DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 27: Rượu Thuốc Nửa Đêm
Đêm mười ba rạng ngày mười bốn tháng mười, Triệu Tiểu Sơn lại trực vòng ngoài tường ngục huyện. Trời quang và lạnh, sương xuống sớm, tới cuối giờ Tuất…
Nội dung chương
Đêm mười ba rạng ngày mười bốn tháng mười, Triệu Tiểu Sơn lại trực vòng ngoài tường ngục huyện. Trời quang và lạnh, sương xuống sớm, tới cuối giờ Tuất mặt đá lát quanh chân tường ngục đã ẩm và trơn. Anh đi vòng đầu tiên trong đêm, tai lắng nghe từng buồng giam sau bức tường cao theo thói quen đã thành lệ từ đầu tháng: dãy đông có tiếng người ho khan từng hồi, dãy tây yên tĩnh hơn. Chỉ thỉnh thoảng có tiếng xích sắt chạm nhẹ vào song cửa khi ai đó trở mình trên ổ rơm. Đi qua đoạn tường của buồng giam cuối dãy tây vào khoảng giữa giờ Hợi, anh nghe tiếng Quách Đại Thành ho mấy tiếng khô, rồi tiếng ông ngồi dậy, rồi im. Mọi thứ vẫn là những tiếng động thường đêm của một khu ngục không có việc gì lạ, và anh ghi vào sổ canh giờ bắt đầu ca cùng tình trạng yên tĩnh của cả hai dãy buồng như mọi đêm khác.
Khoảng đầu giờ Tý, một việc nhỏ làm anh chú ý. Từ phía sân trong, có người cầm đèn đi về phía cổng ngục, bước chân vội nhưng cố đi nhẹ. Tới gần, Tiểu Sơn nhận ra Hàn Đức Lục, ngục tốt trực đêm ấy. Điều lạ là ngục tốt không đi từ nhà trực của mình ra như thường lệ, mà đi từ hướng dãy nhà trong của phủ, hai tay bưng một chiếc bầu đất hâm nóng bọc trong khăn vải. Hơi nóng bốc lên thành một vệt khói mỏng trong ánh đèn, và cùng với vệt khói ấy là mùi rượu thơm nồng. Thứ mùi rượu vàng hâm nóng mà người ta vẫn dùng trong những đêm lạnh ở thành này. Hàn Đức Lục dừng lại ở nhà trực sát cổng ngục, đặt bầu rượu xuống bàn, mở nút bầu ra kiểm hơi nóng, và Tiểu Sơn đứng ở cửa nhà trực nhìn thấy rõ miệng bầu bốc khói, thứ rượu bên trong vàng sẫm, sóng sánh dưới ánh đèn dầu.
- Lệnh miệng của đại nhân, - Hàn Đức Lục nói, vừa ghi vào cuốn sổ trực của ngục vừa nói, như giải thích cho người lính canh đang đứng trước mặt mình vì sao nửa đêm lại có một bầu rượu đi vào khu ngục. - Đại nhân dặn mang bầu rượu thuốc này vào cho người tù buồng cuối dãy tây uống. Trong rượu có pha thuốc mê nhẹ, cho ông ta uống vào ngủ yên một đêm, mai còn phải ra thẩm tiếp, người cứ thức trắng đêm kêu oan thì mai không thẩm nổi. Lệnh miệng, không có giấy. Ta ghi vào sổ trực đây: giờ nào, việc gì, lệnh của ai, mai này trên hỏi thì có sổ mà trình.
Tiểu Sơn nhìn ngục tốt ghi sổ. Dòng chữ ấy làm anh nhớ tới buổi tối đầu tiên mình trực vòng ngục, khi Hàn Đức Lục mở một gói cơm của người nhà gửi vào, kiểm từng món. Ghi từng món vào sổ rồi mới mang vào trong, và nói với anh rằng ngục này càng nhỏ càng phải giữ lệ cho chặt. Vì một thứ lọt qua cổng ngục không ghi sổ thì mai này có chuyện gì cũng không ai nói lại được. Đêm nay, bầu rượu này ít nhất cũng có một dòng trong sổ trực, nhưng nó vào ngục bằng một lệnh miệng, không một tờ giấy nào đi kèm, và người mang nó vào lại là chính ngục tốt giữ cổng. Anh không nói gì. Việc của người canh vòng ngoài là ghi giờ và báo việc lạ, không phải hỏi lệnh của tri huyện đúng hay sai. Anh chỉ ghi nhớ: đầu giờ Tý, ngục tốt mang một bầu rượu hâm nóng vào khu ngục theo lệnh miệng, nói là rượu thuốc cho người tù buồng cuối dãy tây.
Hàn Đức Lục bưng bầu rượu đi vào hành lang, cổng ngục khép lại sau lưng ông ta. Tiểu Sơn tiếp tục vòng canh của mình, đi dọc theo chân tường phía ngoài, bước chân chậm và nhẹ. Khi anh đi tới đoạn tường ứng với buồng giam cuối dãy tây, từ ô song nhỏ trên cao của buồng ấy, những tiếng động bắt đầu vọng ra, rõ dần trong đêm lạnh yên tĩnh. Đầu tiên là một tiếng cạch khô và gọn: tiếng một vật bằng đất nung được đặt xuống nền đá. Rồi tiếng rượu rót vào bát, một dòng chảy nhỏ và đều. Rồi một khoảng im lặng ngắn, thứ im lặng của một người đang nâng bát lên môi trong bóng tối. Tiểu Sơn đứng yên sau bức tường, đèn lồng hạ thấp sát đất, và trong một thoáng anh còn nghĩ việc đêm nay đến đây là hết: một bầu rượu thuốc cho người tù ngủ yên. Một dòng ghi trong sổ trực, một buổi thẩm nữa vào ngày mai, mọi thứ vẫn nằm trong cái vòng lệ thường của khu ngục này.
Rồi tiếng ho bắt đầu. Ban đầu chỉ là một tiếng ho sặc, mạnh và bất ngờ, như người uống phải một ngụm quá nóng hoặc quá nồng. Rồi nó dồn thành một hồi, tiếng sau chồng lên tiếng trước, khàn đặc và nghẹn lại, kèm theo tiếng một chiếc bát rơi xuống nền đá vỡ tan. Tiểu Sơn nghe tiếng cơ thể người trong buồng va mạnh vào song sắt, tiếng xích chân rung lên dồn dập một lúc, tiếng rơm khô bị giẫm đạp xáo trộn, và một tiếng rên nghẹn rất ngắn, như người ta muốn kêu mà kêu không thành tiếng. Anh đứng chết lặng sau bức tường, tay nắm chặt cán đèn. Theo lệ của ca vòng ngoài, tiếng kêu cứu, tiếng đào đất, tiếng cưa song sắt và cả tiếng im lặng đáng ngờ kéo dài đều phải ghi giờ và báo ngay cho ngục tốt. Nhưng ngục tốt đang ở bên trong, và những tiếng động này không giống bất kỳ thứ gì anh từng nghe qua bức tường này trong hơn một tháng trực ngục: không phải tiếng kêu oan. Không phải tiếng phá ngục, mà là tiếng của một cơn giày vò dồn dập dội vào song sắt rồi yếu dần đi rất nhanh.
Chỉ một lúc sau, mọi tiếng động trong buồng cuối dãy tây im hẳn. Sự im lặng ấy đến đột ngột như một ngọn đèn bị thổi tắt, và nó còn làm Tiểu Sơn lạnh người hơn cả hồi ho sặc vừa rồi. Anh áp tai gần hơn vào bức tường lạnh: không tiếng thở mạnh, không tiếng trở mình, không tiếng rơm xáo động nữa. Chỉ có tiếng gió đêm lùa qua ô song và tiếng nước nhỏ giọt ở máng xối đầu dãy. Anh gọi nhỏ hai tiếng qua ô song theo hướng buồng giam, gọi tên người tù, dù biết lệ không cho người canh vòng ngoài trò chuyện qua tường. Không có tiếng đáp. Anh xách đèn chạy nhanh về phía cổng ngục, gõ vào cánh cổng theo hiệu đã định trước cho việc gấp ở vòng ngoài.
Một lúc lâu sau, cổng ngục mới hé mở. Hàn Đức Lục bước ra, một mình, hai tay không. Chiếc bầu đất bọc khăn không còn trên tay ông ta nữa. Dưới ánh đèn của Tiểu Sơn, mặt ngục tốt trông nhợt nhạt hơn lúc vào, quai hàm bạnh lại, và khi ông ta đưa tay lên khóa cổng, anh thấy bàn tay cầm chùm chìa khóa hơi run. Một cái run rất khẽ mà có lẽ chính ông ta cũng không nhận ra. Tiểu Sơn báo lại những gì mình nghe được sau bức tường: tiếng ho sặc, tiếng bát vỡ, tiếng giãy giụa rồi im hẳn ở buồng cuối dãy tây. Hàn Đức Lục nghe, không nhìn thẳng vào anh, chỉ đáp bằng một giọng khàn và cụt.
- Ông ta uống xong rồi, thuốc ngấm, ngủ say rồi. Người mệt mấy hôm nay, uống vào thì thế. Không việc gì đâu. Cậu cứ đi vòng của cậu đi.
Nói xong, ông ta vào nhà trực, giở sổ ra ghi thêm một dòng nữa dưới ánh đèn, rồi khép sổ lại. Tiểu Sơn đứng ngoài cổng một lúc, nhìn vệt sáng trong nhà trực tắt dần khi ngục tốt hạ bấc đèn. Anh muốn hỏi thêm một câu nữa, bất kỳ câu gì, nhưng anh biết rõ vị trí của mình: một người lính canh vòng ngoài không có quyền hỏi ngục tốt về việc trong buồng giam, nhất là việc làm theo lệnh miệng của chính tri huyện. Điều duy nhất anh làm được, và làm ngay trong đêm ấy khi về tới nhà trực của đội canh ở cuối vòng, là mở sổ canh ra và ghi lại tất cả những gì tai mình nghe, mắt mình thấy.
Trước khi hết ca, Tiểu Sơn còn đi một vòng cuối quanh tường ngục. Anh đi chậm hơn mọi vòng trước, và khi tới đoạn tường của buồng giam cuối dãy tây, anh dừng lại rất lâu. Anh không gọi nữa. Anh chỉ đứng đó, trong sương lạnh của quãng đêm sâu nhất. Lắng nghe phía bên kia bức tường bằng tất cả sự chú ý của một người lính canh đã hơn một tháng nghe những tiếng động của buồng giam này: tiếng ho khan của người chủ mỏ vào đầu hôm. Tiếng ông trở mình trên ổ rơm, có đêm cả tiếng ông nói mơ hồ một mình trong giấc ngủ chập chờn. Đêm nay, sau bức tường ấy không còn gì cả. Không một tiếng thở nào vọng qua ô song. Không một tiếng rơm nào xáo động. Sự im lặng nằm đặc quánh sau lớp gạch lạnh, và ánh trăng gần tàn chiếu xuống mặt tường thành một vệt sáng xám, làm bức tường trông cao hơn và lạnh hơn mọi đêm. Anh đứng cho tới khi chân tê đi vì sương, rồi mới quay về nhà trực giao ca. Trong đầu chỉ còn một ý nghĩ duy nhất mà anh không dám nói thành lời với bất kỳ ai trong buổi sáng hôm ấy: một người vừa ho sặc và giãy giụa dữ dội như vậy sau song sắt. Không thể chỉ đơn giản là ngủ say.
Đêm ấy, trang sổ của anh chỉ có ba dòng về việc ở khu ngục. Dòng thứ nhất ghi giờ Hàn Đức Lục mang bầu rượu hâm nóng vào khu ngục theo lệnh miệng, nói là rượu thuốc cho người tù buồng cuối dãy tây uống cho yên giấc. Dòng thứ hai ghi những tiếng động anh nghe được sau bức tường của buồng ấy: tiếng bầu rượu đặt xuống nền đá, một hồi ho sặc, tiếng bát vỡ, tiếng giãy giụa một lúc rồi im hẳn. Dòng này anh không ghi được mốc giờ cho thật chắc, vì khi nghe những tiếng ấy anh đang ở góc tường phía tây, xa nhà trực và xa đồng hồ nước. Chỉ biết việc xảy ra vào quãng nửa đêm về sáng, sau khi ngục tốt vào trong được một lúc. Dòng thứ ba ghi ngục tốt trở ra một mình, hai tay không, nói người tù đã ngủ say, cổng ngục khóa lại như lệ. Ba dòng chữ nằm trơ trọi trên trang giấy, ngắn hơn mọi đêm canh trước của anh ở khu ngục này. Tiểu Sơn ngồi nhìn ba dòng ấy rất lâu trong ánh đèn nhà trực. Ngoài kia, khu ngục huyện chìm trong sự yên tĩnh sâu nhất của đêm, một sự yên tĩnh mà từ giờ phút ấy, anh không còn nghe như yên tĩnh nữa.