DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 26: Khế Gốc Ở Lại Nhà Họ Quách
Ngày mười một tháng mười là ngày thăm tù theo lệ của ngục huyện Dương Khúc. Từ sáng sớm, trước cổng khu ngục đã có mấy gia đình người bị giam đứng chờ,…
Nội dung chương
Ngày mười một tháng mười là ngày thăm tù theo lệ của ngục huyện Dương Khúc. Từ sáng sớm, trước cổng khu ngục đã có mấy gia đình người bị giam đứng chờ, tay xách gói đồ gói trong lá hoặc bọc vải. Mặt ai cũng mang vẻ chờ đợi lặng lẽ của những người quen dần với việc có thân nhân nằm sau bức tường cao này. Triệu Tiểu Sơn được phân gác ở cổng ngục buổi thăm ấy, việc của anh là đứng cùng ngục tốt kiểm người vào ra, giữ cho sân trước cổng không tụ tập lộn xộn, và ghi giờ từng lượt thăm vào sổ theo đúng thứ tự đăng ký. Hàn Đức Lục ngồi ở nhà trực, cuốn sổ gửi đồ và sổ thăm tù mở sẵn trên bàn, giọng cộc cằn như thường ngày nhưng tay ghi chép thì không sót một dòng nào.
Lệ thăm tù của ngục huyện rất chặt, và buổi sáng ấy Tiểu Sơn lại được nghe ngục tốt giảng lại cho mấy gia đình mới tới lần đầu: mỗi người bị giam một tháng được thăm hai lượt. Mỗi lượt chỉ một người nhà vào, thăm ở gian phòng nhỏ sát cổng ngục, nói chuyện qua một khung song gỗ dày, thời gian không quá một nén hương cháy dở. Đồ ăn và áo quần mang vào phải mở ra kiểm từng món trước mặt ngục tốt, ghi vào sổ gửi đồ rồi mới được chuyển tay người tù khi buổi thăm kết thúc. Không thư từ nào được mang vào hay mang ra mà không qua mắt ngục tốt. Hàn Đức Lục nói rõ từng điều, không cao giọng, và Tiểu Sơn nhận thấy chính cái chặt chẽ đều đặn ấy lại làm những người nhà yên tâm phần nào: ở nơi này. Ít nhất mọi thứ đưa vào cho người thân của họ đều có sổ sách ghi lại, không thất lạc, không ai động vào được.
Trước lượt nhà họ Quách, Tiểu Sơn đã chứng kiến hai lượt thăm khác trong buổi sáng. Một bà già ngoài sáu mươi vào thăm đứa con trai bị giam vì tội ăn cắp vặt, mang theo một đôi guốc mới và một gói bánh, ngồi trước khung song gỗ chỉ khóc. Nói không trọn được một câu, tới hết giờ thăm vẫn còn nắm tay con qua song không nỡ buông. Một người vợ trẻ vào thăm chồng bị giam vì đánh nhau ở bến sông, nói chuyện rất nhanh và rất nhiều, kể hết việc nhà trong một nén hương như sợ hết giờ thì lời chưa hết. Tiểu Sơn đứng gác nhìn những cảnh ấy mà nghĩ, gian phòng thăm tù nhỏ bé này mỗi tháng hai lượt lại chứng kiến không biết bao nhiêu nỗi lo của người dân trong thành dồn về một chỗ. Người trong song sắt thì ngày tháng đóng kín, người ngoài song sắt thì ngày tháng cũng đóng kín theo một cách khác, quanh quẩn giữa nhà mình và cổng ngục của phủ huyện. Vụ án mỏ của nhà họ Quách nổi tiếng nhất thành này hóa ra cũng chỉ là một trong những nỗi lo ấy, khác chăng là ở chỗ phía sau nó còn có một quả núi than và những tờ giấy mà nhiều người đang muốn chạm tay vào.
Tới lượt nhà họ Quách, Quách Thừa Ân đăng ký vào thăm cha. Cậu tới cùng mẹ, nhưng theo lệ chỉ một người được vào, nên Lương Ngọc Trân đứng lại ngoài cổng, tay ôm chặt một bọc vải, nhìn con trai đi qua cửa ngục mà không nói một lời nào thêm ngoài một cái gật đầu rất khẽ. Tiểu Sơn đứng ngay ở cổng, thấy rõ người đàn bà ấy trong buổi sáng thu: lưng áo đã sờn, tóc búi gọn, mắt khô. Vẻ mặt là vẻ của một người đã khóc hết nước mắt ở những ngày đầu và giờ chỉ còn lại sự bền bỉ khô khốc của người phải giữ nhà, giữ mỏ. Giữ cả một người chồng trong ngục bằng những chuyến đi bộ lên cổng phủ huyện này. Trước khi qua cổng, Thừa Ân dừng lại trước mặt Tiểu Sơn, hỏi một câu rất nhỏ, câu hỏi mà cậu hẳn đã muốn hỏi từ lâu nhưng chỉ dám hỏi người lính canh trẻ có mặt ở chợ hôm cha mình bị bắt.
- Anh lính canh, hôm ở chợ anh có mặt. Cha tôi bị bắt vì tội gì, anh còn nhớ người ta đọc lệnh thế nào không? Mấy hôm nay nhà tôi nghe mỗi người nói một khác, tôi chỉ muốn nghe lại đúng lời hôm ấy.
Tiểu Sơn đáp đúng những gì mình đã ghi vào sổ canh hôm hai mươi tám tháng chín: cuối giờ Thìn, bộ đầu Lôi Chấn Hải đọc lệnh có triện của tri huyện, tội danh ghi trong lệnh là trốn thuế và chiếm đất quan. Anh không thêm một lời nào của riêng mình, nhưng khi nói xong, anh thấy vai người con trai ấy chùng xuống một chút, như người vừa được xác nhận rằng trí nhớ của chính mình không sai. Rằng những gì đang xảy ra với nhà mình không phải một cơn mơ hồ mà là những việc có ngày tháng, có người thi hành, có chữ ghi lại được. Cậu cảm ơn anh bằng một cái cúi đầu rất thấp, thấp hơn mức một người nhà tù nhân cần làm trước một lính canh, rồi ôm gói đồ bước qua cổng ngục.
Thừa Ân mang vào một chiếc áo bông ấm cho cha và một gói cơm nắm, Hàn Đức Lục mở ra kiểm từng thứ ngay trước mặt Tiểu Sơn: áo bông vải dày không có gì giấu trong đường may. Cơm nắm gói lá còn ấm, một ít muối vừng trong túi giấy nhỏ. Ngục tốt ghi đủ vào sổ gửi đồ, đọc lại thành tiếng, rồi ra hiệu cho Tiểu Sơn dẫn người con vào gian phòng thăm.
Gian phòng thăm tù nhỏ và tối, một khung song gỗ dày ngăn đôi căn phòng, bên trong là lối đi nối vào dãy buồng giam, bên ngoài là chiếc ghế dài cho người nhà. Quách Đại Thành được dẫn ra, ngồi xuống phía trong khung song. Mấy ngày ngục tù đã lấy đi của ông nhiều sức lực: mặt hốc hác, râu mọc dài, hai tay gầy đi thấy rõ khi ông vịn vào song gỗ. Nhưng khi thấy con trai, lưng ông thẳng lại, và câu đầu tiên ông hỏi không phải về vụ án, mà về nhà: mẹ con có khỏe không, hiệu than có ai tới gây khó dễ không, thợ mỏ dưới núi có còn tới nhà hỏi tin không. Thừa Ân đáp từng việc, giọng cố giữ bình tĩnh như người lớn trong nhà: mẹ vẫn khỏe, vẫn lên cổng phủ hỏi tin theo lệ; hiệu than tạm đóng cửa nhưng người quen vẫn qua lại. Thợ mỏ thay nhau tới nhà ngồi chơi, không ai bỏ đi nơi khác. Cậu nói tới đâu, người cha gật đầu tới đó, mắt không rời khuôn mặt con trai, như thể mỗi lời kể về nhà là một ngụm nước cho người đang ở nơi khô khát nhất phủ huyện này.
Rồi Quách Đại Thành hạ giọng, nói chậm và rõ, và Tiểu Sơn đứng gác ở góc phòng nghe trọn từng tiếng.
- Ân, con nghe cha dặn đây, và nhớ cho kỹ từng lời. Khế gốc của mỏ than núi Tây Sơn vẫn do mẹ con giữ ở nhà, ở đúng chỗ cũ trong nhà mình. Giấy ấy là giấy gốc có triện của phủ từ đời ông con, là căn cứ của cả cái mỏ này. Dù bất kỳ ai tới nhà hỏi, dù là người của phủ hay người của nhà họ Đỗ, dù họ nói ngon ngọt hay dọa nạt, con và mẹ con cũng không được đưa tờ khế ấy ra, không mang lên phủ, không cho ai mượn xem. Người ta muốn xem khế thì phải gọi nhà mình lên đối chiếu đàng hoàng trước công đường, có mặt quan, có mặt người làm chứng. Ngoài cách ấy ra, tờ khế không rời khỏi nhà mình một bước. Con nhớ chưa?
Thừa Ân gật đầu, hai tay nắm chặt lấy nhau trên đầu gối. Quách Đại Thành nhìn con một lúc, rồi nói lại đúng những lời ấy một lần thứ hai, chậm hơn, rõ hơn, như người đóng một cái cọc xuống đất rồi đóng thêm nhát nữa cho chắc. Khế gốc do mẹ giữ ở nhà, ai hỏi cũng không đưa, chỉ trình khi phủ gọi đối chiếu trước công đường. Ông nói câu dặn hai lần, và Tiểu Sơn đứng ở góc phòng hiểu vì sao ông phải nói hai lần: trong gian phòng này. Một người cha không còn gì để trao cho con trai mình ngoài một lời dặn về một tờ giấy, và ông muốn lời dặn ấy in vào trí nhớ của con như in vào đá. Để dù sau này có xảy ra bất cứ chuyện gì, người con cũng không hoang mang mà làm trái.
Thừa Ân nói lại với cha những việc mình đang giữ: tờ lệnh bắt rơi ở chợ hôm hai mươi tám tháng chín vẫn cất trong ngực áo mang theo người, ngày tháng các buổi lên cổng phủ cậu đều ghi lại vào một cuốn sổ nhỏ mẹ đưa. Quách Đại Thành gật đầu, nói con giữ giấy tờ cho nhà là giữ đường về cho cả nhà, rồi ông dặn thêm một câu cuối trước khi nén hương cháy hết: trong này cha vẫn khỏe. Con về nói với mẹ cứ yên tâm giữ nhà, đừng vì lo cho cha mà nghe ai xui đưa giấy tờ đi đâu cả. Hàn Đức Lục từ ngoài gõ nhẹ lên khung cửa báo hết giờ thăm. Hai cha con nhìn nhau qua khung song gỗ một lúc lâu nữa, không ai nói thêm được câu nào trọn vẹn. Người cha đưa bàn tay gầy qua song, nắm lấy tay con trai một cái thật chặt rồi buông ra, đứng dậy theo nha dịch quay vào dãy buồng giam, đi được mấy bước còn quay đầu lại nhìn một lần.
Buổi thăm kết thúc, đồ gửi được ghi sổ và chuyển vào buồng giam theo lệ. Tiểu Sơn dẫn Quách Thừa Ân ra cổng, nơi Lương Ngọc Trân vẫn đứng nguyên ở chỗ cũ, bọc vải ôm trước ngực. Cậu con trai nói nhỏ với mẹ mấy câu, Tiểu Sơn đứng cách mấy bước chỉ nghe được giọng cậu run lên ở cuối câu, và thấy người mẹ gật đầu, đưa tay lên vai con. Hai mẹ con cùng quay lưng đi về phía phố, bóng họ nhỏ dần trên con đường đất buổi trưa vắng. Anh quay vào nhà trực, ghi vào sổ buổi thăm: ngày mười một tháng mười, Quách Thừa Ân vào thăm cha ở buồng cuối dãy tây. Đồ gửi gồm một áo bông và một gói cơm đã kiểm và ghi sổ, buổi thăm diễn ra đúng lệ, không có việc gì lạ.
Ghi xong, Tiểu Sơn ngồi lại một lúc với trang sổ mở trước mặt. Trong những ngày qua, anh đã thấy vụ án mỏ này chạy qua không biết bao nhiêu tờ giấy: bản cung soạn sẵn chờ điểm chỉ, tờ chuyển nhượng không điểm chỉ nằm trong ngăn tủ thư phòng. Tờ trạng đầu tiên bị trả ra cổng, công văn kiểm tra của phủ treo hạn cuối tháng trên đầu cả huyện. Nhưng buổi sáng nay, qua khung song gỗ của gian phòng thăm tù, anh mới nghe nói tới một tờ giấy nữa, một tờ giấy không nằm trong tay bất kỳ ai ở phủ huyện này. Tờ khế gốc vẫn ở lại trong nhà họ Quách, do một người đàn bà giữ, và được một người tù dặn con mình giữ cho bằng được, nói đi nói lại hai lần như dặn một việc sinh tử. Anh gấp sổ lại, nghĩ rằng trong vụ án này, có lẽ tờ giấy yên ổn nhất lại chính là tờ giấy chưa từng bị ai trong phủ chạm tay vào.