DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 13: Tờ Trạng Đầu Tiên Của Nhà Họ Quách

Ngày hai mươi bốn tháng chín, Triệu Tiểu Sơn được phân trực ở cổng phủ huyện nha Dương Khúc. Cổng phủ là nơi anh đã đứng nhiều buổi trong những ngày đầu…

Nội dung chương

Ngày hai mươi bốn tháng chín, Triệu Tiểu Sơn được phân trực ở cổng phủ huyện nha Dương Khúc. Cổng phủ là nơi anh đã đứng nhiều buổi trong những ngày đầu nhận việc, nhưng hôm nay anh để ý kỹ hơn tới cái bàn gỗ nhỏ đặt ngay bên trong cổng. Trên bàn có cuốn sổ cổng bìa đã sờn, một nghiên mực, một quản bút và chiếc triện nhỏ của người trực cổng dùng để đóng dấu đã nhận lên góc mỗi tờ giấy được nộp vào. Mã Thiết Trụ từng dạy anh lệ nhận giấy ở cổng: giấy của dân nộp vào, dù là trạng, là đơn hay là thư kêu, đều phải ghi vào sổ cổng tên người nộp, ngày giờ nộp. Số trang và một dòng tóm tắt việc xin, rồi mới chuyển vào trong theo đúng thứ tự. Sổ cổng là cuốn sổ thấp nhất của phủ huyện, nhưng nó là cuốn đầu tiên chứng nhận một tờ giấy đã từng đặt chân vào cửa quan.

Buổi sáng hôm ấy trôi qua với những việc thường ngày của cổng phủ: một người bán than tới hỏi việc nộp thuế đợt mới, hai người dân làng tới xin giấy đi đường, một đoàn xe chở gỗ dừng lại cho lính cổng kiểm tra giấy đi đường. Tới gần cuối giờ Thìn, từ phía phố trước cổng, Tiểu Sơn trông thấy hai người đi bộ tới, một người đàn bà trung niên mặc áo vải tối màu đã giặt nhiều lần tới bạc phếch. Tay ôm trước ngực một bọc vải gói rất cẩn thận, và một chàng trai trẻ đi bên cạnh, thỉnh thoảng lại đưa tay đỡ lấy cánh tay người đàn bà khi bước qua những chỗ đường gồ ghề. Anh nhận ra họ trước khi họ tới gần: Lương Ngọc Trân, vợ của Quách Đại Thành, và Quách Thừa Ân, con trai của ông. Người thanh niên mà anh từng nghe cha mình nhắc tới ở quầy hộ phòng và từng thấy đứng trong đám thợ mỏ trên núi Tây Sơn hôm đoàn đo đạc lên núi.

Ngọc Trân dừng lại trước bậc đá của cổng phủ, không bước vội lên, mà đứng ngay ngắn, sửa lại vạt áo, rồi mới nói với Tiểu Sơn bằng giọng rõ ràng, không cao, không thấp.

- Tôi là Lương Ngọc Trân, vợ của Quách Đại Thành, chủ mỏ than núi Tây Sơn. Hôm nay tôi mang tờ trạng của nhà tôi tới nộp ở cổng phủ, xin giữ nguyên ranh giới mỏ theo cọc mốc ba đời và theo biên bản đo đạc vừa lập. Xin cậu lính canh nhận cho theo lệ.

Bà mở bọc vải. Bên trong là một tờ trạng viết trên giấy dó tốt, chữ viết ngay ngắn, đầu trạng ghi họ tên người đứng đơn, việc xin, tên những người làm chứng là thợ mỏ lâu năm trên núi. Cuối trạng có chữ ký và điểm chỉ của Quách Đại Thành cùng mấy người làm chứng. Thừa Ân đứng bên cạnh mẹ, hai tay nâng bọc vải, nói thêm rằng cha cậu đang ở trên mỏ trông việc dựng lại cọc mốc, không xuống núi được, nên hai mẹ con mang trạng này tới phủ thay mặt cả nhà.

Tiểu Sơn nhận tờ trạng bằng hai tay. Anh làm đúng từng việc theo lệ đội trưởng dạy: giở sổ cổng, ghi ngày hai mươi bốn tháng chín, giờ cuối Thìn, người nộp là Lương Ngọc Trân cùng con trai Quách Thừa Ân. Tờ trạng xin giữ nguyên ranh giới mỏ than núi Tây Sơn, có chữ ký của chủ mỏ và người làm chứng kèm theo. Anh đếm số trang trước mặt hai mẹ con, ghi số trang vào sổ, rồi đóng dấu đã nhận của cổng lên góc tờ trạng và lên cả dòng ghi trong sổ cổng. Xong xuôi, anh đưa bút cho Ngọc Trân ký nhận vào cột người nộp, bà ký từng nét chậm rãi và chắc tay, chữ ký của một người đàn bà quen cầm bút ghi sổ sách trong nhà chứ không phải người mới học viết.

- Chỉ xin giữ cái vốn là của nhà mình, - Ngọc Trân nói khi trả lại bút. - Mỏ ấy ông cha để lại, chồng tôi giữ, thợ mỏ làm chứng, biên bản của phủ vừa ghi xong hôm trước. Nhà tôi không xin thêm một tấc đất nào của ai, cũng không dám tranh một tấc đất nào của quan. Chỉ xin phủ giữ cho ranh giới như cũ, để người làm mỏ yên lòng mà làm ăn.

Thừa Ân đứng sau mẹ, mắt nhìn thẳng vào Tiểu Sơn, nói thêm một câu rất khẽ, như chỉ nói cho người lính canh nghe.

- Hôm đo đạc, anh cũng ở trên núi. Anh thấy tận mắt cọc mốc còn nguyên thế nào, rồi bị nhổ trong đêm ra sao. Tờ trạng này nói đúng những việc ấy, không thêm một chữ nào.

Tiểu Sơn gật đầu, đáp rằng việc anh thấy trên núi đã có biên bản của đoàn đo đạc giữ, còn tờ trạng này, phận sự của anh là nhận cho đúng lệ và chuyển vào trong ngay trong buổi sáng, không để sót ở cổng. Anh gọi một nha dịch trực trong sân, trao tờ trạng tận tay, dặn chuyển vào dãy phòng tiếp trạng theo thứ tự sổ cổng, rồi đứng nhìn theo cho tới khi người nha dịch khuất sau hành lang mới quay lại bàn cổng. Ngọc Trân trông thấy anh làm đủ từng việc ấy, bà chắp tay cảm ơn rất khẽ rồi cùng con trai quay ra phố.

Hai mẹ con chưa đi ngay. Ngọc Trân đứng lại ở bậc đá thêm một lúc, hỏi Tiểu Sơn một việc mà bà hỏi rất chậm, như đã cân nhắc suốt dọc đường từ nhà tới cổng phủ. Bà hỏi biên bản phá cọc mốc lập trên núi hôm trước liệu có đi kèm tờ trạng này vào trong hay không, vì theo bà nghĩ, hai việc ấy là một. Cọc mốc bị nhổ trong đêm là gốc của tờ trạng xin giữ ranh giới. Tách riêng ra thì người xem trạng không hiểu vì sao một gia đình đang yên đang lành lại phải viết đơn xin giữ cái vốn là của mình. Tiểu Sơn đáp thật rằng biên bản đo đạc và biên bản phá mốc thuộc hồ sơ của hộ phòng, do Tần Vĩnh Niên giữ và trình theo đường sổ sách của phòng ấy. Còn tờ trạng đi theo đường của phòng tiếp trạng; hai đường giấy trong phủ rồi sẽ gặp nhau ở bàn của người xét việc. Nhưng một lính canh ở cổng như anh không dám chắc chúng gặp nhau vào lúc nào. Ngọc Trân nghe xong, gật đầu rất khẽ, nói bà hiểu, làm việc quan thì giấy tờ có đường đi của giấy tờ, người dân chỉ biết nộp cho đủ, ghi cho đúng, còn lại là phần của trời đất và của quan trên xét. Lời nói ấy không có một tiếng oán trách nào, chính vì thế mà Tiểu Sơn nghe xong lại càng thấy nặng lòng.

Thừa Ân lúc ấy mới kể thêm, cha cậu dặn hai mẹ con trước khi đi rằng tới cổng phủ chỉ nói việc mỏ và việc cọc mốc, không được khóc lóc, không được kể khổ, vì quan ghét nhất người nộp trạng mà làm ồn ở cổng. Cậu nói cha cậu tin rằng việc phải trái nằm hết trên giấy: sổ thuế sạch, biên bản đo đạc có dấu của đoàn, biên bản phá mốc có điểm chỉ của thợ mỏ. Thêm tờ trạng này nữa là đủ một bộ hồ sơ không ai bẻ đi đâu được. Tiểu Sơn nghe cậu thanh niên nói, thấy trong giọng cậu có niềm tin nguyên vẹn của một người mới mười chín tuổi chưa từng va vào cửa quan, tin rằng giấy tờ đúng thì việc sẽ đúng theo. Anh không nỡ nói gì khác ngoài việc nhắc lại lần nữa rằng tờ trạng đã có dấu nhận của cổng và sẽ được chuyển vào ngay trong buổi sáng.

Buổi trưa, khi đổi ca ăn cơm, Tiểu Sơn ghé qua phòng tiếp trạng hỏi thăm một câu về tờ trạng của nhà họ Quách. Người nha lại ở phòng ấy lật sổ, nói trạng đã vào sổ trong, đang chờ xếp thứ tự trình lên. Anh ta còn nói thêm, giọng thản nhiên như nói về thời tiết, rằng dạo này trạng từ dưới gửi lên nhiều, vụ nào cũng phải chờ, nhà họ Quách cứ về chờ tin như mọi nhà khác. Tiểu Sơn quay về cổng, trong lòng có một cảm giác khó gọi tên. Tờ trạng đã vào phủ trót lọt, có sổ cổng làm chứng, có dấu đã nhận đóng trên giấy, mọi việc đều đúng lệ. Vậy mà câu nói thản nhiên của người nha lại kia cứ lởn vởn trong đầu anh suốt buổi chiều: chờ tin như mọi nhà khác.

Chiều xuống, cổng phủ thưa người dần. Tiểu Sơn ngồi ở bàn cổng, giở lại sổ cổng xem dòng ghi của buổi sáng. Dòng chữ của anh còn mới, mực chưa khô hẳn ở nét cuối: ngày giờ nhận trạng của Lương Ngọc Trân, việc xin giữ nguyên ranh giới mỏ. Anh nhớ lại dáng người đàn bà ấy đứng ngay ngắn trước bậc đá, ôm bọc vải như ôm một thứ của cải cuối cùng còn nguyên vẹn của gia đình, và câu nói chỉ xin giữ cái vốn là của nhà mình. Một tờ trạng xin giữ nguyên những gì đã có, viết bởi một gia đình vừa bị nhổ cọc mốc trong đêm, giờ đang nằm trong chồng hồ sơ chờ trình của phòng tiếp trạng. Chờ một quyết định mà không ai ở cổng phủ này nói trước được là bao giờ mới tới.

Trước khi hết ca, anh ghi thêm vào sổ canh một dòng về việc nhận trạng buổi sáng, đúng như lệ ghi những việc lớn xảy ra ở cổng trong ca của mình. Viết xong, anh thổi nhẹ lên trang sổ cho mực khô, đóng sổ lại, và nhìn ra con phố trước cổng phủ đang lên đèn từng nhà. Ở đâu đó trên núi Tây Sơn, Quách Đại Thành đang cắt thợ canh giữ hai cọc đá vừa dựng lại qua đêm, còn ở trong phủ này. Tờ trạng của nhà ông đang nằm yên giữa những tờ giấy khác, chờ một bàn tay lật tới. Chờ một câu trả lời mà hai mẹ con người đàn bà ấy sẽ quay lại cổng này để hỏi vào một ngày rất gần.

Chương khác

Xem thêm