DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 6: Lần Đếm Bạc Thứ 1

Ngày mười bảy tháng chín không phải ngày thăng đường. Triệu Tiểu Sơn trực ban ngày ở sân trong, công việc là theo một nha dịch già đi kiểm tra các cửa…

Nội dung chương

Ngày mười bảy tháng chín không phải ngày thăng đường. Triệu Tiểu Sơn trực ban ngày ở sân trong, công việc là theo một nha dịch già đi kiểm tra các cửa bên của huyện nha và ghi lại những chỗ then cửa, khóa cửa đã rỉ sét cần thay. Công việc lặng lẽ và tẻ nhạt, nhưng nhờ nó anh để ý thấy một điều: suốt cả buổi sáng hôm ấy, cửa thư phòng của tri huyện gần như không lúc nào yên.

Thư phòng nằm ở dãy đông, cách công đường một hành lang lát gạch, là nơi tri huyện Cao Thiệu Minh làm việc riêng, đọc công văn và gặp các sư gia. Thường ngày, buổi sáng thư phòng mở cửa cho nha lại các phòng mang hồ sơ tới trình, tới gần trưa thì đóng lại, chiều quan huyện nghỉ hoặc ra vườn sau đọc sách. Hôm nay thì khác. Sư gia Ngô Kính Văn ra vào thư phòng ba bốn lượt, mỗi lượt ôm một chồng giấy khác nhau. Người của hộ phòng cũng được gọi lên một lần, mang theo cuốn sổ nhỏ. Tới trưa, khi các phòng khác đã nghỉ, đèn trong thư phòng vẫn chưa tắt, và một nha lại thân cận bưng cả khay cơm vào tận trong cho quan huyện dùng tại bàn làm việc.

Tiểu Sơn hỏi người nha dịch già đi cùng, hôm nay thư phòng có việc gì mà bận thế. Ông ta đáp thản nhiên rằng cuối tháng là đợt phủ trên có thể hỏi tới sổ sách của huyện, quan huyện năm nào tới dịp này cũng thức khuya xem lại hồ sơ, có đêm xem tới tận giờ Sửu. Trong huyện nha này, ai cũng biết tri huyện Cao Thiệu Minh là người làm việc không kể giờ giấc, và đó cũng là một phần của tiếng thanh liêm mẫu mực mà dân trong thành vẫn truyền nhau.

Buổi chiều, lúc Tiểu Sơn trình sổ kiểm cửa bên cho Mã Thiết Trụ, đội trưởng lật xem rồi dặn thêm một việc mà anh chưa được dặn trong những ngày đầu.

- Từ nay trong sổ canh, phòng nào trong phủ sáng đèn sau giờ Hợi, ngươi phải ghi cả giờ đèn ấy tắt. Nhất là thư phòng. Đèn sáng tới giờ nào là việc của người trong phòng, nhưng đèn tắt lúc nào là việc người canh phải biết. Mai này trên có hỏi đêm ấy phủ huyện thức tới bao giờ, sổ của ngươi phải đáp được.

Tiểu Sơn vâng dạ, trong lòng hơi ngạc nhiên vì một chi tiết nhỏ như giờ tắt đèn mà đội trưởng cũng coi trọng. Nhưng anh đã bắt đầu hiểu nết làm việc của ông: ở phủ huyện này, không có chi tiết nào trong đêm là thừa, chỉ có người canh chưa biết vì sao nó quan trọng mà thôi.

Đêm ấy Tiểu Sơn lại lên chòi canh. Anh nhận ca từ giờ Tuất, trời quang, trăng chưa lên, sao thưa. Dưới sân, các phòng ban lần lượt tắt đèn theo lệ: hộ phòng tắt trước, hình phòng tắt sau, dãy nhà đội canh chỉ còn leo lét ánh đèn ở phòng trực của đội trưởng. Tới khoảng cuối giờ Hợi, cả phủ huyện gần như chìm hẳn vào bóng tối, trừ một ô cửa sổ còn sáng ở dãy đông.

Ô cửa sổ của thư phòng.

Ánh đèn trong thư phòng vàng và ổn định, hắt qua lớp giấy cửa sổ thành một vệt sáng hình chữ nhật trên mái hành lang bên dưới. Từ chòi canh, Tiểu Sơn nhìn rõ vệt sáng ấy nằm trên nóc hành lang, ngay trong tầm mắt mà đội trưởng đã dạy anh thuộc từ đêm đầu tiên. Bóng một người thỉnh thoảng đi ngang qua lớp giấy cửa sổ, chậm rãi, khoan thai, rồi khuất. Đó hẳn là tri huyện đang đi lại trong phòng giữa những chồng hồ sơ, anh nghĩ vậy. Một vị quan thức khuya xem sổ sách trước đợt kiểm tra của phủ, cảnh ấy hợp với tất cả những gì anh biết về ông.

Anh ghi vào sổ canh: giờ Hợi cuối, thư phòng còn sáng đèn. Rồi anh đi vòng quanh lan can, kiểm tra các hướng theo lệ, quay lại thì vệt sáng vẫn còn nguyên.

Giữa ca, người lính canh ở cổng chính lên chòi đổi cho anh xuống nhà bếp uống bát nước gừng nóng theo lệ những đêm lạnh. Anh ta đứng trên chòi một lúc, cũng nhìn thấy vệt sáng của thư phòng, bèn cười nói rằng lính canh cũ trong đội đã quen với cảnh này. Quan huyện mà thức khuya thì cả phủ được tiếng là phủ siêng, lính canh chỉ cần ghi giờ đèn tắt cho đúng là xong việc. Anh ta còn nói, có những đời lính canh trước đây từng bị đội trưởng phạt chép lại cả tháng sổ canh chỉ vì ghi giờ đèn tắt của thư phòng lệch đi một khắc so với chuông báo giờ của thành. Từ đó trong đội truyền nhau một câu: giờ giấc là mạng của người canh đêm.

Tiểu Sơn nghe xong, khi trở lại chòi anh kiểm tra lại chiếc thẻ tre ghi giờ trên bàn, bụng bảo dạ đêm nay dù có chuyện gì, giờ đèn thư phòng tắt cũng phải ghi cho thật chính xác.

Tới giữa giờ Tý, khi gió đêm lùa qua chòi mang theo hơi lạnh thấm vào tận xương, Tiểu Sơn bỗng nghe một thứ tiếng rất khẽ vọng lên từ phía thư phòng.

Ban đầu anh tưởng mình nghe nhầm, vì tiếng ấy nhỏ và đứt quãng, lẫn trong tiếng gió qua mái ngói. Anh bước sát về lan can phía đông, nghiêng đầu, nín thở. Tiếng ấy lại vang lên: những tiếng va chạm lanh canh rất nhẹ, đều đặn từng đợt, mỗi đợt vài chục tiếng rồi ngừng, im lặng một lúc, rồi lại bắt đầu một đợt khác. Tiếng của kim loại va vào kim loại. Tiếng của bạc nén chạm nhau trên mặt bàn gỗ.

Tiểu Sơn đã từng đứng ở quầy hộ phòng trong ngày nộp thuế, từng nghe tiếng bạc nén được người ta đếm và xếp lên bàn, tiếng va nhau trầm và gọn, khác hẳn tiếng đồng tiền xâu kêu leng keng. Thứ tiếng vọng lên từ thư phòng đêm nay giống hệt thứ tiếng ở quầy hộ phòng, chỉ khẽ hơn vì cách một khoảng sân và một lớp cửa đóng kín. Anh hình dung ra cảnh trong phòng: một người ngồi bên bàn, trước mặt là những thỏi bạc, tay đếm từng thỏi, xếp thành từng chồng, đếm xong một chồng lại ngừng tay ghi chép gì đó, rồi đếm tiếp chồng khác.

Anh tự hỏi, nửa đêm, quan huyện đếm bạc trong thư phòng để làm gì. Kho bạc của huyện nằm ở dãy bắc, có người canh riêng, không thuộc thư phòng. Bạc trong thư phòng lúc nửa đêm chỉ có thể là bạc của một việc riêng nào đó của quan: tiền thuế vừa thu đợt này chờ nhập kho chăng, hay tiền công quỹ của một công trình nào trong huyện. Anh không biết, và anh cũng hiểu mình không có cách nào biết được từ trên chòi canh này. Anh chỉ biết một điều chắc chắn: tiếng bạc trong thư phòng là việc có thật, tai anh nghe rõ, và theo lệ đội trưởng dạy, việc có thật thì phải vào sổ.

Anh chấm bút, viết: giờ Tý, thư phòng sáng đèn, có tiếng bạc va nhau rất khẽ vọng ra, từng đợt. Anh viết xong, nhìn dòng chữ, thấy nó trung thực đúng như những gì tai anh nghe, không thêm không bớt. Không có một chữ nào trong dòng ấy nói lên được người trong phòng đang đếm bạc vì việc gì, và anh thấy thế là đúng. Sổ canh ghi việc mắt thấy tai nghe, phần còn lại không thuộc về người lính canh.

Đêm càng về khuya, tiếng bạc càng thưa. Những đợt va chạm cuối cùng ngắn dần, cách nhau những khoảng im lặng dài, như người đếm đã mỏi tay hoặc số bạc sắp đếm đã gần hết. Tiểu Sơn mấy lần định ngồi xuống cho đỡ mỏi chân nhưng lại thôi, anh đứng tựa lan can, mắt nhìn vệt sáng trên nóc hành lang, tai đếm theo những đợt tiếng khẽ ấy mà không hiểu vì sao mình không dứt ra được. Có lẽ vì đây là âm thanh đầu tiên trong những đêm canh của anh phát ra từ một căn phòng đóng kín, một âm thanh thuộc về một công việc mà người làm nó không muốn ai trông thấy, dù việc ấy có thể hoàn toàn chính đáng.

Mãi tới cuối giờ Tý, khi anh chuẩn bị ghi thêm một dòng về giờ giấc, tiếng bạc trong thư phòng bỗng dứt hẳn. Sự im lặng sau đó đột ngột tới mức anh giật mình. Gần như cùng một lúc, vệt sáng hình chữ nhật trên nóc hành lang tắt phụt. Thư phòng chìm vào bóng tối như mọi dãy nhà khác của phủ huyện. Dưới sân không có tiếng bước chân, không có tiếng cửa mở. Cả phủ huyện lại yên tĩnh hoàn toàn, như thể ô cửa sổ ấy chưa từng sáng và thứ tiếng khẽ ấy chưa từng vang lên trong đêm.

Tiểu Sơn chấm bút, ghi dòng cuối của việc này vào sổ canh: cuối giờ Tý, tiếng bạc dứt, đèn thư phòng tắt cùng lúc. Anh thổi tắt bớt một ngọn bấc đèn trên chòi cho đỡ tốn dầu, ngồi xuống ghế, nhìn về phía dãy đông tối om. Về sau, mỗi khi nhớ lại những đêm canh của mùa thu năm ấy, Tiểu Sơn đều gọi đêm mười bảy tháng chín này là lần đếm bạc thứ 1 mà tai anh nghe được từ trên chòi cao. Bởi tiếng bạc trong thư phòng đêm ấy khác hẳn mọi âm thanh anh từng nghe trong phủ: khẽ, đều, kín đáo, và dứt cùng một lúc với ánh đèn.

Sáng hôm sau, lúc trình sổ, Mã Thiết Trụ đọc tới hai dòng ghi về thư phòng thì dừng lại lâu hơn thường lệ, như ông vẫn làm với những dòng đáng chú ý. Ông chỉ hỏi một câu: giờ đèn tắt có chắc là cuối giờ Tý không. Tiểu Sơn đáp chắc, vì anh đã đối chiếu với tiếng chuông báo giờ của thành ngay trước đó. Đội trưởng gật đầu, chấm bút son vào sổ điểm danh, không nói gì thêm. Nhưng khi Tiểu Sơn ôm sổ quay đi, anh có cảm giác dòng chữ của mình đêm qua đã được một người thứ hai đọc và ghi nhớ, và ở phủ huyện này, thế là đủ để một việc trong đêm không bị trôi đi mất.

Trong đầu anh, hình ảnh vị quan huyện mẫu mực thức khuya làm việc vẫn nguyên vẹn, chỉ có thêm một chi tiết nhỏ nằm lại như một hạt sạn trong mắt. Một người làm việc khuya với hồ sơ thì cần đèn sáng, điều ấy dễ hiểu; nhưng một người làm việc khuya mà trong phòng có tiếng bạc đếm từng đợt tới tận cuối giờ Tý. Thì đó là thứ việc gì, anh nghĩ mãi vẫn chưa tìm được câu trả lời nào vừa ý.

Chương khác

Xem thêm