HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 20: Tính Sai Tầng Đá
Sáng 22 tháng 10, buổi họp kỹ thuật trong phòng điều hành chỉ có một câu hỏi duy nhất trên bàn. Phía trước gương hầm, tầng đá đỏ còn dày bao nhiêu mét…
Nội dung chương
Sáng 22 tháng 10, buổi họp kỹ thuật trong phòng điều hành chỉ có một câu hỏi duy nhất trên bàn. Phía trước gương hầm, tầng đá đỏ còn dày bao nhiêu mét nữa. Câu hỏi ấy tưởng là của địa chất. Nhưng người phải trả lời thành tiếng lại là Lý Thừa Ân. Trong tay anh là toàn bộ hồ sơ khảo sát cứu hộ từ ngày 6 tháng 10 tới nay. Chính anh đã ghi con số bằng bút chì lên mép bản đồ vào đêm hôm trước.
Dương Khai Sơn trải lát cắt địa tầng lên bàn, đặt thước song song với trục tuyến. Ông chỉ vào đoạn đỏ kéo dài từ gương hầm hiện tại về phía vùng sáng của phiến đá ngầm. Ông nói trước phần của mình, rất rõ ràng, để không ai về sau hiểu lầm ông đã bảo đảm điều gì.
- Ảnh siêu âm cho tôi hai điều chắc chắn. Một là tầng đỏ chưa kết thúc ở gương hiện tại. Hai là vị trí mọi vật thể ở độ sâu này đều mang sai số từ năm tới mười hai mét. Còn bề dày chính xác của tầng đỏ tính từ gương, ảnh siêu âm không cho ra một con số duy nhất. Ai nói ra một con số hôm nay là đang phán đoán bằng kinh nghiệm, không phải đang đọc máy.
Triệu Kiến Quốc gật đầu. Ông cần con số ấy vì giàn khoan phụ chỉ trống lịch đúng một ngày hôm nay. Nếu tầng đỏ còn mỏng, đội có thể khoan một lỗ lấy lõi xuyên qua nó trong một chặng. Nếu tầng đỏ còn dày, việc lấy lõi phải chia hai chặng và giữ giàn phụ sang ngày mai.
- Một chặng thì lõi liền, giá trị cao. Hai chặng thì lõi đứt ở mối nối, kém hơn nhiều. Anh Ân, hồ sơ của anh đọc tầng này thế nào?
Lý Thừa Ân mở hồ sơ của mình. Anh lật tới trang tổng hợp mà anh đã chuẩn bị trong đêm, sau khi đặt biên bản sương đỏ cạnh bản đồ. Trang giấy có ba dòng chứng cứ do chính tay anh viết. Dòng đầu là màu bột khoan qua ba ca đêm, từ xám chuyển hồng rồi sang hồng sẫm và giữ nguyên. Dòng thứ hai là vệt đỏ trên vách, chứng tỏ tầng đỏ lộ ra ở cả hai bên trục chứ không chỉ ở gương. Dòng thứ ba là sự thay đổi rất nhẹ mà anh ghi nhận ở bao mẫu cuối của ca khoan thứ 3, khi bột có vài hạt xám lẫn vào giữa bột đỏ, ít tới mức Chu Đại Bằng suýt bỏ qua khi cân.
Chính dòng thứ ba là dòng anh đặt nặng nhất. Anh giải thích rằng hạt xám lẫn vào ở cuối ca có thể là dấu hiệu mũi khoan đã bắt đầu chạm tới rìa dưới của tầng đỏ. Cộng với khoảng cách đo trên bản đồ từ gương tới vùng sáng mà anh cho là đá nền xám, anh đưa ra con số mà cả phòng đang chờ.
- Theo phán đoán của tôi, tầng đá đỏ còn dày khoảng sáu mét. Khoan lấy lõi một chặng sáu mét rưỡi là xuyên qua được. Tôi đề nghị làm một chặng, giữ lõi liền.
Dương Khai Sơn nhìn anh, không giấu được sự ngạc nhiên.
- Sáu mét là con số nằm ở đầu thấp nhất của mọi khoảng ước tính. Anh dựa vào vài hạt xám trong một bao bột để chọn đầu thấp nhất sao?
- Không chỉ vài hạt xám. - Lý Thừa Ân đáp, và anh nghe rõ giọng mình lúc ấy tự tin hơn mức cần thiết. - Màu bột giữ sẫm suốt hai ca rồi mới lẫn xám. Vệt vách cho thấy tầng đỏ mỏng dần về hai bên. Tôi cho rằng tầng này có dạng thấu kính, dày ở giữa đoạn trước và đang mỏng lại ở đoạn chúng ta sắp qua.
- Dạng thấu kính là một giả thuyết hình dạng. - Dương Khai Sơn nói. - Nó chưa có lỗ khoan nào kiểm chứng.
- Vì thế hôm nay mới khoan kiểm chứng. Nếu chờ có kiểm chứng rồi mới phán đoán thì không cần tới tôi ở buổi họp này.
Câu trả lời ấy làm Vương Thiết Sơn phải lên tiếng nhắc cả hai người quay lại việc chính. Chỉ huy trưởng hỏi Lý Thừa Ân một câu chốt, đúng thủ tục mà về sau anh sẽ nhớ mãi. Ông hỏi anh có chịu ký vào phiếu cho khoan một chặng theo phán đoán sáu mét của mình không. Lý Thừa Ân nói có. Phiếu được in ra, ghi rõ phương án khoan lấy lõi một chặng bằng giàn phụ, độ sâu dự kiến sáu mét rưỡi, người đề xuất phương án là Lý Thừa Ân. Anh ký ở dòng cuối, chữ ký rõ ràng, không ngập ngừng.
Công việc trong hầm bắt đầu lúc chín giờ sáng. Giàn phụ nhỏ hơn giàn chính nhiều, chuyên khoan lỗ lấy lõi đường kính hẹp. Triệu Kiến Quốc tự kiểm tra ống lõi. Ông nói ngay tại gương rằng lõi tầng đỏ nguyên vẹn sẽ là mẫu quý nhất của đợt khảo sát này. Nó cho thấy thứ tự các lớp đỏ và dấu tro than cổ ở từng độ sâu, thay vì bột nghiền nát như các ca trước.
Bốn mét đầu tiên diễn ra đúng như phán đoán. Ống lõi tiến đều, bột hồi lưu vẫn đỏ. Lý Thừa Ân đứng sau vạch an toàn, cảm thấy sự tự tin của buổi sáng đang được máy móc xác nhận từng mét. Đó là cảm giác nguy hiểm nhất của người làm phán đoán. Bốn mét đúng đầu tiên làm người ta quên rằng hai mét cuối mới là nơi phán đoán bị thử thách.
Ở mét thứ năm, màu bột hồi lưu vẫn đỏ sẫm. Không có thêm hạt xám. Lý Thừa Ân liếc xuống trang tổng hợp của mình. Vài hạt xám ở bao mẫu cuối ca thứ 3, lúc này, bỗng hiện lên trong đầu anh với một cách hiểu khác hẳn. Chúng có thể chỉ là bột xám cũ còn sót trong rãnh thu từ các ca trước, bị nước cuốn lẫn vào bao cuối. Anh đã biết khả năng ấy ngay từ khi viết dòng thứ ba. Anh đã tự xếp nó xuống hàng phụ trong đầu, vì nó không ủng hộ hình thấu kính mà anh muốn tin. Ý nghĩ ấy tới muộn đúng hai mét.
Mét thứ sáu trôi qua. Ống lõi chưa xuyên qua tầng nào khác. Gương vẫn đỏ. Rồi ở khoảng sáu mét bảy mươi phân, điều xảy ra tiếp theo không giống bất cứ kịch bản nào trong phiếu khoan. Áp lực trên đồng hồ giàn phụ tụt xuống đột ngột. Cần khoan chùng đi như vừa mất điểm tựa phía trước. Toàn bộ giàn rung lên một nhịp ngắn, mạnh hơn rung chấn của ca khoan thứ 3, và từ trong lỗ khoan có một tiếng rỗng vang ra, như đá vỡ rơi vào một khoảng không kín rồi mới chạm đáy.
- Dừng, giữ nguyên cần, không rút vội. - Triệu Kiến Quốc hô.
Ông cho tắt quay, giữ cần khoan ở nguyên độ sâu để tránh làm tình hình tệ hơn. Theo lời ông giải thích ngay sau đó cho cả tổ nghe, mũi khoan phụ vừa sập vào một khoảng trống nằm phía trước. Phần đá mà nó đang tựa vào để tiến lên bỗng không còn ở đó nữa. Ống lõi, vốn phải được đá xung quanh giữ thẳng, giờ treo trong khoảng trống ấy với sức nặng của chính nó dồn lên đoạn cần cuối cùng.
Phương án cứu được thử trong hai giờ tiếp theo. Triệu Kiến Quốc cho quay ngược cực chậm để rút ống lõi ra từng phân. Rút được gần một mét thì cần khoan ken két rồi kẹt cứng. Ông dừng ngay, vì quay thêm sẽ làm cần gãy ngang trong lỗ. Tổ khoan luồn dụng cụ vớt theo cần, thử móc vào đầu ống lõi để kéo thẳng trục. Dụng cụ chạm được ống hai lần, cả hai lần đều trượt, vì ống đã nghiêng lệch khỏi trục lỗ.
Đến đầu giờ chiều, Triệu Kiến Quốc tuyên bố ngừng cứu hộ thiết bị. Ông nói câu ấy trước mặt Lý Thừa Ân, không né tránh.
- Cần đã cong rồi, anh Ân. Cong ở đoạn cuối, ngay trên ống lõi. Rút nữa là nó gãy và ta mất thêm cả dụng cụ vớt. Tôi cho cắt cần ở đoạn ngoài, bịt lỗ khoan lại. Ống lõi và đoạn cần cong sẽ nằm lại trong đá. Không lấy ra được nữa.
Lý Thừa Ân hỏi về lõi đá bên trong ống. Triệu Kiến Quốc lắc đầu. Khi ống sập vào khoảng trống, lõi nguyên cây gần sáu mét bên trong đã chịu một cú sốc ngang. Qua camera nội soi lỗ khoan, họ thấy lõi đã vỡ vụn thành nhiều đoạn ngắn, kẹt lệch trong ống nghiêng. Mẫu quý nhất mà buổi họp sáng nay nhắm tới đã mất trong chính phương án khoan do anh đề xuất.
Buổi chiều, biên bản sự cố được lập ở phòng điều hành với bốn người có mặt. Vương Thiết Sơn chủ trì. Dương Khai Sơn trình bày phần địa chất, nói rõ ông đã cảnh báo tại buổi họp sáng rằng bề dày tầng đỏ không có con số duy nhất và sai số vị trí vật thể ở độ sâu này là từ năm tới mười hai mét. Ông cũng đưa ra ước tính mới sau sự cố. Căn cứ vào độ sâu sập và việc tầng đỏ chưa kết thúc ở mét thứ sáu, bề dày thật của tầng đỏ từ gương hôm nay ít nhất phải mười ba mét. Con số ấy lệch so với phán đoán sáu mét của Lý Thừa Ân đúng bảy mét, nằm trọn trong khoảng sai số nghề nghiệp mà chính anh đã biết rõ từ chương trình làm việc ở Thường Dương.
Lý Thừa Ân không tranh cãi một chữ nào trong biên bản. Anh yêu cầu được tự đọc to phần kết luận trước khi ký.
- Nguyên nhân trực tiếp của sự cố là phán đoán sai bề dày tầng đá đỏ của chuyên gia khảo sát cứu hộ. Người phán đoán đã chọn con số ở đầu thấp nhất của khoảng ước tính, dựa quá nặng vào dấu hiệu hạt xám chưa được kiểm chứng, và đề xuất khoan lấy lõi một chặng. Khoảng trống phía trước là điều kiện địa chất có thật, nhưng quyết định khoan xuyên một chặng là quyết định của người phán đoán. Trách nhiệm thuộc về Lý Thừa Ân.
Anh ký biên bản ở hai vị trí, người đề xuất phương án và người chịu trách nhiệm chuyên môn. Vương Thiết Sơn ký xác nhận ở vị trí chỉ huy trưởng, nói thêm một câu ngoài biên bản mà anh nghe rõ hơn cả tiếng bút. Từ nay, mọi đề xuất của đoàn khảo sát liên quan tới độ sâu khoan sẽ phải qua Dương Khai Sơn đồng ký mới được đưa vào phiếu việc. Đó không phải hình phạt chính thức. Nó là một sự thu hẹp lòng tin, diễn ra ngay trước mặt những người có liên quan, và nó có hiệu lực tức thì.
Triệu Kiến Quốc ở lại sau cùng với anh bên cửa sổ phòng điều hành. Ông kỹ sư khoan không an ủi. Ông chỉ nói một câu về nghề của ông, rồi cầm mũ đi xuống mặt bằng lo bịt lỗ khoan. Ông bảo trong nghề khoan, người ta không mất uy tín vì gặp khoảng trống trong núi. Người ta mất uy tín vì nói chắc về một khoảng núi mà mình chưa nhìn thấy. Lý Thừa Ân đứng lại một mình trong phòng, nhìn xuống sân nơi đoạn cần khoan cong được cắt ra đang nằm trên giá thép chờ ghi sổ phế liệu thiết bị. Đoạn cần ấy cong một góc rõ rệt ở gần đầu, cong tới mức ai đi qua cũng nhìn thấy. Trong lòng núi phía sau gương hầm, một ống lõi vỡ vụn nằm lại vĩnh viễn trong đá đỏ, ở đúng độ sâu mà buổi sáng anh đã gọi bằng hai chữ xuyên qua.