DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 20: Ca Cổng Sau Và Cỗ Xe Mất Dấu

Ngày mồng hai tháng mười, Triệu Tiểu Sơn được phân trực ở cổng sau của huyện nha Dương Khúc. Cánh cổng mà mười bảy hôm trước anh từng trông thấy một cỗ…

Nội dung chương

Ngày mồng hai tháng mười, Triệu Tiểu Sơn được phân trực ở cổng sau của huyện nha Dương Khúc. Cánh cổng mà mười bảy hôm trước anh từng trông thấy một cỗ xe phủ vải dầu đen lặng lẽ đi vào trong đêm, do chính sư gia Ngô Kính Văn cầm đèn ra tiếp, không qua sổ cổng. Không gọi lính trực. Cổng sau là cửa ngách của phủ, mở ra con ngõ hẹp dẫn vòng ra phố sau, thường chỉ dùng cho xe chở củi, chở nước và những việc lặt vặt không muốn qua cổng chính. Người trực cổng sau ngồi trong một chòi nhỏ ngay bên trong cổng, trước mặt là cuốn sổ cổng sau ghi riêng từng chuyến xe ra vào. Một việc tẻ nhạt và buồn ngủ bậc nhất trong các ca trực của đội canh, nhưng Mã Thiết Trụ từng dặn anh ngay từ buổi phân ca: cửa càng ít người qua lại, sổ càng phải ghi cho chặt. Vì việc mờ ám trong phủ này không bao giờ đi qua cổng chính giữa ban ngày.

Buổi chiều hôm ấy trôi qua yên ắng. Hai xe chở củi vào phủ, một xe chở nước ra ngõ, Tiểu Sơn ghi đủ từng chuyến vào sổ, đóng dấu của ca trực lên từng dòng. Tới giờ đổi ca vào lúc trời vừa tối, người lính canh thay ca cho anh bị giữ lại ở cổng chính vì có đoàn xe của phủ vừa về, chưa thể sang ngay được. Tiểu Sơn đáng lẽ phải ngồi nguyên ở chòi cổng sau chờ người thay tới nơi, bàn giao sổ tận tay rồi mới được rời vị trí. Nhưng ngọn đèn trong chòi lúc ấy sắp cạn dầu, lửa chao đảo liên tục, và nhà trực của đội canh chỉ cách cổng sau một quãng sân ngắn. Anh nghĩ bụng đi lấy thêm dầu và mang sổ sang nhà trực ký bàn giao luôn thể chỉ mất một lúc rất ngắn, đường sân lại vắng, cổng sau đã cài then cẩn thận. Anh ôm cuốn sổ, rời chòi, đi nhanh qua quãng sân tối về phía nhà trực.

Anh vắng mặt ở cổng sau chưa đầy một khắc. Khi quay lại, dầu đèn đã đầy, cuốn sổ vẫn ôm trong tay, sân phủ vẫn yên tĩnh như lúc anh rời đi. Nhưng khi bước tới gần chòi cổng, anh dừng sững lại. Trên nền đất ẩm ngay phía ngoài cổng sau, in rõ hai vệt bánh xe còn mới, lằn sâu xuống lớp đất mềm sau cơn mưa nhỏ ban chiều, chạy từ chân cổng vòng ra ngõ hẹp rồi mất hút về phía phố sau. Then cổng vẫn cài, cánh cổng vẫn khép kín như chưa từng mở, chỉ có vệt bánh xe ướt ngoài kia nói lên một việc không thể cãi được: trong khoảng một khắc anh rời vị trí. Một cỗ xe đã ra khỏi phủ bằng cửa sau, và có người ở phía trong đã mở then, đóng then lại ngay ngắn sau khi xe qua. Như thể cánh cổng này chưa từng động đậy trong suốt buổi tối hôm nay.

Tiểu Sơn đứng lặng trước cổng một lúc lâu, trong đầu hiện lại đêm mười lăm tháng chín trên chòi cao, khi anh ghi được vào sổ canh một dòng mơ hồ về cỗ xe vào cửa sau do sư gia ra tiếp. Đêm ấy anh ít nhất còn có một dòng chữ để trình đội trưởng. Đêm nay, anh không có gì cả ngoài hai vệt bánh xe trên đất ẩm, mà mưa chỉ cần rơi thêm một trận nhỏ nữa là xóa sạch. Anh biết ngay mình phải làm gì, dù biết rõ cái giá của việc ấy: anh mang sổ lên nhà trực, trình bày hết với Mã Thiết Trụ, không giấu một chi tiết nào. Từ việc người thay ca tới muộn, việc đèn cạn dầu, cho tới quyết định tự ý rời vị trí của chính mình.

Mã Thiết Trụ nghe hết, không nổi giận, không đập bàn. Ông cho người cầm đèn ra cổng sau xem vệt bánh xe, ghi nhận tại chỗ trước mặt hai người lính canh khác, rồi quay vào nhà trực, mở cuốn sổ điểm danh ca canh của đội. Chấm bút ghi ngay dưới tên của Triệu Tiểu Sơn một dòng lỗi: ngày mồng hai tháng mười, ca cổng sau, tự ý rời vị trí trong lúc đổi ca. Một cỗ xe rời phủ không được ghi vào sổ cổng sau. Ông đọc lại dòng ghi ấy thành tiếng, rồi mới nói với anh, giọng trầm và chậm, từng tiếng một.

- Sổ canh mà hổng một đêm là hổng cả đời lính. Ngươi ghi được cỗ xe vào cửa sau hôm trước là nhờ ngươi có mặt ở chỗ của mình. Đêm nay ngươi không có mặt, thì xe nào ra, xe nào vào, người nào ngồi trên xe, không ai trên đời này nói lại được nữa. Cái hổng ấy không có bút nào ghi bổ sung cho kín được đâu.

Hình phạt được ghi ngay vào sổ điểm danh: Tiểu Sơn trực thêm ba đêm không công, bắt đầu ngay từ đêm nay, và ca trực đầu tiên trong ba đêm phạt là ca vòng ngoài tường ngục. Ca mà anh vừa làm quen trong đêm người chủ mỏ trải qua đêm đầu tiên sau song sắt. Anh nhận phạt không một lời thanh minh, ôm sổ quay về dãy nhà đội canh thay áo, rồi cầm đèn lồng đi về phía khu ngục ở góc tây của phủ khi giờ Hợi vừa điểm.

Đêm ấy, trong lúc Tiểu Sơn đi vòng ngoài tường ngục theo ca phạt, khu ngục có khách lạ. Gần giữa giờ Hợi, sư gia Ngô Kính Văn tới cổng ngục, tay cầm một tập giấy cuộn và một nghiên mực nhỏ. Nói với ngục tốt Hàn Đức Lục rằng mình vào gặp người tù mới theo lệnh của tri huyện để làm một việc giấy tờ cho kịp hồ sơ. Hàn Đức Lục ghi tên người vào, giờ vào trong sổ trực của ngục theo đúng lệ, rồi mở cổng cho sư gia vào, và cho Tiểu Sơn theo vào tới đầu hành lang theo lệ phối hợp canh giữ khi có người ngoài vào khu ngục trong đêm. Tiểu Sơn đứng ở đầu hành lang lát đá, đèn lồng trong tay, nhìn và nghe rõ mọi việc diễn ra ở buồng giam cuối dãy tây.

Ngô Kính Văn dừng lại trước cửa buồng của Quách Đại Thành, giơ đèn của ngục tốt soi qua ô song sắt, giọng nói nhỏ nhẹ và từ tốn như người đang giúp đỡ một người gặp nạn.

- Ông Quách, tôi mang tới cho ông một bản cung đã thảo sẵn. Trong này ghi ông nhận việc thuế mỏ có chỗ thiếu sót và việc ranh giới mỏ có chỗ lấn sang đất quan, ông chỉ cần điểm chỉ vào cuối tờ là hồ sơ được khép lại êm đẹp, việc xử cũng nhẹ đi rất nhiều. Ông giam ở đây ngày nào, nhà ông ở ngoài khổ ngày ấy. Điểm chỉ một cái, mọi việc sẽ dễ thở hơn cho cả nhà.

Quách Đại Thành ngồi trong góc buồng, lưng tựa vào tường, ngẩng lên nhìn tập giấy trong tay sư gia qua ánh đèn. Ông im lặng một lúc lâu, rồi đáp, giọng khàn đi vì những ngày trong ngục nhưng từng tiếng vẫn rõ ràng.

- Bản cung ấy tôi không đọc cũng biết không phải lời của tôi. Tôi không trốn thuế, không chiếm đất, thì không điểm chỉ vào lời nhận hai tội ấy được. Ông sư gia cứ để tờ giấy ấy lại. Tôi cần nghĩ thêm.

Ngô Kính Văn không ép thêm. Ông ta đặt tập giấy và nghiên mực lên chiếc kệ gỗ nhỏ bên trong ô song theo đúng chỗ ngục tốt cho phép, nói một câu sau cùng rằng giấy cứ để đây. Ông Quách nghĩ thông rồi điểm chỉ lúc nào cũng được, hồ sơ không chờ được lâu đâu, rồi quay ra hành lang, gật đầu chào ngục tốt và rời khu ngục. Hàn Đức Lục ghi vào sổ trực giờ sư gia ra, khóa cổng ngục hai lần khóa như lệ thường. Qua ô song sắt, Tiểu Sơn nhìn thấy tập giấy trắng nằm yên trên kệ gỗ trong buồng giam tối, bên cạnh một người đàn ông ngồi im không hề đưa tay ra chạm vào nó.

Trên đường từ khu ngục quay về dãy nhà đội canh giữa ca, Tiểu Sơn còn đi ngang qua cổng sau một lần nữa. Vệt bánh xe trên nền đất ẩm ngoài cổng vẫn còn đó, nhưng đã nhạt đi một phần vì sương đêm xuống dày, hai lằn sâu in hình nan hoa bánh xe gỗ chỉ còn nhìn rõ ở quãng đất ngay sát chân cổng. Anh đứng lại, giơ đèn soi kỹ một lượt, cố tìm thêm bất kỳ dấu vết nào khác: một dấu chân người dẫn xe, một vật rơi lại trong ngõ. Bất cứ thứ gì có thể nói cho anh biết cỗ xe ấy đi về hướng nào và chở theo thứ gì. Ngõ hẹp tối om, không một bóng người, không một vật gì rơi lại ngoài mấy chiếc lá ướt dính trên nền đất. Anh chợt hiểu thấu đáo câu nói của đội trưởng khi nãy: có những việc trong đêm, một khi người canh đã vắng mặt đúng vào khắc quyết định. Thì mọi cố gắng bù đắp về sau đều chỉ là đứng nhìn một vệt bánh xe đang mờ dần, không cách nào làm cho đêm ấy quay lại để ghi cho đúng được nữa. Bài học này, anh biết, sẽ theo anh trong mọi ca canh còn lại ở phủ huyện này, lâu hơn bất kỳ lời dạy nào trong những ngày đầu nhận việc.

Đi vòng ngoài tường ngục cho tới hết ca phạt đầu tiên, Tiểu Sơn ghi vào sổ canh hai việc của đêm nay, hai việc nằm ở hai đầu của cùng một đêm dài. Một cỗ xe rời phủ qua cổng sau không được ghi sổ vì lỗi của chính anh. Và một bản cung đã soạn sẵn được đưa vào buồng giam chờ một dấu điểm chỉ mà người trong buồng chưa chịu đặt tay vào. Anh viết xong, ngồi lặng trong nhà trực của đội canh hồi lâu. Ngoài kia, phủ huyện Dương Khúc chìm trong đêm thu yên tĩnh, còn trong sổ điểm danh của đội, dòng lỗi đầu tiên mang tên anh vừa được ghi xuống bằng nét mực còn chưa khô hẳn.

Chương khác

Xem thêm