DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 4: Cỗ Xe Đêm Vào Cửa Sau
Đêm ngày mười lăm tháng chín, Triệu Tiểu Sơn lên chòi canh sớm hơn lệ thường nửa khắc. Ban ngày anh được nghỉ bù sau buổi trực cổng dài hôm nộp thuế, ngủ…
Nội dung chương
Đêm ngày mười lăm tháng chín, Triệu Tiểu Sơn lên chòi canh sớm hơn lệ thường nửa khắc. Ban ngày anh được nghỉ bù sau buổi trực cổng dài hôm nộp thuế, ngủ một giấc từ trưa tới xế chiều trong dãy nhà đội canh, tỉnh dậy người vẫn còn nặng trĩu. Mã Thiết Trụ gặp anh ở chân cầu thang chòi, dặn riêng một câu.
- Đêm nay để mắt tới phía cửa sau nhiều hơn một chút. Chiều nay thư phòng cho người ra dọn lại lối đi phía ấy, chắc tối có việc dùng tới.
Tiểu Sơn vâng dạ mà trong lòng hơi lấy làm lạ. Cửa sau của huyện nha nằm ở phía tây, kẹp giữa bức tường khu ngục và dãy nhà kho, là một cánh cổng nhỏ ít khi mở. Ban ngày, xe cộ và dân chúng đều ra vào bằng cổng chính trước công đường, nơi có lính trực ghi sổ cổng đàng hoàng. Cửa sau phần lớn chỉ dùng khi phủ cần đưa vật gì nặng hoặc cồng kềnh vào kho mà không muốn chen qua sân trước, hoặc khi có người của phủ đi việc gấp trong đêm. Từ ngày vào đội canh tới giờ, Tiểu Sơn chưa từng thấy cánh cổng ấy mở sau giờ đóng cổng chính.
Buổi tối, lúc ăn cơm ở dãy nhà đội canh, anh buột miệng hỏi một người lính già về lối cửa sau. Người lính già vừa nhai cơm vừa đáp, giọng thản nhiên như nói chuyện thời tiết.
- Lối ấy là lối của thư phòng và nhà kho. Quan trên có việc riêng cần xe ra vào không muốn ồn ào trước công đường thì đi lối ấy. Lính canh mình chỉ có việc nhìn và ghi, không có việc hỏi. Hỏi nhiều, người ta lại tưởng mình muốn xen vào việc của quan.
- Thế xe vào lối ấy có ghi sổ cổng không? - Tiểu Sơn hỏi.
Người lính già cười khùng khục, lắc đầu.
- Sổ cổng là sổ của cổng chính. Cửa sau có mở lúc nào, đóng lúc nào, trời biết, người trong thư phòng biết. Còn sổ của chòi canh nhà ngươi, cứ thấy gì ghi nấy, sau này có ai hỏi thì đã có chữ của ngươi ở đó.
Câu nói ấy làm Tiểu Sơn nhớ mãi tới lúc leo lên chòi. Anh mở sổ canh ra trang mới, mài mực sẵn, ngồi chờ trời tối hẳn với một sự để ý mà các đêm trước chưa từng có: đêm nay, phía tây của phủ huyện là phía anh sẽ nhìn nhiều nhất.
Đêm xuống dần. Trăng thượng tuần treo chếch trên nóc công đường, sáng vừa đủ để anh phân biệt các mái ngói mà không cần giơ đèn. Tiểu Sơn đi vòng quanh lan can chòi theo lệ đội trưởng dạy, mắt lướt qua từng khu: thư phòng tối đèn từ sớm, khác hẳn những đêm trước vẫn còn ánh đèn tới khuya; công đường im lìm. Khu ngục chỉ leo lét một ngọn đèn dầu ở nhà trực của ngục tốt. Gió thổi qua khe ngói mang theo hơi lạnh của những ngày đầu thu, thỉnh thoảng có tiếng dơi bay sượt qua mái chòi.
Tới khoảng giữa giờ Tý, anh nghe tiếng bánh xe.
Tiếng động rất khẽ, như có người cố ý đi chậm. Bánh xe nghiến trên đường đá ngoài tường phía tây, rồi dừng lại. Tiểu Sơn vội bước sang phía lan can tây, cúi người nhìn xuống qua bóng tối. Cửa sau của phủ đang mở. Một cỗ xe ngựa phủ vải dầu đen kín mít từ mui tới thành xe dừng ngay trước cổng, con ngựa đứng yên không hí một tiếng, người đánh xe ngồi bất động, mặt khuất dưới vành nón rộng. Không có đèn lồng treo trước xe như lệ thường của xe đi đêm. Toàn bộ cỗ xe như một khối đen lặng lẽ tách ra từ bóng đêm.
Điều làm Tiểu Sơn chú ý hơn cả là người ra tiếp xe.
Một ngọn đèn lồng nhỏ được thắp lên ở hiên nhà kho, ánh sáng chỉ đủ soi một khoảng sân hẹp. Người cầm đèn bước ra cửa sau, dáng đi khom khom, tay kia cầm theo cuốn sổ mỏng hay tập giấy gì đó ép sát vào ngực. Tới khi người ấy đến gần cỗ xe và nghiêng mặt vào ánh đèn, Tiểu Sơn nhận ra ngay: đó là sư gia Ngô Kính Văn, người ngồi ở án phụ ghi chép trong buổi thăng đường mà anh đã gác hôm trước. Bộ râu thưa và cái dáng khom vì nhiều năm cúi trên bàn giấy của ông ta không lẫn vào đâu được.
Ngô Kính Văn nói gì đó rất nhỏ với người đánh xe. Tiểu Sơn ở trên cao, gió lại thổi ngược, không nghe được một chữ. Ông ta không ra hiệu cho lính trực cổng, cũng không có ai mang sổ cổng tới. Ông ta tự tay tháo then ngang của cửa sau, cùng người đánh xe đẩy cánh cổng mở rộng thêm, rồi dẫn cỗ xe đi thẳng vào lối sân sau, về phía dãy nhà kho và hành lang dẫn lên thư phòng. Bánh xe lăn trên sân gạch nghe rõ hơn lúc ngoài đường, từng vòng chậm rãi, nặng nề, như xe đang chở vật gì không nhẹ. Tiểu Sơn nín thở đếm theo thói quen: từ cửa sau tới khi bóng xe khuất sau dãy nhà kho là gần một khắc. Sau đó anh nghe tiếng xe dừng hẳn, tiếng người xuống xe rất khẽ, rồi hai lần tiếng vật nặng được đặt xuống nền đất, âm thanh trầm và gọn, cách nhau một quãng ngắn. Không có tiếng nói to, không có tiếng ra lệnh, chỉ có tiếng bước chân đi lại vài lượt trên sân sau. Rồi tiếng then cổng cài lại vang lên, tiếng đèn lồng của sư gia di chuyển một đoạn ngắn rồi tắt.
Anh đứng yên trên chòi hồi lâu, lòng ngổn ngang.
Theo lệ đội trưởng dạy, xe vào phủ ban đêm phải có người trực cổng biết, phải ghi sổ cổng, và người canh chòi phải ghi vào sổ canh giờ xe vào, xe của ai, chở gì. Đêm nay, xe vào bằng cửa sau, người ra tiếp là sư gia của tri huyện, không qua một thủ tục nào mà anh biết. Nhưng anh cũng tự nhủ, việc của thư phòng và của quan huyện đâu phải việc một lính canh như anh được hỏi tới. Sư gia ra tận nơi đón, tức là việc này có lệnh từ trên, chỉ là lệnh ấy không đi qua đội canh. Nếu anh kéo chuông báo động ầm ĩ giữa đêm vì một cỗ xe đã có người của phủ ra tiếp, sáng mai người bị đội trưởng mắng sẽ là anh.
Cuối cùng Tiểu Sơn ngồi xuống bàn, chấm bút, viết vào sổ canh một dòng ngắn và mơ hồ: giờ Tý, một cỗ xe phủ vải dầu vào phủ bằng cửa sau, sư gia ra tiếp, không rõ xe chở gì. Anh nhìn dòng chữ hồi lâu, muốn viết thêm mà không biết viết thêm điều gì cho đúng lệ chỉ ghi điều mắt thấy tai nghe. Mắt anh thấy xe và thấy sư gia. Tai anh không nghe được một lời. Chừng ấy là tất cả sự thật anh có trong đêm nay.
Nửa đêm còn lại trôi qua chậm chạp. Đèn thư phòng không sáng lên lần nào nữa. Cỗ xe không trở ra. Tiểu Sơn mấy lần đi vòng ra lan can phía tây, nhìn xuống cánh cửa sau đã đóng kín, then cài im lìm như chưa từng mở ra trong đêm. Anh tự hỏi xe chở gì mà phải đi vào giờ Tý, phải phủ vải dầu kín mít, phải tránh cả sổ cổng. Giấy tờ của thư phòng chăng? Vật nặng của kho? Hay người nào không muốn ai nhìn thấy mặt? Mỗi câu hỏi nổi lên, anh lại tự gạt đi bằng lời dặn của đội trưởng: thấy đèn sáng thì ghi đèn sáng, đừng viết người trong phòng đang làm gì khi ngươi không trông thấy.
Hết ca, trời vừa rạng, Tiểu Sơn không về thẳng dãy nhà đội canh. Anh vòng qua lối sân sau với cớ đi lấy gàu nước ở giếng gần nhà kho. Sương sớm còn đọng trên mặt gạch, và trên nền sân ướt sương, hai vệt bánh xe còn in rõ từ cửa sau chạy vào tới trước dãy nhà kho rồi mờ dần. Cửa kho khóa ngoài, ổ khóa mới, không có gì khác lạ. Cửa sau đóng kín, then cài bên trong, mặt gỗ còn vết xước rất mờ ở chỗ tay người vừa đẩy đêm qua. Chỉ có thế. Hai vệt bánh xe trên sương là bằng chứng duy nhất rằng cỗ xe đêm qua có thật, và trong vòng một khắc nữa, khi nắng lên và người trong phủ bắt đầu đi lại, chúng cũng sẽ biến mất như chưa từng tồn tại.
Anh bỗng hiểu vì sao đội trưởng bắt ghi sổ ngay trong đêm, không được để tới sáng. Có những việc ở phủ huyện này chỉ tồn tại đúng một đêm, và cuốn sổ của người canh là nơi duy nhất chúng được ở lại lâu hơn một đêm.
Sáng hôm sau, khi anh mang sổ canh xuống trình như lệ thường, Mã Thiết Trụ lật đúng tới trang đêm qua, ngón tay dừng ở dòng chữ về cỗ xe lâu hơn mọi dòng khác. Ông ngẩng lên nhìn Tiểu Sơn.
- Cửa sau mở giữa giờ Tý mà sổ chỉ có một dòng thế này thôi à?
Tiểu Sơn chưa kịp đáp, dưới sân đã có tiếng người gọi đội trưởng ra cổng chính nhận công văn buổi sáng. Mã Thiết Trụ gập sổ lại, trả cho anh, rồi quay người bước đi, không nói thêm một lời nào, cũng không ghi lỗi, không khen, không chê. Trước khi về ngủ bù, Tiểu Sơn còn ghé qua cổng chính, hỏi người lính trực đêm qua xem sổ cổng có ghi chuyến xe nào ra vào không. Người lính ấy ngáp dài, lật sổ cho anh xem: trang đêm qua chỉ có hai dòng, một dòng giờ đóng cổng và một dòng giờ kiểm tra then cài, ngoài ra trống trơn. Cỗ xe phủ vải dầu, hai vệt bánh xe trên sương sớm và người sư gia cầm đèn ở cửa sau, tất cả chỉ tồn tại trong đúng một dòng chữ mơ hồ ở cuốn sổ canh của anh mà thôi.
Tiểu Sơn ôm cuốn sổ đứng giữa sân, nhìn theo lưng đội trưởng, trong lòng dấy lên một cảm giác khó gọi tên: dòng chữ mơ hồ của anh đã vào sổ, đã có người đọc. Và câu hỏi bỏ lửng ấy từ nay nằm lại trong đầu anh mỗi khi đêm xuống và anh lại leo lên chòi cao nhìn về phía cửa sau im lìm của phủ huyện.