chờ xe vào, áo tang trắng đã mặc sẵn, tóc xõa theo lệ của người vợ vừa mất chồng, mặt khô và trắng tới mức Tiểu Sơn phải nhìn đi chỗ khác. Quách Thừa Ân đứng bên cạnh mẹ, hai tay đỡ lấy cánh tay bà, lưng thẳng, mắt đỏ nhưng không khóc thành tiếng. Việc bàn giao diễn ra nhanh và đúng giấy tờ: người của huyện đọc biên bản bàn giao thi thể, ghi rõ giờ giao, người nhà ký nhận, quan tài gỗ được khiêng vào gian chính đặt lên hai chiếc ghế dài đã kê sẵn. Tiểu Sơn đứng ở sân, giữ cho đám đông hàng xóm và thợ mỏ đứng ngoài cổng, chỉ những người họ hàng gần và người khâm liệm trong thành mới được vào trong nhà. Anh làm việc của mình một cách máy móc, nhưng tai anh vẫn hướng vào gian nhà chính, nơi tiếng khóc của người vợ vừa chôn chặt cả buổi sáng giờ mới bật ra thành tiếng khi nắp quan tài còn chưa đậy kín.

Việc khâm liệm diễn ra trong buồng trong, cách sân một lớp cửa và một tấm màn vải. Tiểu Sơn không vào, cũng không nhìn vào; lệ của đội canh tới giữ trật tự là ở ngoài sân, và phép tắc với người chết cũng không cho người lạ xía vào việc khâm liệm của gia đình. Anh chỉ nghe những tiếng động nhỏ vọng ra: tiếng nước ấm được mang vào, tiếng vải xé, tiếng người khâm liệm nói khẽ hướng dẫn người nhà, tiếng Ngọc Trân khóc nghẹn từng hồi rồi lại cố nén xuống. Một lúc lâu sau, tấm màn vải bỗng động mạnh. Lương Ngọc Trân bước nhanh ra sân, mặt trắng bệch hơn cả lúc nhận quan tài, hai tay còn run, và bà đi thẳng tới chỗ Tiểu Sơn đang đứng, dừng lại cách anh một bước. Nói bằng một giọng thấp và gấp, như người vừa thấy một việc không thể giữ trong lòng thêm một khắc nào nữa.

- Cậu lính canh, cậu nghe tôi nói đây. Tôi vừa tự tay phụ khâm liệm cho chồng tôi ở trong kia. Người chết vì trúng phong, tôi đã từng thấy trong họ nhà tôi rồi: mặt mày tím tái thì có, méo miệng thì có, nhưng lưỡi không bao giờ như thế này. Lưỡi của chồng tôi đen sẫm, đen cả mặt lưỡi, đen xuống tận cuống, như người vừa ngậm một thứ gì đen đúa trong miệng trước khi chết. Tôi lau miệng cho ông ấy, cái đen ấy không phải máu khô, không phải bụi than của mỏ. Cậu nói cho tôi biết, người bạo bệnh trúng phong trong một đêm, sao lưỡi lại đen được như vậy?

Tiểu Sơn đứng lặng. Xung quanh sân, mấy người hàng họ gần của nhà họ Quách cũng đã nghe thấy, tiếng xì xào nổi lên rồi tắt ngay khi Thừa Ân bước ra theo mẹ. Đứng chắn nửa người trước mặt bà như sợ những lời này bay ra ngoài cổng sẽ mang thêm họa về cho gia đình. Ngọc Trân nhìn thẳng vào Tiểu Sơn, hỏi tiếp một câu nữa, câu hỏi mà anh đã biết thế nào cũng tới từ lúc đứng nghe tiếng khóc sau tấm màn.

- Đêm qua cậu trực vòng ngoài tường ngục, phải không? Cả thành này ai cũng biết người tù ấy là chồng tôi. Cậu ở sát bức tường ấy cả đêm. Cậu có nghe thấy gì không?

Anh đáp chậm rãi, chọn từng lời, nói đúng phần phận sự của mình và không hơn một chữ.

- Thưa bà, đêm qua cháu trực vòng ngoài thật. Cháu có nghe tiếng động lạ trong buồng giam của ông nhà, và cháu đã ghi hết vào sổ canh của đội ngay trong đêm. Việc bên trong buồng thì cháu không thấy, cháu không dám nói bừa. Nhưng những gì cháu nghe được, cháu ghi đủ, không thiếu một dòng. Sổ ấy đội trưởng giữ, cháu không sửa được, cũng không ai bảo cháu sửa.

Ngọc Trân nhìn anh rất lâu sau câu trả lời ấy. Bà không hỏi thêm, không nài ép, chỉ gật đầu một cái thật chậm, như người vừa tìm được một điểm tựa nhỏ trong lúc cả nhà đang chìm. Rồi bà nói câu cuối cùng của buổi chiều hôm ấy, nói không lớn, nhưng rõ ràng, cho cả người con trai đứng bên và người lính canh trước mặt cùng nghe.

- Nhà này không tin hai chữ bạo bệnh. Chồng tôi vào ngục còn khỏe, đi đứng nói năng như thường, mới mười mấy ngày trước còn dặn con tôi giữ giấy tờ. Một đêm mà thành người nằm trong quan tài, lưỡi đen như thế, thì cái chết này không phải chết bệnh. Tôi không có bằng chứng, tôi biết. Nhưng tôi nói để cậu nghe, để trong phủ này ngoài nhà tôi ra còn có một người nữa biết rằng nhà họ Quách không tin.

Ngoài cổng nhà, người thợ mỏ già nhất đám, người từng chống tay lên mặt đá cọc mốc hôm đoàn đo đạc lên núi, ghé lại gần Tiểu Sơn nói khẽ: ông chủ mỏ mấy chục năm xuống hầm than. Leo núi như đi đất bằng, chưa từng nằm bệnh một ngày đáng kể; một người như thế chết trong một đêm vì bạo bệnh, thợ mỏ dưới núi không ai tin. Chỉ là không ai dám nói to giữa phố. Tiểu Sơn đáp theo lệ rằng việc xét xử là việc của phủ, nhưng anh ghi nhớ câu nói ấy. Sự không tin của một gia đình và của mấy xóm thợ mỏ, trong buổi chiều hôm ấy, là những thứ không một tờ giấy nào của phủ ghi lại, chỉ tồn tại trong lời nói của những người thấp cổ bé họng nhất thành này.

Thừa Ân lúc ấy mới lên tiếng, giọng cậu khàn đi nhưng cứng: cậu nói mình đã ghi lại lời của mẹ vào cuốn sổ nhỏ của nhà, ghi cả ngày giờ nhận xác, ngày giờ khâm liệm. Và cậu sẽ giữ cuốn sổ ấy cùng tờ lệnh bắt hôm ở chợ. Tiểu Sơn nghe mà nhớ tới lời dặn của người cha qua khung song gỗ phòng thăm ba hôm trước: giữ giấy tờ là giữ đường về cho cả nhà. Gia đình này, mất người trụ cột trong một đêm, không có quyền, không có người chống lưng, thứ duy nhất họ làm được là ghi lại, giữ lại, và chờ. Anh đứng nghiêm, cúi đầu chào người quá cố một cái theo lễ khi quan tài trong nhà được đậy nắp, tiếng đinh đóng nắp vọng ra sân khô khốc từng tiếng một. Và đám thợ mỏ đứng ngoài cổng đồng loạt cúi đầu xuống, nhiều người đưa tay áo lên lau mắt.

Khi đội canh chuẩn bị rời đi, Lương Ngọc Trân còn nói thêm với con trai ngay trước mặt Tiểu Sơn một câu mà anh nghe rõ: ngày mai chôn cất chồng xong. Bà sẽ tự tay viết một tờ trạng nữa mang lên phủ, không xin giữ mỏ nữa, mà xin xét lại cái chết của chồng mình. Thừa Ân gật đầu, nói con sẽ đi cùng mẹ lên cổng phủ như lần trước. Người mẹ lắc đầu, bảo lần này để mẹ đi một mình, con ở nhà coi sóc bàn thờ và giữ giấy tờ. Tiểu Sơn nghe cuộc trò chuyện ngắn ngủi ấy mà trong lòng dấy lên một cảm giác khó tả: ông chồng chết trong ngục chưa đầy một ngày, quan tài còn chưa chôn xuống đất, người vợ góa đã nghĩ tới tờ trạng tiếp theo. Trong vụ án này, nhà họ Quách dường như chỉ còn hai thứ để bám vào: những tờ giấy họ tự viết ra, và niềm tin rằng trên đời này cuối cùng cũng phải có một nơi nào đó chịu mở những tờ giấy ấy ra mà đọc.

Trước khi theo đội rời khỏi nhà họ Quách, Tiểu Sơn ghi vào sổ mang theo bên người một dòng ngắn về buổi chiều: ngày mười bốn tháng mười. Theo đội tới nhà họ Quách giữ trật tự lúc bàn giao và khâm liệm. Người vợ của người quá cố nói với lính canh rằng khi khâm liệm thấy lưỡi chồng đen sẫm khác thường và gia đình không tin việc bạo bệnh. Anh ghi rõ đó là lời người nhà nói, không phải việc mắt mình thấy, đúng như lệ sổ canh phân biệt việc nghe kể và việc chứng kiến mà đội trưởng đã dạy từ những ngày đầu. Viết xong, anh quay lại nhìn căn nhà một lần cuối: trong sân, khói hương tang đã bắt đầu cuộn lên trên mái ngói, quyện vào ánh chiều đang tắt dần của thành Thái Nguyên. Một gia đình vừa nhận về một quan tài và một mối nghi ngờ không có bằng chứng. Còn ở phía bên kia thành, trong khu ngục của phủ huyện, có một buồng giam đã trống, một biên bản đã ký, và một cuốn sổ canh của lính canh ghi ba dòng về một đêm mà hai chữ bạo bệnh không sao lấp hết được.

Chương khác

Xem thêm