DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 16: Lần Đếm Bạc Thứ 2
Đêm hai mươi bảy tháng chín, Triệu Tiểu Sơn lên chòi canh cao của huyện nha Dương Khúc với một tâm trạng khác hẳn những đêm trước. Mấy ngày vừa qua,…
Nội dung chương
Đêm hai mươi bảy tháng chín, Triệu Tiểu Sơn lên chòi canh cao của huyện nha Dương Khúc với một tâm trạng khác hẳn những đêm trước. Mấy ngày vừa qua, những việc anh chứng kiến cứ xếp chồng lên nhau trong đầu: cọc mốc bị nhổ trong đêm trên núi Tây Sơn, tờ trạng vào cổng một ngày rồi lại ra cổng. Bữa tiệc đèn lồng ở nhà họ Đỗ với vị sư gia ngồi ở bàn trên. Anh không có phận sự nối những việc ấy lại với nhau thành một kết luận nào, đội trưởng chưa từng dạy anh làm việc ấy trong sổ canh. Nhưng khi ngồi một mình trên chòi cao giữa đêm thu, anh không ngăn được mình nghĩ về chúng, và ý nghĩ đầu tiên trở đi trở lại vẫn là về thư phòng ở dãy đông. Nơi mười hôm trước anh từng nghe tiếng bạc va nhau rất khẽ trong giờ Tý.
Buổi tối hôm ấy, phủ huyện tắt đèn theo lệ thường. Hộ phòng tắt trước, hình phòng tắt sau, dãy nhà đội canh chỉ còn ánh đèn leo lét ở phòng trực. Tiểu Sơn đi một vòng quanh lan can, kiểm tra đủ bốn hướng nóc nhà như lệ: nóc công đường yên, nóc khu ngục yên, nóc cổng phủ yên. Tới khi quay về phía đông, anh dừng lại. Ô cửa sổ của thư phòng lại sáng.
Ánh đèn trong thư phòng vàng và ổn định, hắt qua lớp giấy cửa sổ thành vệt sáng hình chữ nhật trên mái hành lang bên dưới, đúng như mười hôm trước. Bóng một người thỉnh thoảng đi ngang qua lớp giấy, chậm rãi, khoan thai, rồi khuất. Tiểu Sơn ghi vào sổ canh: giờ Hợi cuối, thư phòng lại sáng đèn. Anh viết chữ lại ấy một cách vô thức, viết xong mới nhận ra ngòi bút của mình đã tự nối hai đêm cách nhau mười hôm thành một chuỗi. Như thể căn phòng ở dãy đông kia có một lệ làm việc khuya riêng mà chỉ người canh trên chòi cao mới trông thấy trọn vẹn.
Đêm càng sâu, vệt sáng càng nằm yên một chỗ. Tiểu Sơn làm đủ mọi việc của một ca canh: thay dầu cho ngọn đèn trên chòi, đi vòng quanh lan can mỗi khắc, lắng nghe tiếng mõ canh của thành vọng lại từ xa. Tới giữa giờ Tý, khi gió đêm lùa qua chòi mang theo hơi lạnh thấm vào tận xương, thứ tiếng quen thuộc ấy lại vọng lên từ phía thư phòng.
Tiếng bạc va nhau rất khẽ, đều đặn từng đợt, mỗi đợt vài chục tiếng rồi ngừng, im lặng một lúc, rồi lại bắt đầu một đợt khác. Tiểu Sơn bước sát về lan can phía đông, nghiêng đầu, nín thở, nghe cho thật rõ. Đêm nay tiếng bạc nghe dày hơn và kéo dài hơn mười hôm trước trong cảm giác của anh, những đợt va chạm nối nhau sát hơn, khoảng im lặng giữa các đợt ngắn lại. Như người trong phòng đang làm một việc gấp hơn, hoặc số việc phải làm trong đêm nay nhiều hơn đêm trước. Anh không đếm được gì ngoài những đợt tiếng ấy, và anh cũng tự nhắc mình rằng tai của lính canh chỉ ghi được tiếng động, không ghi được số lượng. Không ghi được việc người trong phòng đang làm thứ tiếng ấy để phục vụ cho công việc gì của phủ.
Anh chấm bút, viết: giờ Tý, thư phòng sáng đèn, lại có tiếng bạc va nhau rất khẽ vọng ra, từng đợt. Viết xong, anh giở lại trang sổ của mười hôm trước, đọc lại hai dòng ghi cũ dưới ánh đèn chòi: giờ Tý thư phòng sáng đèn có tiếng bạc, cuối giờ Tý tiếng bạc dứt và đèn tắt cùng lúc. Hai trang sổ cách nhau mười hôm, chữ của cùng một người, ghi cùng một hiện tượng ở cùng một căn phòng. Tiểu Sơn ngồi nhìn hai trang giấy hồi lâu. Một lần nghe tiếng bạc trong đêm có thể là một đêm làm việc khuya bất thường của quan huyện trước đợt kiểm tra của phủ. Hai lần, cách nhau đúng mười hôm, cùng một giờ, cùng một thứ tiếng kín đáo dứt cùng lúc với ánh đèn, thì sự bất thường ấy bắt đầu có hình thù của một lệ riêng. Một việc được làm đi làm lại trong bóng tối với cùng một cách thức giấu giếm như nhau.
Anh tự hỏi đêm nay người trong thư phòng đang đếm thứ bạc gì mà phải chờ tới giữa giờ Tý mới bắt đầu, phải đóng kín cửa, phải làm một mình không có nha lại ghi chép bên cạnh. Bạc thuế của huyện có kho riêng ở dãy bắc, có sổ riêng của hộ phòng, có người canh riêng, không có lý gì phải đếm đi đếm lại trong thư phòng của quan huyện lúc nửa đêm. Bạc của một công trình, bạc cứu tế, bạc nào của phủ cũng đều có đường đi trên giấy tờ mà anh từng thấy ở quầy hộ phòng: vào kho có dấu, ra kho có lệnh. Thứ bạc chỉ xuất hiện trong tiếng va chạm khẽ sau lớp giấy cửa sổ đóng kín, không qua kho, không qua sổ của hộ phòng mà anh biết, thì trong đầu người lính canh hai mươi ba tuổi này. Nó không thuộc về bất kỳ công việc công khai nào của phủ huyện cả. Anh không viết những ý nghĩ ấy vào sổ. Sổ canh ghi việc mắt thấy tai nghe, phần còn lại anh giữ trong đầu như giữ một hạt sạn ngày càng lớn trong mắt, không gạt đi đâu được.
Giữa ca, người lính canh ở cổng chính lên chòi đổi cho anh xuống nhà bếp uống bát nước gừng nóng theo lệ những đêm lạnh, như mười hôm trước. Anh ta đứng trên chòi một lúc, nhìn vệt sáng của thư phòng, rồi cười nói lính canh cũ trong đội đã quen với cảnh quan huyện thức khuya như thế, cứ ghi giờ đèn tắt cho đúng là xong việc. Lần này Tiểu Sơn không cười theo. Anh hỏi người bạn canh một câu mà chính anh cũng biết là hỏi thừa: mười hôm trước cũng chính căn phòng ấy sáng đèn tới cuối giờ Tý, anh có nhớ không. Người kia ngẫm nghĩ rồi lắc đầu, nói lính canh thay ca luôn, ai ghi sổ đêm nào biết đêm ấy, không ai rỗi hơi nhớ hộ việc của đêm người khác. Câu trả lời ấy làm Tiểu Sơn hiểu thêm một điều về cuốn sổ trên bàn chòi: nếu người trực đêm nay không tự mình nối hai đêm lại với nhau trên cùng một trang giấy. Thì trong phủ huyện này sẽ không có ai làm việc nối ấy thay cho anh cả, vì mỗi người chỉ giữ một mảnh đêm của riêng mình.
Khi trở lại chòi, anh đi một vòng quanh lan can thật chậm, cố ý nhìn kỹ từng hướng nóc nhà một lần nữa để chắc chắn rằng ngoài ô cửa sổ ở dãy đông, cả phủ huyện không còn một ánh đèn nào khác. Nóc công đường tối om, nóc khu ngục tối om, dãy nhà kho nơi cỗ xe phủ vải dầu từng được dẫn vào cũng tối om và im lặng. Chỉ một mình thư phòng sáng. Sự cô độc của vệt sáng ấy giữa cả phủ huyện đang ngủ làm cho tiếng bạc vọng lên càng thêm rõ. Và cũng làm cho việc đang diễn ra sau lớp giấy cửa sổ kia càng thêm giống một việc chỉ dành cho một người làm và không dành cho bất kỳ con mắt thứ hai nào. Kể cả con mắt của người lính canh trên chòi cao, kẻ vốn được đặt ở chỗ cao nhất phủ này để trông thấy mọi thứ trong đêm.
Đêm về khuya, tiếng bạc vẫn chưa dứt. Tiểu Sơn mấy lần nhìn thẻ tre ghi giờ trên bàn, đối chiếu với tiếng chuông báo giờ của thành. Cuối giờ Tý qua đi, vệt sáng trên nóc hành lang vẫn còn nguyên, tiếng va chạm thưa dần nhưng chưa ngừng. Anh ghi thêm một dòng: qua cuối giờ Tý, thư phòng vẫn sáng đèn. Đây là chỗ khác biệt rõ nhất giữa hai đêm mà một người lính canh có thể ghi lại bằng chứng cứ giờ giấc hẳn hoi: mười hôm trước, đèn tắt đúng cuối giờ Tý, cùng lúc với tiếng bạc dứt. Đêm nay, cuối giờ Tý đã qua mà căn phòng ấy vẫn sáng, người trong phòng vẫn còn việc chưa làm xong.
Mãi tới khi giờ Tý đã qua thêm một khắc, tiếng bạc trong thư phòng mới dứt hẳn. Sự im lặng sau đó đột ngột như lần trước. Gần như cùng một lúc, vệt sáng hình chữ nhật trên nóc hành lang tắt phụt, thư phòng chìm vào bóng tối như mọi dãy nhà khác của phủ huyện. Dưới sân không có tiếng bước chân, không có tiếng cửa mở. Tiểu Sơn chấm bút, ghi dòng cuối của việc này vào sổ canh: giờ Tý qua một khắc, tiếng bạc dứt, đèn thư phòng tắt cùng lúc, muộn hơn đêm nghe tiếng bạc đầu tiên một khắc. Anh viết con số một khắc ấy rất nhỏ và rất rõ, vì anh hiểu giờ giấc là thứ duy nhất trong đêm nay anh có thể chịu trách nhiệm tới cùng trước bất kỳ ai hỏi lại sau này.
Về sau, mỗi khi nhớ lại những đêm canh của mùa thu năm ấy, Tiểu Sơn đều gọi đêm hai mươi bảy tháng chín này là lần đếm bạc thứ 2 mà tai anh nghe được từ trên chòi cao. Bởi tiếng bạc trong thư phòng đêm ấy vang lên theo cùng một nhịp kín đáo như đêm đầu, chỉ khác ở chỗ nó kéo dài thêm một khắc vào sâu trong đêm. Như thể việc trong căn phòng đóng kín kia đang nặng dần lên theo từng đợt tiếng va chạm mà người ngoài chỉ được phép nghe, không được phép thấy.
Sáng hôm sau, lúc trình sổ, Mã Thiết Trụ đọc tới những dòng ghi về thư phòng thì dừng lại lâu hơn cả lần trước. Ông giở lại trang sổ của mười hôm trước, đặt hai trang cạnh nhau trên bàn, ngón tay lần theo từng dòng giờ giấc. Ông hỏi đúng một câu: giờ đèn tắt đêm qua có chắc là qua cuối giờ Tý một khắc không. Tiểu Sơn đáp chắc, vì anh đã đối chiếu hai lần với chuông báo giờ của thành và thẻ tre trên chòi. Đội trưởng gật đầu, chấm bút son vào sổ điểm danh, rồi nói một câu ngắn ngủn như nói về thời tiết.
- Hai đêm giống nhau thì không còn là chuyện lạ nữa. Ghi cho đúng vào, việc còn lại không phải của người canh.
Tiểu Sơn ôm sổ quay đi, nắng sớm chiếu lên sân phủ huyện một màu vàng nhạt. Trong đầu anh, hình ảnh vị quan huyện mẫu mực thức khuya làm việc vẫn còn đó, nhưng bên cạnh nó, hai trang sổ canh nằm cạnh nhau đang lặng lẽ nói một điều khác. Bằng thứ ngôn ngữ khô khan nhất trên đời: ngày, giờ, ánh đèn và tiếng bạc.