DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 18: Đêm Đầu Trong Ngục Huyện
Đêm hai mươi chín tháng chín, Triệu Tiểu Sơn nhận ca trực vòng ngoài tường ngục huyện, ca trực mà Mã Thiết Trụ từng giảng cho anh trong buổi kiểm ngục…
Nội dung chương
Đêm hai mươi chín tháng chín, Triệu Tiểu Sơn nhận ca trực vòng ngoài tường ngục huyện, ca trực mà Mã Thiết Trụ từng giảng cho anh trong buổi kiểm ngục cùng đội trưởng và ngục tốt Hàn Đức Lục. Đây là lần đầu tiên anh một mình đi vòng quanh bức tường bao của khu ngục trong đêm, tay cầm đèn lồng, tai lắng nghe từng tiếng động vọng ra từ sau bức tường cao cắm hàng chông tre vạt nhọn. Lệ của ca này anh thuộc nằm lòng: không vào trong khu ngục, không tự ý mở cổng, nghe thấy tiếng đào đất, tiếng cưa song sắt. Tiếng kêu cứu hay tiếng im lặng đáng ngờ kéo dài thì ghi giờ, báo ngay cho ngục tốt và kéo chuông gọi đội trưởng.
Khu ngục về đêm khác hẳn ban ngày. Ban ngày, hành lang lát đá còn có tiếng người đi lại, tiếng ngục tốt gọi tên điểm danh, tiếng nồi cháo sôi ở gian bếp. Ban đêm, sau lần khóa cổng thứ hai, cả khu ngục chìm vào một thứ im lặng đặc quánh, chỉ thỉnh thoảng bị xé ra bởi tiếng ho khan của một người tù nào đó. Tiếng xích sắt khẽ chạm vào song cửa khi có người trở mình trên ổ rơm, hay tiếng gió lùa qua những ô song nhỏ làm ngọn đèn trong nhà trực của ngục tốt chao đảo. Tiểu Sơn đi chậm rãi dọc theo chân tường phía ngoài, bước chân cố ý thật nhẹ, vì anh biết ở phía bên kia bức tường, những người nằm sau song sắt nghe tiếng chân của người canh rõ không kém gì người canh nghe tiếng động của họ.
Buồng giam của Quách Đại Thành nằm ở cuối dãy phía tây, là buồng mà từ vòng tường ngoài, Tiểu Sơn đi qua đúng vào khoảng giữa giờ Hợi. Khi anh tới gần đoạn tường ấy, từ ô song sắt nhỏ trên cao của buồng giam, một giọng nói khàn và mệt vọng ra, lúc đầu như nói với bóng tối trong buồng. Sau rõ dần thành những lời kêu oan mạch lạc mà người đứng ngoài tường nghe được từng tiếng.
- Tôi là Quách Đại Thành, chủ mỏ than núi Tây Sơn. Mỏ là của nhà tôi, ba đời giữ mỏ, cọc mốc còn đó, biên bản của phủ còn đó. Tôi nộp thuế đủ từng đợt, không trốn một đồng thuế nào của phủ cả. Bắt tôi giữa chợ thì dễ, chứ sổ sách của hộ phòng không biết nói dối đâu. Trời cao có mắt, người trong phủ này rồi sẽ phải mở sổ ra mà xem lại.
Giọng nói ấy dứt một lúc, rồi lại cất lên, lần này nhỏ hơn, như nói cho chính mình nghe trong đêm đầu tiên bị giam sau song sắt.
- Ngọc Trân, em giữ nhà cho yên. Giấy tờ trong nhà, một tờ cũng không được rời khỏi tay em. Anh ở trong này, người ta hỏi gì anh cũng chỉ nói một câu: xin đối chiếu sổ thuế.
Tiểu Sơn đứng lặng sau bức tường, đèn lồng hạ thấp xuống sát mặt đất để ánh sáng không làm kinh động người trong buồng. Anh không đáp lại một lời nào, vì lệ không cho người canh vòng ngoài trò chuyện với người bị giam qua tường ngục. Và cũng vì anh biết bất kỳ lời đáp nào của mình lúc này cũng không giúp được người đàn ông ấy, chỉ làm trái lệ và tự đặt mình vào chỗ khó xử. Điều anh làm được, và làm ngay, là chấm bút ghi vào sổ canh mang theo bên người: giờ Hợi giữa, đi vòng ngoài tường ngục, nghe tiếng người bị giam ở buồng cuối dãy tây kêu oan, nói mỏ là của nhà mình, không trốn một đồng thuế nào. Anh ghi đúng những tiếng mình nghe được, không thêm một chữ bình luận nào, nhưng bàn tay cầm bút trong đêm lạnh hơi run, không phải vì lạnh.
Đi hết một vòng tường, anh quay lại nhà trực ở cổng ngục để báo ca theo lệ. Hàn Đức Lục đang ngồi bên bàn gỗ, trước mặt là cuốn sổ điểm danh tù mở sẵn và một ngọn đèn dầu leo lét. Ngục tốt đã nghe hết câu chuyện ở chợ hôm qua, và cũng đã tự tay tiếp nhận người tù mới từ tay bộ khoái trong buổi chiều. Ông ta giở sổ tới trang cuối, chỉ cho Tiểu Sơn xem dòng ghi mới nhất được viết bằng nét chữ ngay ngắn của chính tay ông: Quách Đại Thành, chủ mỏ than núi Tây Sơn. Vào ngục ngày hai mươi tám tháng chín, tội danh theo lệnh bắt là trốn thuế và chiếm đất quan, buồng giam cuối dãy tây. Ở cột cuối của dòng ấy, Hàn Đức Lục ghi thêm ba chữ mà Tiểu Sơn đọc rõ dưới ánh đèn: chờ thẩm.
- Chờ thẩm là còn chưa xử, chưa định tội, - Hàn Đức Lục nói, giọng khàn và cộc như mọi khi, nhưng đêm nay chậm hơn thường lệ. - Người vào đây với ba chữ này thì vẫn là người chờ xét. Việc của tôi là giữ cho ông ta còn nguyên vẹn tới ngày ra công đường: cơm đủ hai bữa, nước đủ uống, ốm đau báo lên ngay. Còn việc ông ta có tội hay không, sổ của tôi không ghi, miệng của tôi không nói. Mai này trên hỏi, tôi chỉ trình cuốn sổ này.
Ông ta nói xong, đứng dậy đi một vòng kiểm buồng trước khi khóa cổng lần cuối, và cho phép Tiểu Sơn đi theo tới đầu hành lang để nghe ngóng thêm một lượt theo lệ phối hợp giữa ngục tốt và lính canh vòng ngoài. Hành lang lát đá ẩm và lạnh, hơi ngục tù phả ra từ các buồng giam có mùi rơm ẩm, mùi mồ hôi và mùi sắt gỉ của song cửa lâu ngày. Tới buồng cuối dãy tây, Hàn Đức Lục giơ đèn soi qua ô song, gọi tên người trong buồng. Quách Đại Thành ngồi tựa lưng vào tường trong góc buồng, áo còn nguyên chiếc áo vải nâu mặc từ buổi sáng ở chợ, hai tay đặt ngay ngắn trên đầu gối. Ông ngẩng lên nhìn ánh đèn, nhận ra ngục tốt, chỉ nói một câu rất ngắn.
- Tôi không trốn đi đâu cả. Xin ông ngục tốt ghi vào sổ cho tôi một dòng: đêm đầu trong ngục, tôi vẫn xin được đối chiếu sổ thuế trước công đường.
Hàn Đức Lục gật đầu, quay về nhà trực, ghi thêm dòng ấy vào cột ghi chú của trang sổ, ghi xong đọc lại thành tiếng cho Tiểu Sơn đứng bên nghe rõ. Xong việc, ông ta khóa cổng ngục hai lần khóa, treo chìa sắt lớn vào thắt lưng, và tiễn Tiểu Sơn ra ngoài tường với một câu dặn khô khan. Vòng ngoài có nghe gì lạ thì cứ ghi giờ cho đúng, việc trong này đã có sổ của ngục giữ.
Trước khi quay lại vòng ngoài, Tiểu Sơn còn chứng kiến một việc nhỏ mà anh ghi nhớ rất kỹ. Một người nhà của một người tù khác ở dãy đông mang tới cổng ngục một gói cơm và một chiếc áo ấm, xin gửi vào cho người thân bị giam đã mấy hôm. Hàn Đức Lục nhận gói đồ ngay trước mặt Tiểu Sơn, mở ra kiểm tra từng thứ một cách chậm rãi: cơm gói trong lá, một chiếc áo vải dày, không có vật gì khác. Ông ta ghi vào sổ gửi đồ tên người gửi, ngày giờ gửi và từng món đồ, rồi mới mang vào trong. Ông ta nói với Tiểu Sơn, ngục này nhỏ, người ra vào ít, chính vì thế càng phải giữ lệ cho chặt: một gói cơm gửi vào không ghi sổ, mai này có chuyện gì xảy ra trong buồng giam. Người ta sẽ hỏi đầu tiên là đêm ấy có thứ gì lọt qua cổng ngục mà không ai biết hay không. Tiểu Sơn nghe câu ấy mà nghĩ ngay tới cỗ xe đêm vào cửa sau huyện nha không qua sổ cổng ngày nào, và thấy rõ hai cách giữ cửa trong cùng một phủ huyện khác nhau tới mức nào. Một cánh cổng ngục nghèo nàn ghi lại cả một gói cơm của dân. Còn cánh cửa sau của phủ từng mở ra cho một cỗ xe phủ vải dầu đi vào mà không để lại một dòng chữ nào ngoài dòng ghi mơ hồ của chính anh.
Đi vòng ngoài lần thứ hai trong đêm, anh gặp Mã Thiết Trụ đang kiểm tra các ca trực quanh phủ. Đội trưởng dừng lại ở góc tường ngục, hỏi anh nghe được những gì trong vòng canh đầu. Tiểu Sơn thuật lại tiếng kêu oan ở buồng cuối dãy tây và dòng ghi chờ thẩm trong sổ của ngục tốt, không thêm bớt một chữ. Mã Thiết Trụ gật đầu, nói người mới vào ngục đêm đầu kêu oan là việc thường, lính canh nghe thì ghi, ghi xong thì thôi, đừng mang tiếng kêu ấy về nhà mà nghĩ ngợi thay cho người ta. Vì việc xét xử không nằm trong tay người giữ vòng tường. Ông nói vậy, nhưng trước khi đi, ông vẫn đứng lại ở góc tường ấy thêm một lúc, lắng nghe sự im lặng của khu ngục như chính ông cũng muốn chắc chắn rằng đêm nay sau bức tường kia mọi việc vẫn yên ổn theo đúng lệ thường.
Tiểu Sơn tiếp tục đi vòng ngoài cho tới hết ca. Đêm càng về khuya, tiếng kêu oan trong buồng cuối dãy tây không còn vang lên nữa, chỉ còn tiếng thở đều của người đã thiếp đi vì mệt sau hai ngày biến cố dồn dập. Anh đi ngang qua đoạn tường ấy lần cuối trước khi giao ca, dừng lại lắng nghe một lúc lâu. Sau bức tường cao là một người đàn ông đang ngủ trên ổ rơm trong buồng giam chật hẹp, với ba chữ chờ thẩm ghi trong sổ của ngục tốt, một cuốn sổ thuế sạch ở hộ phòng. Và một gia đình ở ngoài kia đang giữ từng tờ giấy gốc như giữ mạng sống. Người lính canh ghi thêm dòng cuối vào sổ canh của đêm nay, ghi rõ giờ giao ca và tình trạng yên tĩnh của cả khu ngục, thổi tắt bớt bấc đèn. Và bước về phía dãy nhà đội canh khi tiếng mõ đầu giờ Tý vừa vọng lại từ phía cổng thành xa xăm trong đêm thu lạnh giá của phủ huyện Dương Khúc.