DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 22: Buổi Thẩm Cung Không Điểm Chỉ
Ngày mồng năm tháng mười, phòng thẩm của huyện nha Dương Khúc mở lại sau một ngày yên ắng. Triệu Tiểu Sơn vẫn gác ngoài cửa như buổi trước, nhưng lần này…
Nội dung chương
Ngày mồng năm tháng mười, phòng thẩm của huyện nha Dương Khúc mở lại sau một ngày yên ắng. Triệu Tiểu Sơn vẫn gác ngoài cửa như buổi trước, nhưng lần này anh nhận ra không khí bên trong khác hẳn ngay từ khi buổi thẩm chưa bắt đầu. Sư gia Ngô Kính Văn tới phòng thẩm sớm hơn lệ thường, mang theo hai tập hồ sơ, dặn thư lại chuẩn bị sẵn hai tờ biên bản trắng và một nghiên mực đầy. Hai nha dịch đứng sẵn hai bên ghế của người bị giam, đông hơn mọi buổi thẩm trước. Khi Quách Đại Thành được dẫn vào, ông nhìn một vòng quanh phòng rồi ngồi xuống, không hỏi một lời. Tiểu Sơn đứng ngoài cửa nghe sư gia mở lời, giọng vẫn từ tốn, nhưng từng câu ngắn hơn và dồn dập hơn ngày mồng ba.
- Ông Quách, phủ huyện không chờ được mãi. Ba buổi thẩm rồi, lời của ông vẫn chỉ có một câu. Hôm nay ta làm cho xong việc này. Giấy tờ đã soạn cả rồi, ông chỉ việc đặt tay xuống. Ông tự đặt thì là điểm chỉ của ông. Ông để người khác phải cầm tay ông đặt xuống, thì trên giấy vẫn là dấu tay của ông, mà thể diện của ông thì mất hết. Ông chọn đường nào?
Quách Đại Thành đáp chậm rãi, giọng khàn đặc sau nhiều ngày trong ngục.
- Điểm chỉ là dấu của một người tự nhận lời trong tờ giấy là lời của mình. Tay tôi mà do người khác cầm đặt xuống, thì đó là dấu tay bị cướp, không phải lời nhận tội. Ông sư gia làm nghề giấy tờ bao nhiêu năm, lẽ nào không phân biệt được hai việc ấy? Tôi không trốn thuế, không chiếm đất. Tôi không điểm chỉ.
Bên trong, Tiểu Sơn nghe tiếng ghế gỗ xê dịch mạnh, tiếng sư gia gõ nhẹ ngón tay lên mặt bàn mấy nhịp liền, một thói quen anh chưa từng nghe ở ông ta trong các buổi thẩm trước. Rồi giọng sư gia hạ xuống rất thấp, thấp tới mức Tiểu Sơn phải nghiêng người về phía cửa mới nghe rõ.
- Giữ tay ông ta lại. Một người đỡ vai, một người cầm cổ tay. Làm cho nhẹ, đừng để lại dấu gì trên người. Điểm chỉ xong thì mọi việc của buổi hôm nay đều xong.
Hành lang im phăng phắc. Tiểu Sơn nghe tiếng hai nha dịch bước lên, tiếng vải áo cọ vào nhau, tiếng Quách Đại Thành nói lớn hơn hẳn, tiếng nói đầu tiên trong mấy ngày thẩm ông nâng giọng như vậy.
- Các người cứ giữ. Tay này là tay tôi. Nó mà bị đặt xuống tờ giấy ấy, tôi sẽ kêu lên trước công đường rằng dấu ấy không phải tự tay tôi điểm. Cả phủ này ai cũng biết người bị giam kêu oan thì phải ghi vào biên bản. Ông sư gia, ông dám ghi câu ấy vào biên bản không?
Đúng vào khoảnh khắc ấy, từ phía cổng phủ vang lên tiếng vó ngựa dồn dập rồi tiếng người gọi lính trực cổng. Tiểu Sơn quay lại, thấy một người đưa tin của phủ Thái Nguyên vừa xuống ngựa trước sân, áo còn đẫm mồ hôi và bụi đường, tay cầm một phong thư niêm triện đỏ. Anh bước ra nhận thư theo lệ, kiểm triện còn nguyên, rồi gõ ba tiếng trống nhỏ bên cửa phòng thẩm, tiếng trống báo có công văn khẩn cần trình ngay trong buổi thẩm. Cửa phòng mở. Anh hai tay dâng phong thư vào, mắt không nhìn lên, chỉ kịp thấy cảnh bên trong đã dừng lại giữa chừng: hai nha dịch đứng khựng hai bên ghế, tay chưa chạm vào người tù. Nghiên mực đặt giữa bàn, và Quách Đại Thành ngồi thẳng, hai bàn tay đặt ngay ngắn trên đầu gối của chính mình.
Sư gia bóc thư, đọc một lượt, rồi đọc lại lần thứ hai chậm hơn. Ông ta gấp thư lại, im lặng một lúc, rồi nói với thư lại bằng giọng đã trở lại vẻ đều đều thường ngày, như thể nửa khắc trước chưa từng có lệnh giữ tay nào được thốt ra trong căn phòng này.
- Buổi thẩm hôm nay dừng ở đây. Ghi vào biên bản: ngày mồng năm tháng mười, hỏi cung người bị giam Quách Đại Thành, người bị giam vẫn không nhận tội, buổi thẩm chưa lấy được cung. Chỉ ghi thế thôi. Còn việc vừa rồi, không có việc gì vừa xảy ra cả. Dẫn người về buồng giam.
Hai nha dịch dẫn Quách Đại Thành ra khỏi phòng thẩm. Đi ngang qua chỗ Tiểu Sơn đứng, người chủ mỏ không dừng lại, cũng không nhìn anh, chỉ nói một câu đủ cho người gác cửa nghe rõ, giọng đã bình tĩnh trở lại như mọi khi.
- Cậu lính canh, cậu đứng ngoài cửa, cậu nghe hết. Mai này nếu có ai hỏi buổi thẩm hôm nay ra sao, cậu cứ nói đúng những gì tai cậu nghe được. Tôi không xin cậu nói giúp tôi một lời nào. Tôi chỉ xin người nghe được thì đừng quên.
Tiểu Sơn không đáp. Lệ của người gác cửa phòng thẩm không cho anh trò chuyện với người bị giam ngay trước cửa phòng, và một lời đáp lúc này, dù chỉ là một cái gật đầu, cũng có thể bị người khác nhìn thành điều không hay cho cả hai. Nhưng anh ghi nhớ câu nói ấy nguyên vẹn, và khi đoàn người dẫn tù đi khuất về phía dãy ngục, anh vẫn đứng yên ở vị trí của mình, tay đặt lên chuôi đao. Mắt nhìn theo cho tới khi tiếng xích chân nhỏ dần sau bức tường phía tây. Trong mấy ngày gác phòng thẩm, đây là lần đầu tiên người trong ngục nói thẳng với anh một câu như vậy. Và cũng là lần đầu tiên anh hiểu rằng những gì tai mình nghe được sau cánh cửa gỗ kia, dù không một chữ nào được ghi vào biên bản, vẫn là một thứ hồ sơ khác. Một thứ hồ sơ nằm trong trí nhớ của người lính canh thấp nhất phủ này.
Người đưa tin đứng chờ ở hành lang nói nhỏ với Tiểu Sơn trong lúc chờ hồi đáp niêm phong. Phủ doãn sắp mở đợt kiểm tra sổ án và sổ thuế của các huyện trong phủ vào cuối tháng này, công văn chính thức sẽ về huyện nay mai. Hôm nay phủ cho người đi trước báo các huyện chuẩn bị sổ sách cho đầy đủ. Tiểu Sơn nghe, trong đầu nối ngay tới vẻ mặt của sư gia khi đọc thư. Một cuốn sổ án sắp bị cấp trên mở ra xem từng trang, thì trong những trang ấy không thể có một dấu điểm chỉ bị giữ tay mà thành. Cũng không thể có một dòng biên bản nào ghi lại việc ép cung trong phòng thẩm của phủ huyện Dương Khúc.
Chiều hôm ấy, khi Tiểu Sơn đổi sang ca gác hành lang phía thư phòng, anh lại thấy sư gia Ngô Kính Văn, lần này ngồi một mình trong phòng giấy của sư gia với cửa để hé. Trên bàn trước mặt ông ta là một tờ giấy mới, khổ dài, mực còn ướt. Tiểu Sơn đứng ở đầu hành lang, qua khe cửa hé, nhìn thấy ông ta cúi viết rất lâu, viết được một đoạn lại ngừng, chấm mực, đọc lại. Anh không đọc được hết nội dung, nhưng dòng chữ lớn ở đầu tờ giấy thì anh nhận ra được mấy chữ đầu vì nét bút của sư gia vốn to và rõ: việc chuyển nhượng mỏ than núi Tây Sơn. Tờ giấy dài dần theo từng đoạn viết, tới cuối tờ là một khoảng trống rộng để lại, khoảng trống mà Tiểu Sơn đã quá quen sau mấy ngày gác phòng thẩm: chỗ dành cho chữ ký và dấu điểm chỉ của người chuyển nhượng. Khoảng trống ấy, cho tới khi sư gia đặt bút xuống và thổi nhẹ cho mực khô, vẫn trắng nguyên, không một dấu tay nào in lên.
Sư gia kẹp tờ giấy mới vào giữa tập hồ sơ vụ mỏ, đứng dậy, tự tay mang sang thư phòng. Tiểu Sơn đi theo giữ hành lang theo lệ, dừng lại ngoài cửa thư phòng, nhìn ông ta mở ngăn tủ hồ sơ áp tường, đặt tập giấy vào trong, khóa tủ lại và cất chìa vào tay áo. Cả dãy việc ấy diễn ra lặng lẽ, không một tiếng động thừa, như một việc giấy tờ thường ngày trong phủ. Nhưng Tiểu Sơn biết rõ một điều mà có lẽ không ai trong phủ này nói ra thành tiếng vào buổi chiều hôm ấy: từ giờ phút này. Trong ngăn tủ của thư phòng đã tồn tại một tờ giấy chuyển nhượng cả một quả núi than, một tờ giấy chưa từng qua tay người chủ mỏ, chưa từng có một dấu điểm chỉ nào của ông. Và được viết ra ngay sau buổi thẩm mà người chủ mỏ ấy thà để người ta giữ tay mình chứ không chịu tự đặt tay xuống.
Cuối buổi chiều, tin phủ sắp kiểm tra sổ án đã lan khắp các dãy nhà của huyện nha theo cách những tin như vậy vẫn lan trong một phủ huyện: không ai loan báo chính thức, nhưng từ nhà trực của đội canh tới gian bếp, ai cũng biết. Tiểu Sơn nghe hai người thư lại ở kho hồ sơ nói với nhau rằng mỗi lần phủ mở đợt kiểm tra, sổ sách của các huyện phải bày ra hết trên bàn, trang nào thiếu, dòng nào sửa, dấu nào mờ đều bị hỏi tới nơi. Một người nói đùa rằng đợt này phòng nào nhiều giấy tờ dang dở nhất, phòng ấy mất ngủ trước nhất. Người kia không cười, chỉ đáp rằng vụ mỏ là vụ đang nóng nhất phủ này, mà hồ sơ vụ mỏ thì tới hôm nay vẫn chưa có nổi một bản cung có điểm chỉ. Tiểu Sơn nghe hết, không xen vào, nhưng anh hiểu thêm một tầng nữa của phong thư ban sáng: nó không chỉ cứu một bàn tay khỏi bị giữ xuống tờ giấy, nó còn đặt cả phủ huyện này vào một cái hạn. Từ nay tới cuối tháng, mọi việc giấy tờ của vụ mỏ đều phải chạy đua với ngày phủ xuống kiểm tra, và những người trong cuộc đều biết cái hạn ấy đã bắt đầu đếm ngược từ chính buổi chiều hôm nay.
Tối về nhà trực, Tiểu Sơn giở sổ canh, ghi việc của ngày mồng năm. Anh ghi buổi thẩm bị dừng giữa chừng vì tin của phủ báo đợt kiểm tra sổ án cuối tháng, biên bản ghi chưa lấy được cung. Anh ghi cả giờ sư gia mang hồ sơ vào thư phòng cất tủ, vì lệ canh bắt ghi mọi việc mắt thấy trong ca, dù là việc giấy tờ lặng lẽ nhất. Viết xong, anh chợt nhận ra trang biên bản của buổi thẩm hôm nay, nếu ai mở ra xem, sẽ là trang biên bản mỏng nhất trong cả tập hồ sơ vụ mỏ: mở đầu, một câu hỏi, một câu từ chối, rồi dừng. Mỏng hơn mọi buổi trước rất nhiều. Mà chính cái mỏng ấy mới là điều đáng sợ, vì nó cho thấy có những việc đã suýt xảy ra trong phòng thẩm của phủ huyện này, và chỉ nhờ một phong thư về đúng lúc, chúng mới không kịp thành chữ trên giấy.