DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 25: Tri Huyện Vào Ngục Lúc Nửa Đêm

Đêm mồng chín tháng mười, Triệu Tiểu Sơn trực vòng ngoài tường ngục huyện theo phân ca mới sau đợt rà soát sổ sách chuẩn bị kiểm tra. Ba đêm phạt của anh…

Nội dung chương

Đêm mồng chín tháng mười, Triệu Tiểu Sơn trực vòng ngoài tường ngục huyện theo phân ca mới sau đợt rà soát sổ sách chuẩn bị kiểm tra. Ba đêm phạt của anh đã qua từ đầu tháng, nhưng Mã Thiết Trụ vẫn xếp anh luân phiên vào những ca quanh khu ngục, nói lính canh từng để mất dấu một cỗ xe thì phải học thuộc từng viên gạch của dãy tường này. Đêm ấy trời quang, không một gợn mây, trăng thượng tuần treo chếch trên nóc phủ, ánh sáng đủ để anh đi vòng quanh tường ngục mà không cần giơ cao đèn lồng. Khu ngục yên tĩnh sớm hơn thường lệ: tới cuối giờ Tuất, tiếng ho và tiếng trở mình sau song sắt đã thưa dần, chỉ còn ngọn đèn dầu ở nhà trực của ngục tốt hắt một vệt sáng vàng qua khung cửa sổ nhỏ.

Khoảng cuối giờ Hợi, khi Tiểu Sơn đi vòng tới đoạn cổng ngục, anh nghe tiếng chân người và tiếng đèn lồng va nhẹ vào nhau từ phía sân trong vọng lại. Anh dừng bước, giơ đèn lên theo lệ chào người tới, và nhận ra một đoàn người rất ít ỏi đang đi về phía cổng ngục: đi đầu là một người cầm đèn. Phía sau là một bóng người mặc áo dài sẫm màu, dáng đi thẳng và chậm, mà Tiểu Sơn chỉ cần nhìn thoáng qua cái dáng ấy là nhận ra ngay. Tri huyện Cao Thiệu Minh đích thân tới khu ngục vào giờ này. Trong tay người cầm đèn phía sau ông là một tập hồ sơ mỏng bọc vải. Tiểu Sơn đứng nghiêm bên cổng, trong lòng thoáng qua một ý nghĩ mà anh vội gạt đi: ở phủ huyện này, tri huyện thăng đường ban ngày trước mặt bao nhiêu người. Còn nửa đêm tự mình đi vào ngục tù thì anh chưa từng thấy, cũng chưa từng nghe đội trưởng kể có tiền lệ nào như vậy trong đội canh.

Hàn Đức Lục từ nhà trực bước ra, vừa thấy tri huyện đã vội mở cổng ngục, cúi đầu chào rất thấp. Ngục tốt làm đủ lệ ngay trước mặt Tiểu Sơn: giở cuốn sổ trực của ngục ra, chấm bút ghi tên người vào, giờ vào, và ghi rõ hai chữ đích thân ở cột ghi chú. Vì người vào khu ngục nửa đêm nay không phải sư gia hay bộ đầu, mà là chính quan đứng đầu huyện. Tri huyện chỉ gật đầu, nói một câu ngắn rằng mình vào thăm người tù của vụ mỏ, có mấy lời cần nói riêng, không cần nhiều người theo, rồi bước qua cổng. Theo lệ phối hợp canh giữ khi có người ngoài vào khu ngục trong đêm, Tiểu Sơn được Hàn Đức Lục ra hiệu theo vào tới đầu hành lang lát đá. Đứng ở vị trí vừa đủ nhìn và nghe được dãy buồng phía tây, rồi ngục tốt khép cổng lại sau lưng cả đoàn, khóa một lần khóa.

Hành lang ngục về đêm lạnh và ẩm, hơi rơm mục và mùi sắt gỉ phả ra từ các buồng giam tối om hai bên. Người cầm đèn dừng lại ở đầu dãy tây theo lệnh, chỉ còn tri huyện một mình đi nốt mấy bước cuối tới trước cửa buồng giam cuối dãy, buồng của Quách Đại Thành. Tiểu Sơn đứng ở đầu hành lang, đèn lồng hạ thấp, nhìn thấy tri huyện đứng lặng trước ô song sắt một lúc lâu, như chờ người trong buồng nhận ra mình. Trong buồng, Quách Đại Thành từ từ ngồi dậy khỏi ổ rơm, bước tới gần song cửa. Hai người nhìn nhau qua những thanh sắt, một người mặc áo quan, một người mặc áo tù sờn cũ, và sự im lặng giữa họ kéo dài tới mức Tiểu Sơn nghe rõ tiếng bấc đèn trong tay người cầm đèn cháy xèo xèo.

- Ông Quách, - tri huyện lên tiếng trước, giọng nhỏ và điềm đạm, không có chút nào của giọng quan trên công đường. - Ta đích thân tới đây vào giờ này, là vì không muốn việc của ông phải đi tới chỗ không cứu được nữa. Phủ sắp kiểm tra sổ án, ông cũng đã nghe người ta nói rồi. Vụ của ông không thể treo mãi ở chữ chưa lấy được cung. Ta mang theo đây tờ giấy chuyển nhượng mỏ. Ông điểm chỉ vào, sáng mai ta cho người thả ông về nhà, vợ con ông được gặp ông, hiệu than lại mở cửa. Còn mỏ, nhà họ Đỗ sẽ trả cho gia đình ông một khoản bạc xứng đáng, đủ để nhà ông sống yên ổn hết đời không cần xuống hầm than nữa. Ông nghĩ cho kỹ: một dấu tay của ông đổi lấy tự do, đổi lấy cả nhà yên ổn. Còn nếu ông không điểm, án trốn thuế và chiếm đất quan một khi đã khép lại theo chứng cứ của huyện, tội không nhẹ đâu, mà mỏ thì vẫn mất như thường. Ông giữ được cái gì cho vợ con ông, nếu cả người lẫn mỏ đều mất?

Quách Đại Thành nắm hai tay vào song sắt, im lặng nghe hết, không ngắt lời một lần nào. Khi tri huyện dứt lời, ông mới đáp, giọng khàn nhưng rõ, từng tiếng một vang nhẹ trong hành lang đá.

- Thưa đại nhân, đại nhân đích thân vào đây nửa đêm, tôi biết ơn đại nhân coi trọng việc này. Nhưng tờ giấy ấy ghi tôi tự nguyện chuyển nhượng mỏ than núi Tây Sơn của ba đời nhà tôi. Mỏ ấy ông tôi đào hầm đầu tiên, cha tôi chết dưới chân núi ấy, tôi nộp thuế cho phủ này ba mươi năm không thiếu một xe than. Tôi mà điểm chỉ vào chữ tự nguyện ấy, thì từ nay về sau, con cháu tôi đọc lại hồ sơ của phủ sẽ thấy tổ tiên chúng nó tự tay bán mất cơ nghiệp. Tôi không bán. Tôi cũng không nhận hai tội kia. Tôi chỉ xin một việc từ đầu tới giờ, xin đại nhân cho tôi đối chiếu sổ thuế trước công đường. Sổ sạch thì thả tôi, sổ bẩn thì xử tôi, tôi không kêu một tiếng.

Cuộc nói chuyện còn kéo dài rất lâu sau đó, lâu hơn bất kỳ buổi thẩm nào Tiểu Sơn từng gác. Tri huyện đổi nhiều cách nói: lúc thì nhắc tới đợt kiểm tra của phủ như một cái hạn không ai tránh được. Lúc thì nhắc tới người vợ quỳ trước cổng phủ và đứa con trai còn trẻ người non dạ, lúc lại hạ giọng nói về những bản án chiếm đất quan ở các huyện khác mà ông từng nghe. Bản án nào cũng đủ làm một gia đình tan nát. Quách Đại Thành chỉ đáp bằng mấy câu cũ, nói đi nói lại không thêm không bớt: không trốn thuế, không chiếm đất, không bán mỏ, xin đối chiếu sổ thuế. Có lúc hai người cùng im lặng rất lâu, tri huyện đứng khoanh tay nhìn vào bóng tối trong buồng giam, người tù ngồi xuống ổ rơm, lưng tựa tường, mắt nhìn lên ô song nhỏ trên cao nơi ánh trăng lọt vào thành một vệt sáng hẹp. Tiểu Sơn đứng ở đầu hành lang, chân tê dần vì đứng lâu, nhưng không dám đổi thế đứng mạnh vì sợ tiếng động làm đứt quãng cái im lặng nặng nề ấy. Anh hiểu mình đang chứng kiến một việc mà có lẽ không ai ngoài dãy tường ngục này được biết: vị quan mẫu mực của phủ huyện Dương Khúc. Người từng trả lại giỏ trứng tạ ơn giữa sân công đường, đang đứng nửa đêm trước song sắt, mặc cả từng lời với một người tù về một dấu điểm chỉ.

Cuối cùng, tri huyện cầm lại tập hồ sơ từ tay người cầm đèn, tự tay cuộn lại. Ông nói câu cuối cùng của đêm ấy, giọng vẫn điềm đạm, nhưng lạnh hơn hẳn lúc mới vào.

- Ông tự chọn lấy con đường này. Mai này hồ sơ khép lại, đừng nói phủ huyện không cho ông cơ hội.

Ông quay lưng đi dọc hành lang, đi ngang qua chỗ Tiểu Sơn đứng mà không nhìn anh, như thể người lính canh ở đầu hành lang chỉ là một phần của bức tường đá. Hàn Đức Lục mở cổng, ghi vào sổ trực giờ tri huyện ra khỏi khu ngục, khóa cổng lại hai lần khóa theo lệ. Đoàn người đi khuất về phía sân trong, và hình ảnh cuối cùng Tiểu Sơn nhìn thấy trong đêm ấy là ánh đèn lồng của tri huyện đung đưa xa dần sau hàng hiên tối, rồi khuất hẳn sau cổng ngục và dãy tường phía đông.

Trước khi Tiểu Sơn quay lại vòng ngoài, Hàn Đức Lục đứng ở cổng ngục, tay vẫn cầm chùm chìa khóa lớn, nhìn theo hướng đoàn đèn vừa khuất mà nói một câu rất khẽ. Như nói cho chính mình nghe hơn là nói với người lính canh trẻ đứng bên cạnh.

- Ta giữ ngục này bao nhiêu năm, tiếp không biết bao nhiêu người vào thăm tù, vào thẩm tù, vào dẫn tù đi. Sư gia vào thì có, bộ đầu vào thì có, thư lại vào ghi chép thì có. Nhưng tri huyện đích thân vào ngục lúc nửa đêm, đứng trước song sắt nói chuyện với một người tù lâu như đêm nay, thì đây là lần đầu tiên ta thấy. Việc gì trong phủ này cũng có lệ của nó, cậu canh ạ. Việc nào phải làm lén vào giờ này, việc ấy thường không đứng vững được dưới ánh sáng ban ngày đâu.

Ông ta nói xong, tự tay kiểm lại hai lần khóa cổng một lần nữa, ghi nốt dòng cuối vào sổ trực rồi quay vào nhà trực, không nói thêm lời nào. Tiểu Sơn đứng lại bên cổng thêm một lúc. Câu nói của người ngục tốt già làm anh nhớ tới cỗ xe đêm vào cửa sau không qua sổ cổng, nhớ tới buổi thẩm bị dừng giữa chừng, nhớ tới tờ giấy chuyển nhượng nằm trong ngăn tủ thư phòng. Trong phủ huyện này, dường như những việc quan trọng nhất của vụ án mỏ đều đang diễn ra vào những giờ mà ánh sáng ban ngày không chiếu tới được, và người lính canh như anh. Hết ca này tới ca khác, cứ đứng ở rìa của những việc ấy, ghi lại giờ giấc của chúng bằng nét chữ của mình.

Tiểu Sơn quay lại vòng ngoài, giở sổ canh ra ghi ngay khi trí nhớ còn rõ: đêm mồng chín tháng mười, cuối giờ Hợi, tri huyện Cao Thiệu Minh đích thân vào khu ngục. Gặp người tù Quách Đại Thành ở buồng cuối dãy tây, nói chuyện rất lâu sau song sắt; tới khi ông ra khỏi cổng ngục thì giờ Hợi đã qua hết, trăng đã lên cao quá nóc dãy ngục. Anh ghi cả việc tập hồ sơ bọc vải được mang vào rồi lại mang ra nguyên vẹn. Anh không ghi nội dung cuộc nói chuyện vào sổ, vì lệ sổ canh chỉ ghi việc mắt thấy tai nghe ở vòng ngoài, và những lời trong hành lang ngục kia, anh tự biết. Là thứ chỉ nên giữ trong trí nhớ của người đã đứng ở đầu hành lang đêm ấy. Nhưng khi gấp sổ lại, anh có một cảm giác rất rõ mà anh không sao xua đi được trên đường đi hết vòng canh cuối. Một tờ giấy chưa có nổi một dấu điểm chỉ mà khiến một vị tri huyện phải đích thân vào ngục lúc nửa đêm. Thì tờ giấy ấy nặng hơn tất cả những tập hồ sơ anh từng bưng qua sân phủ này cộng lại.

Chương khác

Xem thêm