DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 21: Ba Ngày Không Ký
Ngày mồng ba tháng mười, Triệu Tiểu Sơn được phân gác ngoài cửa phòng thẩm của huyện nha Dương Khúc. Đêm phạt đầu tiên ở vòng ngoài tường ngục đã qua,…
Nội dung chương
Ngày mồng ba tháng mười, Triệu Tiểu Sơn được phân gác ngoài cửa phòng thẩm của huyện nha Dương Khúc. Đêm phạt đầu tiên ở vòng ngoài tường ngục đã qua, nhưng Mã Thiết Trụ vẫn giữ anh ở những ca gần khu ngục và phòng thẩm. Nói lính mới phạm lỗi một lần thì phải cho làm lại đúng những việc căn bản nhất cho tới khi tay chân thành lệ. Phòng thẩm nằm ở dãy nhà phía đông của phủ, kẹp giữa thư phòng và kho hồ sơ, cửa gỗ dày luôn khép kín khi có buổi hỏi cung, chỉ chừa một khe sáng mỏng dưới chân cửa. Người gác ngoài cửa phòng thẩm có hai việc: giữ cho hành lang không có người lạ lảng vảng, và nghe tiếng trống nhỏ đặt trên bàn thẩm để biết khi nào cần vào trình giấy hay dẫn người ra. Tiểu Sơn đứng tựa lưng vào cột hành lang, đao đeo bên hông, mắt nhìn khoảng sân vắng trước mặt, còn tai thì không rời khỏi những tiếng động sau cánh cửa gỗ kia một khắc nào.
Buổi thẩm đầu tiên bắt đầu từ đầu giờ Thìn. Bên trong, sư gia Ngô Kính Văn ngồi chủ tọa việc ghi chép, như lệ của mọi buổi thẩm ở huyện nha khi tri huyện không đích thân thăng đường. Tiểu Sơn nghe tiếng ghế gỗ kéo trên nền gạch, tiếng nghiên mực đặt xuống bàn, rồi giọng sư gia vang lên đều đều, chậm rãi, đọc lại từ đầu bản cung đã soạn sẵn mà chính ông ta đã mang vào buồng giam đêm mồng hai. Bản cung ấy Tiểu Sơn đã từng nghe đọc một lần qua ô song sắt: Quách Đại Thành nhận việc thuế mỏ có chỗ thiếu sót, nhận việc ranh giới mỏ có chỗ lấn sang đất quan, xin tri huyện xét cho tội nhẹ vì nhất thời hồ đồ. Sư gia đọc hết một lượt, ngừng lại, rồi nói như người đang mở cho kẻ khác một con đường dễ đi.
- Ông Quách, bản cung này chỉ cần một dấu điểm chỉ của ông ở cuối tờ. Điểm chỉ xong, hồ sơ khép lại, tội có khung của nó, người nhà ông cũng biết đường mà lo liệu. Ông cứ ngồi trong ngục mà cãi chữ nghĩa với sổ sách, ngày tháng trôi qua, người khổ trước nhất là vợ con ông ở ngoài kia.
Quách Đại Thành im lặng một lúc lâu. Khi ông lên tiếng, giọng đã khàn đi nhiều so với hôm bị bắt giữa chợ, nhưng từng tiếng vẫn rõ và chậm, như người đếm từng chữ trước khi nói ra.
- Thưa ông sư gia, tôi buôn than ba mươi năm, nộp thuế cho phủ này từ thời tri huyện trước. Sổ thuế của hộ phòng ghi từng xe than mỏ tôi chở qua cổng thành, khớp với sổ xe của nhà tôi không lệch một xe. Ông cứ cho mang hai cuốn sổ ấy ra đây, đặt lên bàn này, đối chiếu trước mặt tôi. Chỗ nào tôi thiếu, tôi nhận ngay tại chỗ, không cần ai soạn sẵn cho tôi một lời nào. Còn hai tội trốn thuế và chiếm đất quan, tôi không làm, thì miệng tôi không nói nhận, tay tôi không điểm chỉ được.
Bên trong lặng đi một hồi. Tiểu Sơn nghe tiếng bút lông chấm mực, tiếng giấy lật, rồi giọng sư gia vẫn đều đều như cũ, không cao lên một chút nào.
- Sổ sách của hộ phòng là việc của hộ phòng. Buổi thẩm hôm nay chỉ hỏi ông một việc: ông có nhận những điều trong bản cung này không.
- Không nhận. Tôi không ký.
Hai chữ không ký ấy rơi xuống, buổi thẩm buổi sáng kết thúc. Cửa phòng mở, hai nha dịch dẫn Quách Đại Thành đi qua hành lang về phía khu ngục. Ông đi chậm, vai áo vải nâu sờn đi thấy rõ sau mấy ngày giam, nhưng lưng vẫn thẳng, mắt nhìn xuống nền đá, không nhìn ai. Tiểu Sơn đứng nghiêm nhường đường, trong đầu còn vang tiếng bút của sư gia ghi vào biên bản. Anh không thấy trang giấy ấy, nhưng anh nghe rõ tiếng ông ta đọc lại cho thư lại chép theo: buổi thẩm thứ nhất, người bị giam không nhận tội, không điểm chỉ vào bản cung.
Giữa hai buổi thẩm, Quách Đại Thành được dẫn ra khoảng sân nhỏ sau phòng thẩm để rửa mặt và uống nước, theo lệ mỗi buổi hỏi cung không quá hai canh giờ thì phải cho người bị giam nghỉ một lần. Tiểu Sơn theo giữ trật tự ở cửa sân, đứng cách mấy bước, nhìn người chủ mỏ cúi xuống chiếc chum sành, vốc nước lên mặt từng vốc chậm rãi như người đang ở nhà mình chứ không phải trong phủ huyện. Ông hỏi người nha dịch đi kèm một câu duy nhất, hỏi vợ con ông ở ngoài có được người của phủ cho biết tin gì không. Nha dịch lắc đầu, đáp theo lệ rằng người nhà muốn biết tin thì tới cổng phủ mà hỏi, trong này không ai có phận sự trả lời. Quách Đại Thành gật đầu, không hỏi thêm câu nào nữa, tự tay múc thêm một gáo nước uống cạn rồi đứng dậy chờ bị dẫn vào. Tiểu Sơn để ý thấy hai cổ tay ông đã hằn vết dây trói của hôm bắt giữa chợ, da sạm đi, nhưng khi đi qua cửa sân ông vẫn tự bước, không cần ai đỡ. Và trước khi vào lại phòng thẩm ông còn dừng lại một thoáng, ngẩng nhìn khoảng trời hẹp trên mái ngói phủ huyện như người nông dân nhìn trời đoán nắng trước khi xuống ruộng. Cái dừng lại rất ngắn ấy làm Tiểu Sơn nhớ tới buổi sáng ở chợ than, khi người đàn ông này tự bước ra chịu trói giữa đám đông. Cũng với vẻ bình tĩnh như người tin rằng sổ sách trên đời này cuối cùng vẫn phải được mở ra xem.
Buổi thẩm thứ hai mở vào đầu giờ Ngọ, sau khi nắng đã lên cao và hành lang phòng thẩm nóng hầm hập. Lần này sư gia đổi cách hỏi. Ông ta không đọc lại bản cung nữa, mà nói chuyện nhà họ Quách, nói chậm và mềm hơn buổi sáng, như một người quen biết lâu năm khuyên nhủ.
- Vợ ông hôm trước quỳ ở cổng phủ tới trưa, đầu gối in cả dấu đá. Con trai ông thì còn trẻ, hiệu than không có người coi, thợ mỏ dưới chân núi cũng đang ngóng tin từng ngày. Ông điểm chỉ một cái, hồ sơ xong, bản án có khung nhẹ, gia đình còn biết ngày mà đợi ông về. Ông giữ cái cứng đầu này, thiệt cho ai, ông tự tính lấy.
Quách Đại Thành đáp sau một hồi im lặng dài hơn buổi sáng.
- Vợ tôi quỳ ở cổng phủ là để xin cho tôi được đối chiếu sổ thuế trước công đường. Cô ấy không quỳ để xin tôi nhận một tội tôi không làm. Tôi mà điểm chỉ vào tờ giấy ấy, mỏ của ba đời nhà tôi thành đất quan, vợ con tôi ra đường, thợ mỏ mất việc. Cái thiệt ấy lớn hơn cái thiệt ngồi trong ngục này nhiều. Tôi không ký.
Sư gia không nói thêm. Tiểu Sơn nghe tiếng nghiên mực bị đẩy nhẹ trên mặt bàn, tiếng tờ giấy được kéo lại gần phía trong, rồi lại là một khoảng im lặng rất dài, dài tới mức anh tưởng buổi thẩm đã tan. Nhưng không, bên trong vẫn còn tiếng thở của hai người và tiếng bút ghi chép thỉnh thoảng chấm xuống giấy. Sau cùng, giọng Quách Đại Thành vang lên một lần nữa, khàn hơn, nhưng là câu kết thúc giống hệt buổi sáng.
- Ông sư gia ghi vào biên bản cho rõ: Quách Đại Thành không nhận hai tội ấy. Tôi không ký.
Buổi thẩm thứ ba, cũng là buổi cuối trong ngày, diễn ra khi trời đã về chiều, ánh nắng xiên qua hành lang thành từng vệt dài trên nền đá. Lần này, Tiểu Sơn nghe sư gia đặt hẳn nghiên mực và tờ bản cung xuống gần phía ghế của người bị giam, tiếng sứ chạm gỗ nghe rõ mồn một qua cửa. Ông ta nói ít hơn hẳn hai buổi trước, mỗi câu cách nhau một quãng lặng.
- Giấy ở đây. Mực ở đây. Ông nghĩ từ sáng tới giờ, chắc cũng đã nghĩ đủ. Điểm chỉ đi, ông Quách. Một dấu tay thôi, mọi việc xong hết.
Trong phòng không có tiếng đáp. Sự im lặng kéo dài tới mức Tiểu Sơn ở ngoài cửa phải ghé mắt qua khe cửa theo phản xạ của người canh, chỉ thấy một khoảng sáng mờ và bóng người ngồi bất động. Rồi tiếng ghế khẽ động, và giọng Quách Đại Thành cất lên, mệt nhưng không run.
- Ba buổi rồi, tôi vẫn một câu. Giấy này không phải lời của tôi. Tôi không ký.
Tiểu Sơn nghe tiếng sư gia thở ra rất khẽ. Rồi ông ta làm một việc mà anh nhìn thấy được khi cửa phòng hé mở cho nha dịch vào dẫn người đi: Ngô Kính Văn tự tay gấp bản cung lại, gấp làm tư, rất ngay ngắn. Vuốt phẳng từng nếp gấp bằng lòng bàn tay, mặt không đổi sắc, không giận, không vội, như người vừa làm xong một việc thường ngày chưa xong hẳn thì để lại hôm sau làm tiếp. Ông ta dặn thư lại một câu ngắn: ghi vào biên bản thẩm, ngày mồng ba tháng mười, ba buổi thẩm, người bị giam không cung, không điểm chỉ. Nói xong, ông ta cầm tập hồ sơ đi về phía thư phòng, bước chân đều đặn trên hành lang, chào Tiểu Sơn bằng một cái gật đầu nhỏ như chào bất kỳ người lính canh nào trong phủ.
Chập tối, Mã Thiết Trụ đi một vòng kiểm các ca quanh phủ, dừng lại ở hành lang phòng thẩm đúng lúc buổi thẩm thứ ba vừa tan. Ông hỏi Tiểu Sơn hôm nay trong phòng thẩm có việc gì đáng ghi không. Tiểu Sơn thuật lại đúng ba buổi thẩm, mỗi buổi kết thúc ra sao, không thêm một chữ của mình. Đội trưởng nghe xong, gật đầu, nói một câu mà anh nhớ rất lâu sau này.
- Người canh chỉ cần nhớ thế này: việc trong phòng thẩm là việc của quan và sư gia, còn việc của ngươi là đứng đúng chỗ của mình và nghe cho không sót. Mai này trên công đường có ai hỏi đêm ngày nào trong phủ này xảy ra việc gì, người ta không hỏi sư gia đầu tiên đâu, người ta hỏi lính canh giữ cửa. Sổ của ngươi ghi được ba buổi thẩm hôm nay, thế là ngươi đã làm xong phần của mình.
Ông nói rồi đi tiếp về phía cổng phủ, tiếng chân đều đặn xa dần trên hành lang tối. Tiểu Sơn đứng lại một lúc, nhìn cánh cửa phòng thẩm đã khóa, nghĩ tới người tù giờ này chắc đã về tới buồng giam cuối dãy tây, nằm trên ổ rơm, tập giấy gấp tư không còn ở trước mặt nữa.
Tối hôm ấy, khi ghi sổ canh, Tiểu Sơn ngồi rất lâu trước trang giấy. Anh ghi đúng lệ: ngày mồng ba tháng mười, gác ngoài phòng thẩm, ba buổi thẩm người chủ mỏ, sáng, trưa và chiều, buổi nào cũng kết thúc bằng hai chữ không ký của người bị giam; biên bản thẩm ghi không lấy được cung. Anh không ghi thêm một lời bình nào, vì sổ canh không phải chỗ bình việc của quan. Nhưng khi gấp sổ lại, anh nghĩ mãi về tập giấy gấp tư trong tay sư gia. Trong phủ huyện này, một dấu điểm chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay có thể đổi cả một quả núi than của ba đời người ta. Người trong ngục kia không có sổ thuế bên mình, không có người làm chứng bên mình, chỉ còn đúng một thứ để giữ: bàn tay không chịu đưa ra. Mà bàn tay ấy, qua ba buổi thẩm trong một ngày, vẫn chưa hề chạm vào nghiên mực.