DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 19: Người Vợ Quỳ Trước Cổng Phủ

Ngày ba mươi tháng chín, Triệu Tiểu Sơn trực ở cổng phủ huyện nha Dương Khúc từ sáng sớm. Trời thu hôm ấy nắng hanh, mặt đá trước cổng phủ nóng dần lên…

Nội dung chương

Ngày ba mươi tháng chín, Triệu Tiểu Sơn trực ở cổng phủ huyện nha Dương Khúc từ sáng sớm. Trời thu hôm ấy nắng hanh, mặt đá trước cổng phủ nóng dần lên theo từng khắc của buổi sáng, người qua lại trên phố ai cũng bước vội qua quãng nắng không có bóng cây ấy. Tiểu Sơn đứng ở vị trí trực của mình bên trong cổng, cuốn sổ cổng mở sẵn trên bàn, lòng vẫn còn nghĩ tới tiếng kêu oan vọng qua ô song sắt trong đêm trực vòng ngục hôm qua. Và ba chữ chờ thẩm ghi trong sổ của ngục tốt Hàn Đức Lục.

Gần cuối giờ Thìn, Lương Ngọc Trân tới cổng phủ. Hôm nay bà đi một mình, không có Quách Thừa Ân đi cùng. Bà mặc chiếc áo vải tối màu đã quen thuộc trong mắt Tiểu Sơn, tóc búi gọn, tay ôm trước ngực một cuốn sổ mỏng bọc vải, mà anh đoán là bản ghi chép việc nộp thuế của nhà họ Quách do bà sao lại từ sổ nhà. Bà dừng lại trước bậc đá, ngẩng nhìn lên tấm biển của cổng phủ một lúc lâu, rồi làm một việc khiến cả quãng phố trước cổng chợt im bặt: bà quỳ xuống, ngay ngắn. Giữa mặt đá trước cổng phủ, hai đầu gối đặt xuống nền đá nóng, lưng thẳng, cuốn sổ bọc vải ôm chặt trước ngực.

- Tôi là Lương Ngọc Trân, vợ của Quách Đại Thành đang bị giam trong ngục huyện chờ thẩm, - bà cất tiếng, giọng rõ ràng, không run, hướng thẳng vào trong cổng. - Hôm nay tôi quỳ ở cổng này, không kêu oan bằng miệng, chỉ xin một việc theo đúng lệ: xin cho chồng tôi được đối chất sổ thuế trước công đường. Sổ thuế của hộ phòng ghi nhà tôi nộp đủ từng đợt, khớp từng xe than. Xin quan cho mở cuốn sổ ấy ra, đối chiếu với lời buộc tội trốn thuế, để việc phải trái được rõ ràng trước mặt mọi người.

Người qua đường dừng lại ở hai đầu phố. Mấy người bán hàng rong đặt gánh xuống, đứng nhìn từ xa. Không ai dám tới gần cổng phủ, nhưng cả một vòng người lặng lẽ đã hình thành quanh quãng sân đá trước cổng, nơi một người đàn bà đang quỳ thẳng lưng dưới nắng. Tiểu Sơn bước ra bậc thềm, theo lệ của người trực cổng, nhắc bà đứng dậy vào trong bóng cổng mà trình bày, vì quỳ giữa sân đá nắng gắt thế này không phải lệ tiếp dân của phủ. Ngọc Trân lắc đầu rất khẽ, đáp rằng bà biết lệ, bà không làm ồn, không khóc lóc, bà chỉ quỳ ở ngoài cổng như người dân quỳ chờ quan xét việc xưa nay vẫn thế. Chừng nào người trong phủ ra nhận lời xin của bà thì bà sẽ tự đứng dậy đi về, không phiền tới lính canh phải can thiệp.

Trước khi quỳ xuống, bà còn làm một việc rất nhỏ mà Tiểu Sơn đứng trong cổng trông thấy rõ. Bà mở cuốn sổ bọc vải ôm trong tay, lật tới một trang đã đánh dấu sẵn bằng một sợi chỉ đỏ, xem lại một lượt như người kiểm lại sổ sách trước khi vào đối chiếu với ai, rồi mới đóng sổ lại và quỳ xuống. Sau này anh mới hiểu hết ý nghĩa của cái lật sổ ấy: người đàn bà này tới cổng phủ không phải với hai bàn tay trắng và một tiếng kêu oan. Mà với một cuốn sổ của nhà mình trên tay, sẵn sàng đối chiếu từng xe than, từng đợt thuế với bất kỳ cuốn sổ nào của phủ được mở ra. Bà quỳ ở cổng với tư thế của một người chờ được mở sổ, và chính điều ấy làm cho buổi quỳ của bà khác hẳn những buổi kêu khóc thường thấy trước cổng quan: không một tiếng than thân. Không một lời kể khổ, chỉ có một lời xin được đối chiếu giấy tờ với giấy tờ, việc nào ra việc ấy.

Một người lính canh khác trong đội, lớn tuổi hơn Tiểu Sơn, đứng gác ở phía trong sân, nhân lúc vắng người ghé tai anh nói nhỏ rằng ông ta làm lính ở cổng này mười mấy năm. Thấy dân quỳ cổng nhiều rồi, người khóc lóc có, người chửi bới bị bắt có, người quỳ một lúc rồi bỏ về cũng có. Nhưng quỳ thẳng lưng suốt một buổi sáng dưới nắng gắt mà chỉ xin một việc đối chiếu sổ sách, không xin tha, không xin thả, thì đây là lần đầu tiên ông ta trông thấy. Ông ta nói thêm, người đàn bà này hiểu cửa quan hơn khối người làm trong phủ: bà không xin lòng thương, vì lòng thương thì không ghi vào sổ được. Bà chỉ xin những việc có thể ghi thành chữ, thành ngày giờ, vì chữ nghĩa trong sổ mới là thứ còn lại sau khi mọi người ở cổng này đã quên mất buổi sáng hôm nay.

Tin người vợ của chủ mỏ bị bắt quỳ trước cổng phủ lan vào trong rất nhanh. Một nha dịch chạy ra nhìn rồi chạy vào. Một lúc sau, một nha lại của hình phòng đi ra tới bậc thềm, tay cầm quạt, đứng ở bậc cao nhất nhìn xuống, cất giọng đủ lớn để cả vòng người ngoài phố cùng nghe.

- Vụ án của Quách Đại Thành đang được xét trong phủ. Quan huyện đã có chỉ thị, hồ sơ đang làm, chưa tới ngày thăng đường đối chất. Người nhà cứ về nhà chờ, tới ngày xử sẽ có giấy gọi. Quỳ ở cổng cũng không làm hồ sơ nhanh hơn được đâu.

Ngọc Trân ngẩng đầu lên, nhìn thẳng vào người nha lại, giọng bà vẫn giữ nguyên sự bình tĩnh khiến Tiểu Sơn đứng bên phải nể phục.

- Tôi quỳ ở đây không xin tha, không xin thả người. Tôi chỉ xin một buổi đối chất sổ thuế. Sổ ấy nằm trong hộ phòng của phủ, cách cổng này mấy dãy nhà. Mở sổ ra xem một buổi thì biết ngay nhà tôi có trốn một đồng thuế nào hay không. Việc dễ như thế, sao lại phải chờ tới ngày xử mới được xem. Tôi xin các vị ghi lại lời xin này của tôi vào sổ, ghi ngày hôm nay, giờ hôm nay, để mai này ra công đường, không ai nói là nhà tôi chưa từng xin đối chất bao giờ.

Người nha lại khựng lại một thoáng trước câu nói ấy. Ông ta quay vào trong hội ý với ai đó mà Tiểu Sơn không trông thấy, rồi trở ra, giọng đã dịu đi một chút nhưng lời lẽ không thay đổi: vụ án đang xét, lời xin đã nghe. Người nhà cứ về chờ giấy gọi, khi nào có lệnh thăng đường thì sẽ được đối chất theo đúng trình tự. Nói xong, ông ta quay vào trong, cánh cổng phủ vẫn mở như thường, không đóng lại, cũng không có thêm ai bước ra nữa. Cao Thiệu Minh không xuất hiện ở cổng trong suốt buổi quỳ hôm ấy, không một bóng áo quan nào hiện ra ở bậc thềm, chỉ có lời truyền qua miệng nha lại rằng vụ án đang xét, thế là hết.

Ngọc Trân quỳ tiếp. Nắng lên dần, mặt đá trước cổng nóng bỏng, mồ hôi thấm qua lớp vải áo trên lưng bà thành một vệt sẫm. Vòng người ngoài phố thưa dần vì nắng gắt và vì không có việc gì mới xảy ra, chỉ còn mấy người bán hàng ở đầu phố thỉnh thoảng lại nhìn về phía cổng. Tiểu Sơn làm một việc ngoài lệ thường của người trực cổng mà anh tự quyết trong lúc ấy: anh mang một bát nước mát từ trong cổng ra, đặt xuống bên cạnh chỗ bà quỳ. Nói khẽ rằng nước của đội canh, bà uống cho đỡ khát, việc quỳ là việc của bà, anh không dám can thiệp. Ngọc Trân nhìn bát nước, cảm ơn bằng một cái gật đầu, uống từng ngụm nhỏ rồi đặt bát xuống ngay ngắn bên cạnh, lưng vẫn thẳng, mắt vẫn hướng vào trong cổng.

Tới gần cuối giờ Ngọ, khi nắng đã lên tới đỉnh và mặt đá trước cổng nóng tới mức hơi nóng bốc lên mờ cả tầm mắt, Ngọc Trân mới tự đứng dậy. Đầu gối bà in hai vệt đất và bụi đá rõ rệt trên lớp vải quần, chân hơi run vì quỳ lâu, phải vịn vào bậc đá một lúc mới đứng vững. Trước khi đi, bà bước tới bàn cổng, nói với Tiểu Sơn một câu mà anh ghi nhớ từng chữ.

- Cậu lính canh, hôm nay tôi quỳ ở cổng này từ cuối giờ Thìn tới cuối giờ Ngọ. Lời tôi xin, và lời trong phủ đáp ra sao, cậu đều đứng đây nghe hết. Tôi không xin cậu làm chứng cho nhà tôi. Tôi chỉ xin cậu ghi vào sổ cổng đúng buổi quỳ này, như cậu đã ghi ngày nhận trạng và ngày trả trạng cho nhà tôi hôm trước. Sổ của phủ còn giữ được những dòng ấy, thì buổi quỳ hôm nay của tôi không thành công cốc.

Tiểu Sơn mở sổ cổng, ghi ngay trước mặt bà: ngày ba mươi tháng chín, Lương Ngọc Trân quỳ trước cổng phủ từ cuối giờ Thìn tới cuối giờ Ngọ. Xin cho chồng là Quách Đại Thành được đối chất sổ thuế trước công đường; người của phủ ra đáp vụ án đang xét, chưa tới ngày thăng đường, người nhà về chờ giấy gọi; tri huyện không ra cổng. Anh đọc lại dòng ghi thành tiếng, đóng dấu của cổng vào cuối dòng. Ngọc Trân nghe xong, chắp tay cảm ơn, ôm cuốn sổ bọc vải trước ngực, quay ra phố đi về phía nhà mình, dáng đi chậm chạp vì hai đầu gối còn đau, nhưng lưng vẫn thẳng như lúc bà quỳ giữa sân đá.

Chiều hôm ấy, khi Mã Thiết Trụ kiểm sổ cổng, ông đọc dòng ghi buổi quỳ rất lâu. Ông không khen, không chê, chỉ nói một câu về việc của người trực cổng: ở cổng này, dân tới khóc, tới kêu, tới quỳ, việc nào cũng qua tay người ghi sổ trước tiên; ghi cho đúng từng việc. Từng giờ, ấy là phần việc lớn nhất mà một lính canh ở cổng có thể làm cho cả người ở trong phủ lẫn người ở ngoài cổng. Tiểu Sơn đóng sổ lại khi trời đã về chiều, trong đầu còn nguyên hình ảnh hai vệt đất in trên đầu gối người đàn bà ấy lúc đứng dậy, và anh hiểu rằng buổi quỳ hôm nay. Dù không mở được cánh cửa nào trong phủ, đã tự nó trở thành một trang giấy khác, viết bằng đầu gối và mặt đá nóng. Mà cuốn sổ cổng của anh vừa kịp giữ lại trước khi nắng chiều xóa mất mọi dấu vết.

Chương khác

Xem thêm