HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 17: Lão Thợ Hầm Xin Nghỉ Ca Đêm

Sáng 20 tháng 10, Tôn Vĩnh Phúc tới lán điều hành sớm hơn giờ giao ca gần một tiếng. Ông mặc áo bảo hộ đã giặt sạch, mũ cầm trên tay, và mang theo thẻ…

Nội dung chương

Sáng 20 tháng 10, Tôn Vĩnh Phúc tới lán điều hành sớm hơn giờ giao ca gần một tiếng. Ông mặc áo bảo hộ đã giặt sạch, mũ cầm trên tay, và mang theo thẻ chấm công của chính mình. Ông đặt thẻ lên bàn của Vương Thiết Sơn, ngay ngắn, như đặt một vật chứng, rồi ngồi xuống chiếc ghế đối diện mà không đợi mời.

- Tôi tới xin một việc. Từ đêm nay, rút tên tôi khỏi mọi ca đêm. Tôi chỉ làm ca ngày, tới khi dự án xong hoặc tới khi các anh không cần tôi nữa thì thôi.

Vương Thiết Sơn đang xem bảng phân công tuần sau trên màn hình. Ông dừng tay, ngẩng lên nhìn lão thợ đã làm ở công trường này lâu hơn bất cứ ai trong phòng. Câu xin ấy, nếu tới từ một công nhân trẻ, ông sẽ hỏi ngay có phải mệt hay có chuyện nhà không. Tới từ Tôn Vĩnh Phúc, nó nặng hơn nhiều, vì ông lão này chưa từng xin nhẹ việc cho bản thân trong suốt thời gian Vương chỉ huy ở Thường Dương.

- Ông Phúc, ca đêm đang thiếu người có kinh nghiệm đọc vách đá. Anh em trẻ nó cần ông ở đoạn cột chống. Ông rút ra thì tôi phải lấy ai thay?

- Lấy cậu Hòa ở tổ gia cố. Nó ít tuổi hơn tôi hai mươi tuổi, tay nghề cột chống không thua tôi, chỉ thiếu cái miệng dặn dò. Việc dặn dò thì tôi dặn ban ngày, ghi ra giấy cho nó cầm theo cũng được.

- Sức khỏe của ông có chuyện gì mà không nói thẳng với tôi không?

Tôn Vĩnh Phúc lắc đầu, đặt hai bàn tay lên đầu gối. Các khớp ngón tay của ông sưng nhẹ vì tuổi tác, nhưng không run.

- Người tôi không bệnh gì mới. Ngủ vẫn ngủ được, ăn vẫn ăn được. Tôi rút ca đêm không phải vì thân tôi. Tôi rút vì tôi bắt đầu nhận ra các dấu hiệu trong núi này. Nhận ra rồi mà vẫn đi ca đêm như không biết gì, thì tới lúc xảy ra chuyện, tôi tự khinh mình trước.

Lý Thừa Ân được Vương Thiết Sơn gọi vào ngay sau đó. Anh tới lán với cuốn sổ tay riêng kẹp dưới tay, vì cuộc gọi chỉ nói ngắn gọn là ông Phúc xin đổi ca và có nhắc tới lời dặn cũ. Khi anh ngồi xuống, Tôn Vĩnh Phúc kể lại từ đầu, chậm rãi, theo đúng thứ tự mà ông đã sắp xếp trong đầu suốt đêm không ngủ trọn giấc.

Ông kể vệt đỏ trên vách hầm hôm qua là giọt nước cuối cùng làm ông quyết định. Trước vệt đỏ đã có bụi đá tanh trong ca khoan thứ 2. Trước bụi đỏ đã có ba giấc mơ bãi đá mà Chu Đại Bằng kể lại cho ông nghe bên bếp ăn. Trước những thứ ấy còn có tiếng rít trong đoạn ghi đêm 10 tháng 10. Mỗi thứ riêng lẻ, ông đều tự tìm được một cách nghĩ cho qua. Đặt chúng nối tiếp nhau theo ngày tháng, chúng khớp với một chuỗi dấu hiệu mà thợ hầm đời trước ở vùng này vẫn dặn con cháu.

- Thầy Bảy dạy tôi hồi mười chín tuổi. Ông ấy nói núi có những mùa không yên. Dấu hiệu đầu là đá đổi mùi. Dấu hiệu sau là người ngủ không yên giấc. Dấu hiệu nữa là đá tự chảy màu đỏ dù trời khô. Tới khi ba dấu hiệu ấy đủ cả, thợ khôn thì không vào chỗ sâu ban đêm, nhất là đêm có giông. Tôi học thuộc câu ấy sáu mươi năm trước. Tôi không ngờ có ngày tôi phải dùng nó để xin đổi ca.

Vương Thiết Sơn nghe hết, không cắt lời. Rồi ông hỏi một câu rất thực tế.

- Ông nói đêm có giông phải rút người. Sắp tới dự báo chưa có giông lớn. Nhưng nếu lời khuyên của ông thành quy định, mỗi lần trời xa xa có sấm là tôi phải rút cả ca đêm ra sao? Hợp đồng bổ sung vừa ký, phạt tiến độ tăng gấp đôi. Ông biết chuyện đó rồi chứ?

- Tôi biết. Hôm qua cả công trường đều biết. Chính vì biết nên tôi càng phải nói hôm nay, trước khi ca đêm nay vào việc. Tôi không đòi anh ra lệnh cho cả công trường theo lời thầy tôi. Tôi chỉ xin cho một mình tôi rút ra, và xin anh ghi lại lời khuyên của tôi. Sau này nếu có chuyện, giấy tờ cho thấy đã có người nói. Nếu không có chuyện gì, giấy tờ cho thấy một ông già lo xa, thế thôi.

Lý Thừa Ân hỏi ông có sẵn lòng để lời khuyên được ghi nguyên văn vào biên bản nhân sự của buổi làm việc này không, kèm theo chuỗi dấu hiệu mà ông vừa liệt kê. Tôn Vĩnh Phúc đồng ý, nhưng đặt một điều kiện. Trong biên bản phải ghi rõ ông không khẳng định núi có gì, ông chỉ nhận ra dấu hiệu giống lời dặn cũ và xin đổi ca theo lương tâm của người thợ già. Ông không muốn tên mình bị dùng làm bằng chứng cho bất cứ kết luận nào mà ông chưa từng nói.

Vương Thiết Sơn im lặng một lúc lâu. Ông mở bảng phân công trên màn hình, nhìn vào cột ca đêm của tuần tới. Tên Tôn Vĩnh Phúc xuất hiện trong ba đêm, đều ở vị trí kiểm tra cột chống đoạn giữa hầm. Ông dùng chuột bôi đen ba ô ấy, rồi dừng lại, chưa bấm lệnh sửa.

- Tôi nói thẳng khó khăn của tôi. - Ông nói. - Cho ông rút, người khác sẽ xin rút theo. Không phải ai cũng có lý do như ông. Có người chỉ sợ theo tin đồn. Đội hình ca đêm mà rã ra từng người một thì công trường này dừng lại không phải vì núi, mà vì người.

- Vậy anh cứ ghi trong quyết định là trường hợp của tôi xét riêng theo tuổi và theo vai trò nhân chứng hiện trường. - Tôn Vĩnh Phúc đáp. - Tôi sáu mươi ba tuổi, là người địa phương duy nhất trong tổ thợ già. Ai trẻ hơn xin rút thì anh cứ xét theo quy chế bình thường. Tôi không xin cho ai khác ngoài miệng mình.

- Còn lời khuyên rút người khi có giông, tôi ghi vào biên bản nhưng không ban hành thành lệnh. - Vương Thiết Sơn nói. - Khi nào có dự báo giông chính thức trên khu vực núi, ban chỉ huy sẽ họp và quyết theo tình hình lúc đó. Tôi không thể cam kết trước một lệnh rút toàn bộ chỉ dựa trên dấu hiệu dân gian. Ông hiểu cho tôi chỗ đó chứ?

Tôn Vĩnh Phúc gật đầu, chậm và rõ.

- Tôi hiểu. Anh giữ được chữ họp khi có giông là tôi đã cảm ơn rồi. Sợ nhất là tới lúc trời nổi giông thật, không ai còn nhớ đã từng có người khuyên gì.

Cuộc nói chuyện còn kéo dài thêm về một chi tiết rất nhỏ trong bảng ca. Tôn Vĩnh Phúc hiện vẫn giữ trách nhiệm ký xác nhận tình trạng cột chống vào cuối mỗi đêm ông trực. Nếu ông rút ngay từ đêm nay, chữ ký ấy phải bàn giao giữa chừng của tuần, và sổ theo dõi cột chống sẽ có hai nét chữ khác nhau trong cùng một bảng tổng hợp. Vương Thiết Sơn cho gọi nhân viên văn phòng của ban chỉ huy tới, yêu cầu lập một dòng bàn giao riêng ngay dưới bảng tuần. Dòng bàn giao ghi rõ ông Phúc xác nhận tới hết đêm 19 tháng 10, từ đêm 20 tháng 10 trách nhiệm thuộc về tổ gia cố.

Ông lão đọc dòng bàn giao ấy hai lần mới ký. Ông nói giấy tờ ở công trường hay hỏng việc ở đúng những chỗ chuyển tay như thế này. Một cột chống xảy ra chuyện, người ta tra ngược lại, thấy hai người cùng ký một khoảng ngày thì không ai chịu trách nhiệm trọn vẹn được. Lý Thừa Ân nghe mà ghi nhớ, vì đó cũng là nguyên tắc anh vẫn áp dụng cho hiện vật trong phòng mẫu. Chuỗi giữ gìn, dù là giữ một cột chống hay giữ một mảnh gốm, đứt ở chỗ nào thì sự thật cũng rơi ở chỗ đó.

Vương Thiết Sơn hỏi thêm ông Phúc về ca ngày đầu tiên theo lịch mới. Ông phân ông lão đi cùng tổ kiểm tra vách vào đầu giờ chiều nay, tập trung vào đoạn vách có vệt đỏ và đoạn cột chống giữa hầm. Như vậy dấu vết hiện trường mới nhất vẫn được mắt của người nhiều kinh nghiệm nhất nhìn qua một lần vào ban ngày, trước khi ca đêm đầu tiên vắng ông bắt đầu. Tôn Vĩnh Phúc đồng ý ngay, nói đó là cách rút lui mà không bỏ rơi hiện trường giữa chừng.

Lý Thừa Ân cũng đề nghị một việc ngoài biên bản. Anh nhờ ông lão, trong ca ngày hôm nay, ghi lại bằng lời kể ngắn những vị trí trong hầm mà thợ đời trước dặn phải để ý khi núi không yên. Không cần vẽ thành bản đồ chính thức. Chỉ cần một danh sách miệng, anh sẽ chép lại và đối chiếu dần với sổ hiện trường. Ông Phúc bảo danh sách ấy không dài, chỉ có vài chỗ, nhưng ông sẽ kể sau ca chiều, khi đã đi qua chúng một lần nữa bằng chân của mình trong ánh đèn ngày.

Quyết định được lập ngay trong buổi sáng. Vương Thiết Sơn ký giấy điều chuyển Tôn Vĩnh Phúc sang ca ngày từ ngày 20 tháng 10, vị trí kiểm tra cột chống và hướng dẫn thợ trẻ, thời lượng làm việc giữ nguyên. Ba ô ca đêm của ông trong bảng phân công tuần tới được chuyển cho tổ gia cố, với ghi chú người thay phải đọc lại sổ hiện trường về vệt đỏ trước khi vào ca đầu tiên. Lời khuyên tránh vào hầm trong đêm giông được ghi vào mục ý kiến nhân chứng của biên bản, nguyên văn, không kèm cam kết thực hiện.

Lý Thừa Ân đọc lại biên bản trước khi ký ở vị trí người chứng kiến. Anh để ý Vương Thiết Sơn đã tự thêm một dòng ở cuối quyết định. Dòng ấy ghi rằng kinh nghiệm hiện trường của Tôn Vĩnh Phúc vẫn được ban chỉ huy tham khảo trong các cuộc họp an toàn, kể cả khi ông không còn trực ca đêm. Chỉ huy trưởng nhìn theo ánh mắt anh, nói khẽ rằng giấy tờ cũng là một cách giữ người ở lại, khi không giữ được đôi chân của họ trong hầm nữa.

Tôn Vĩnh Phúc cầm bản sao quyết định, gấp lại bỏ vào túi áo. Trước khi ra khỏi lán, ông dừng ở cửa, quay lại nói với Lý Thừa Ân một câu riêng.

- Đêm nay ca khoan chạy mà không có tôi trong đó. Anh Ân có vào theo ca thì để ý đoạn cột chống giữa hầm giúp tôi. Không phải vì nó yếu. Vì nó là chỗ tôi vẫn đứng, và tôi muốn biết sau này, khi tôi không đứng đó nữa, núi có làm gì khác đi không.

Ông đội mũ, đi ra sân nắng. Bảng phân công mới được in lại và dán lên tường lán điều hành trước giờ ăn trưa. Ba ô ca đêm trống tên ông lão là khoảng trống đầu tiên mà cả đội nhìn thấy bằng mắt thường, trước cả khi ca đêm nay bắt đầu.

Chương khác

Xem thêm