DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 17: Bắt Người Giữa Chợ

Sáng ngày hai mươi tám tháng chín, Triệu Tiểu Sơn được cử theo đội giữ trật tự ở chợ than trong thành Thái Nguyên. Chợ than họp ở bãi đất rộng gần cổng…

Nội dung chương

Sáng ngày hai mươi tám tháng chín, Triệu Tiểu Sơn được cử theo đội giữ trật tự ở chợ than trong thành Thái Nguyên. Chợ than họp ở bãi đất rộng gần cổng thành phía tây, là nơi các hiệu buôn than trong thành giao dịch, nơi xe than từ các mỏ quanh phủ đổ về cân đong và ngã giá từ lúc trời chưa sáng. Hôm ấy chợ đông hơn thường lệ vì đang vào đợt các nhà buôn gom than cho mùa đông sắp tới. Tiếng người trả giá, tiếng cân tre gõ xuống mặt bàn, tiếng bánh xe than lăn trên đất nện vang lên khắp bãi chợ, bụi than bay mờ trong nắng sớm làm ai đi qua cũng phải lấy tay áo che mặt.

Quách Đại Thành có một sạp lớn ở đầu chợ, nơi hiệu than của nhà ông cân than cho các nhà buôn nhỏ và ghi sổ nợ cho những nhà mua chịu. Tiểu Sơn trông thấy ông từ xa, vẫn chiếc áo vải nâu quen thuộc, đang tự tay kiểm một xe than vừa từ núi Tây Sơn xuống, bốc từng nắm than lên xem độ khô, rồi gật đầu cho người ghi sổ cân đong. Mấy hôm nay tin về cọc mốc bị nhổ và tờ trạng bị trả đã lan khắp chợ, nhưng người trong chợ vẫn chào hỏi ông như thường, có người còn ghé sạp hỏi thăm việc trên núi bằng giọng ái ngại. Ông đáp lại từng người bằng vẻ bình tĩnh cố hữu, nói việc đang chờ phủ xét, mỏ vẫn làm ăn như cũ, thợ vẫn lên núi mỗi ngày.

Gần cuối giờ Thìn, từ phía cổng thành bỗng có tiếng vó ngựa và tiếng người dạt ra hai bên đường. Bộ đầu Lôi Chấn Hải dẫn theo sáu bộ khoái cưỡi ngựa vào chợ, áo khoác còn vương bụi đường, mặt nghiêm như đá. Đám đông trong chợ im bặt dần theo từng bước ngựa tiến vào. Lôi Chấn Hải dừng ngựa ngay trước sạp của nhà họ Quách, xuống ngựa, rút trong ngực áo ra một tờ lệnh cuộn tròn. Giơ lên cao cho cả chợ cùng thấy triện đỏ của tri huyện đóng ở cuối tờ lệnh, rồi đọc to từng tiếng, giọng vang khắp bãi chợ không cần phải nhắc lại lần thứ hai.

- Lệnh của tri huyện Dương Khúc. Quách Đại Thành, chủ mỏ than núi Tây Sơn, phạm tội trốn thuế mỏ và chiếm đất quan. Nay bắt giải về huyện nha chờ thẩm. Người không liên quan tránh ra, kẻ nào cản trở việc bắt giữ sẽ bị xử theo tội che giấu.

Cả bãi chợ sững sờ. Quách Đại Thành đứng giữa sạp than của mình, tay còn đen vì bụi than vừa bốc, nhìn tờ lệnh trong tay bộ đầu hồi lâu rồi mới lên tiếng, giọng ông không lớn nhưng cả quãng chợ yên tĩnh lúc ấy đều nghe rõ.

- Tôi nộp thuế mỏ đủ từng đợt, sổ thuế của hộ phòng khớp từng xe than, việc ấy có sổ sách của phủ làm chứng. Đất mỏ là đất ba đời nhà tôi giữ, cọc mốc vừa được đoàn của phủ đo lại và ghi biên bản. Tôi trốn thuế ở đâu, chiếm đất quan ở chỗ nào, xin bộ đầu nói cho rõ trước mặt cả chợ này.

- Việc phải trái ra công đường mà nói, - Lôi Chấn Hải đáp, giọng không cao cũng không thấp. - Tôi chỉ thi hành lệnh có ấn của tri huyện. Ông Quách, mời ông theo chúng tôi. Đừng để việc phải dùng tới gông xích giữa chợ, mất mặt người làm ăn lâu năm trong thành.

Quách Đại Thành nhìn quanh sạp than của mình một lượt, nhìn những người thợ đang đứng chết lặng bên xe than, nhìn cuốn sổ cân đong còn mở trên bàn. Ông rửa vội hai bàn tay đen bụi vào chậu nước bên sạp, lau khô, chỉnh lại vạt áo, rồi bước ra đứng trước mặt bộ đầu, hai tay đưa ra phía trước một cách đường hoàng.

- Tôi đi. Sổ sách của tôi ở hộ phòng, thợ mỏ của tôi ở trên núi, cả chợ này là người làm chứng cho việc làm ăn của tôi mười mấy năm nay. Tôi không chạy đi đâu cả.

Hai bộ khoái tiến lên trói tay ông bằng dây thừng theo lệ bắt người chờ thẩm, không dùng gông. Một chiếc xe tù mui kín đã chờ sẵn ở đầu chợ được đánh tới. Đúng lúc ấy, từ phía cuối chợ, Lương Ngọc Trân chạy tới, vạt áo còn lấm bụi đường, tóc xõa ra sau vai vì chạy quá vội. Bà vừa nhận được tin từ một người thợ chạy xuống núi báo trước, đã bỏ dở việc nhà mà chạy thẳng ra chợ. Thấy chồng bị trói tay dắt ra xe tù, bà lao tới, nhưng hai bộ khoái đã giơ tay ngăn lại đúng lệ. Bà không gào khóc, chỉ gọi tên chồng thật lớn qua vòng người.

- Đại Thành. Anh cứ đi, việc nhà có em. Sổ sách còn nguyên, người làm chứng còn nguyên, anh không phải cúi đầu trước ai cả.

Quách Đại Thành quay đầu lại, gật đầu với vợ, nói một câu ngắn mà Tiểu Sơn đứng gần đó nghe rõ từng tiếng.

- Em về giữ nhà, giữ giấy tờ. Đừng đưa bất kỳ tờ giấy gốc nào cho bất kỳ ai tới hỏi, dù họ nói là người của phủ.

Xe tù bắt đầu lăn bánh ra khỏi chợ, Ngọc Trân chạy theo sau xe, tay vịn vào thành xe một quãng, vừa chạy vừa nói với chồng qua chấn song nhỏ ở cuối xe. Nói những lời mà người ngoài chỉ nghe loáng thoáng về việc nhà, về thợ mỏ, về đứa con trai. Bà chạy theo tới cuối phố chợ thì xe tù tăng tốc theo lệnh của bộ đầu, bỏ lại bà đứng giữa đường, thở dốc, hai tay buông thõng, mắt nhìn theo cho tới khi chiếc xe khuất hẳn sau cổng thành. Cả bãi chợ lúc ấy không ai nói một lời nào. Những người buôn than quen mặt nhà họ Quách lặng lẽ quay lại sạp của mình, cân đong dở dang bỏ đó, không ai còn bụng dạ nào trả giá thêm nữa trong buổi sáng hôm ấy.

Giữa lúc đám đông tản ra, Tiểu Sơn trông thấy Quách Thừa Ân. Cậu thanh niên đứng ở mép bãi chợ, mặt trắng bệch, hai tay nắm chặt tới mức khớp ngón tay nổi lên. Khi đoàn bộ khoái dắt người đi qua chỗ cậu đứng, một tờ giấy từ trong tay áo của một bộ khoái đi cuối đoàn rơi xuống đất mà người ấy không hay biết. Đó là một bản sao của tờ lệnh bắt, ghi rõ tội danh và ngày giờ thi hành. Thừa Ân bước nhanh tới, cúi xuống nhặt tờ giấy lên, phủi lớp bụi than bám trên mặt giấy, gấp lại và cất vào trong ngực áo, ngay đúng chỗ mà mấy hôm trước mẹ cậu đã cất tờ trạng bị trả ở cổng phủ. Cậu nhìn Tiểu Sơn một cái thật sâu khi đi ngang qua, ánh mắt của người vừa mất cha vào tay cửa quan ngay giữa ban ngày, rồi hòa vào đám đông đang tản ra khỏi chợ.

Sau khi xe tù đi khỏi, bãi chợ than tan dần trong một bầu không khí nặng nề khác hẳn mọi buổi chợ thường ngày. Mấy người thợ của nhà họ Quách ở lại sạp, lặng lẽ đóng cuốn sổ cân đong còn mở, phủ tấm vải dầu lên đống than đã cân dở, rồi ngồi túm tụm với nhau ở góc sạp như người mất phương hướng. Một ông lão buôn than lâu năm trong chợ, râu tóc đã bạc, chống gậy đứng giữa bãi đất trống mà xe tù vừa rời khỏi, nói to cho cả quãng chợ nghe, giọng già nua mà rành rọt.

- Tôi buôn than ở chợ này ba chục năm. Nhà họ Quách cân thiếu một lạng cho ai, trốn một đồng thuế của phủ lúc nào, cả chợ này có ai trông thấy chưa? Bắt người giữa chợ như bắt kẻ cướp, thế này thì từ nay ai còn dám tin vào sổ sách nữa.

Không ai đáp lời ông lão, nhưng nhiều người gật đầu trong im lặng. Lôi Chấn Hải trước khi lên ngựa rời chợ còn quay lại dặn đội lính giữ trật tự ở lại tới khi chợ tan hẳn, không để đám đông tụ tập bàn tán thành chuyện lớn. Ông ta làm việc ấy với vẻ mặt của một người thi hành lệnh, không vui, không hả hê, cặp mày cau lại suốt từ lúc đọc lệnh tới lúc ra khỏi cổng chợ. Tiểu Sơn để ý thấy chi tiết ấy và ghi nhớ trong đầu: vị bộ đầu này bắt người rất gọn, rất đúng lệ, nhưng trên mặt ông ta không có một nét nào của kẻ đang làm một việc mà lòng mình cho là phải trái rõ ràng.

Tiểu Sơn theo đội về phủ, suốt dọc đường trong đầu chỉ còn vang vọng hai câu nói ở bãi chợ: câu hỏi của Quách Đại Thành về sổ thuế khớp từng xe than, và câu đáp của bộ đầu rằng việc phải trái ra công đường mà nói. Anh là người đã đứng ở quầy hộ phòng, đã nghe Tần Vĩnh Niên nói cuốn sổ thuế của ông Quách là cuốn sổ sạch nhất phủ này. Một người có sổ thuế sạch nhất phủ bị bắt giữa chợ vì tội trốn thuế, với một tờ lệnh có triện đỏ không ai dám nghi ngờ. Hai việc ấy nằm cạnh nhau trong đầu người lính canh như hai dòng chữ không chịu khớp nhau trên cùng một trang sổ, và anh biết rõ, cũng như hai đêm nghe tiếng bạc trong thư phòng. Phận sự của anh chỉ là ghi lại cho đúng những gì mắt thấy tai nghe trong buổi sáng hôm nay, còn việc nối chúng lại với nhau thuộc về một bàn tay khác. Ở một nơi cao hơn chòi canh của anh rất nhiều. Về tới phủ, anh ghi vào sổ canh việc bắt người ở chợ than buổi sáng, ghi rõ giờ đọc lệnh, tội danh đọc thành tiếng trước cả chợ. Người thi hành là bộ đầu Lôi Chấn Hải và việc tờ lệnh có triện đỏ của tri huyện, rồi ngồi nhìn dòng chữ của mình hồi lâu trước khi đóng sổ lại. Trong lòng biết rõ buổi sáng hôm nay sẽ còn được nhắc lại ở phủ huyện này nhiều lần nữa.

Chương khác

Xem thêm