HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 22: Máy Đo Từ Trường Lệch Kim

Chiều 25 tháng 10, đội mặt đất đang gia cố lại đoạn vòm ở mét 690. Dương Khai Sơn rủ Lý Thừa Ân và Hà Tĩnh Nghi vào cuối hầm làm một việc nghe qua rất…

Nội dung chương

Chiều 25 tháng 10, đội mặt đất đang gia cố lại đoạn vòm ở mét 690. Dương Khai Sơn rủ Lý Thừa Ân và Hà Tĩnh Nghi vào cuối hầm làm một việc nghe qua rất khô khan. Họ cần kiểm định lại trạm đo từ trường cố định gần gương. Trạm này gồm một máy đo từ trường đặt trên giá ba chân cách gương mười hai mét, ghi số liệu tự động mỗi phút vào thẻ nhớ. Nó được lắp từ đầu tháng để theo dõi nhiễu từ của khối quặng đỏ, một hạng mục phụ trong hồ sơ địa chất mà suốt ba tuần qua không ai buồn nhắc tới, vì các con số của nó vẫn nằm yên trong biên độ thường.

Người nhắc tới nó là Hà Tĩnh Nghi. Sáng nay, khi chép dữ liệu định kỳ, cô thấy đồ thị của đêm qua có một đoạn lạ. Từ 23 giờ 08 tới 23 giờ 51, đường ghi không còn lượn sóng ngẫu nhiên như mọi đêm. Nó lên xuống theo nhịp đều đặn, mỗi nhịp cách nhau khoảng bốn giây, biên độ gần như không đổi, như có ai cầm một vật sắt lớn đưa qua đưa lại trước đầu dò theo một tiết tấu cố định.

- Máy khoan đêm qua không chạy, cả công trường biết. - Cô nói khi ba người còn đang đi vào. - Giàn chính cắt điện từ 18 giờ, giàn phụ bịt lỗ từ hôm 22. Em đã đối chiếu nhật ký điện trước khi gọi hai anh. Không có thiết bị quay nào hoạt động trong hầm ở khung giờ đó.

Ba người tới nơi lúc gương hầm vắng tanh. Giá ba chân vẫn nguyên vị trí, đầu dò hướng về phía gương, đèn báo trên máy nhấp nháy xanh đều. Dương Khai Sơn không chạm vào máy vội. Ông đi một vòng quanh giá, soi đèn xuống nền xem dấu chân và vệt trượt, rồi mới cúi xuống nhìn mặt đồng hồ kim dự phòng gắn bên hông máy. Mặt đồng hồ này là loại cơ học cũ, kim chỉ hướng từ trường tại chỗ, không nối với bộ ghi điện tử.

Kim đang lệch. Không phải lệch chết ở một góc như khi máy hỏng. Nó đung đưa chậm rãi, mỗi lần đưa sang trái rồi trả về, nhịp đều tới mức Lý Thừa Ân vô thức đếm theo. Một, hai, ba, bốn. Lại một nhịp. Một, hai, ba, bốn. Lại một nhịp nữa.

- Giống nhịp tối qua trên đồ thị. - Hà Tĩnh Nghi nói, giọng hạ thấp. - Bốn giây một nhịp.

Dương Khai Sơn rút sổ tay, ghi giờ bắt đầu quan sát, rồi làm một việc rất đúng phong cách của ông: ông nghi ngờ thiết bị của mình trước tiên. Ông cho tắt nguồn máy ghi, tháo thẻ nhớ ra niêm phong vào túi riêng. Kim cơ học vẫn đung đưa. Ông lấy la bàn địa chất trong túi áo đặt xuống nền đá cách giá hai mét, kim la bàn cũng chao theo cùng một nhịp, chậm hơn nửa nhịp nhưng cùng chu kỳ. Ông đứng thẳng dậy, im lặng một lúc lâu.

- Đầu dò điện tử có thể nhiễu. Kim cơ học và la bàn mà cũng đi theo thì không phải chuyện của một cái máy. - Ông nói. - Nhưng trước khi ghi bất cứ chữ nào vào nhật ký, tôi muốn một máy thứ hai độc lập hoàn toàn. Nghi, cô chạy ra kho lấy máy đo cầm tay dự phòng, loại chưa từng lắp ở trạm này. Mang cả hộp chì đựng pin mới.

Trong lúc chờ, Lý Thừa Ân quan sát vách đá quanh gương. Không có sương. Không có mùi tanh. Không khí trong hầm khô và mát như mọi buổi chiều không khoan. Anh đặt tay lên vách, đá lạnh bình thường, không rung. Tiếng động duy nhất là tiếng quạt thông gió ở xa và tiếng nước nhỏ giọt ở rãnh thu. Vậy mà hai cây kim trước mặt anh vẫn đung đưa đều đặn như bị một bàn tay vô hình gõ nhịp. Anh nghĩ tới tiếng búa chém gió trong đoạn ghi đêm 10 tháng 10, cũng ba tiếng, cũng đều. Rồi anh nghĩ tới nhịp hô xung trận mà ba công nhân kể trong giấc mơ. Anh giữ cả hai ý nghĩ ấy ở trong đầu, không nói ra, vì trước mặt anh đang là một phép đo vật lý, và phép đo vật lý phải được xử lý bằng thủ tục vật lý trước đã.

Trước khi Hà Tĩnh Nghi quay lại, Dương Khai Sơn còn làm thêm hai phép thử loại trừ ngay tại chỗ. Ông yêu cầu Lý Thừa Ân cởi đồng hồ đeo tay, tháo thắt lưng có khóa sắt và để toàn bộ kim loại cá nhân ra ngoài vạch an toàn. Anh làm theo, đặt thêm cả điện thoại và chìa khóa lên thùng thiết bị. Kim trên mặt đồng hồ cơ vẫn đung đưa nguyên nhịp, không hề thay đổi biên độ.

Ông lại tự tay nhấc giá ba chân dịch sang trái hai mét, xoay đầu dò lệch đi ba mươi độ so với hướng ban đầu. Lệch hướng xong, kim cần vài giây để ổn định lại, rồi tiếp tục dao động quanh vị trí mới với cùng chu kỳ bốn giây. Dịch chuyển vị trí không giết được hiện tượng. Xoay hướng đầu dò cũng không giết được nó. Dương Khai Sơn ghi cả hai phép thử vào sổ tay, kèm giờ thực hiện và người chứng kiến, nét chữ rất nhỏ và đều.

- Nếu là nhiễu từ một vật sắt gần đây, dịch hai mét là biên độ phải đổi hẳn. - Ông lẩm bẩm. - Nó không đổi. Tức là nguồn ở xa hơn cái giá này nhiều, hoặc rộng hơn cái hầm này nhiều.

Hà Tĩnh Nghi quay lại sau mười hai phút, mang theo máy đo cầm tay trong hộp chống sốc và một cuộn băng dính đánh dấu. Dương Khai Sơn tự tay lắp pin mới, kiểm tra số sêri, ghi vào sổ. Ông đặt máy thứ hai xuống nền, cách trạm cố định ba mét, đầu dò hướng song song. Ba người lùi lại sau vạch an toàn, đứng im, không ai nói chuyện trong suốt mười phút đo đối chứng.

Kết quả hiện ra rõ ràng tới mức không còn đường lùi cho sự nghi ngờ thiết bị. Máy thứ hai ghi cùng một chu kỳ bốn giây, cùng biên độ lệch, chỉ trễ pha vài phần giây do khoảng cách ba mét. Hai thiết bị độc lập, hai nguyên lý ghi khác nhau, một kim cơ học và một la bàn phụ, tất cả cùng chỉ về một hiện tượng đang diễn ra trong khối đá phía trước gương, đều đặn như nhịp trống điểm canh.

Dương Khai Sơn ngồi xuống thùng thiết bị, mở cuốn nhật ký địa chất bìa cứng của đoàn, và viết bằng bút mực, chậm rãi, từng dòng một. Ông đọc thành tiếng cho hai người còn lại nghe trong lúc viết, đúng quy định ghi hiện trường cần người chứng kiến.

- Ngày 25 tháng 10, từ 16 giờ 20 tới 16 giờ 47, tại trạm đo cuối hầm, ghi nhận kim từ trường lệch theo chu kỳ khoảng bốn giây một nhịp, biên độ ổn định. Hiện tượng được xác nhận đồng thời bằng máy trạm cố định, máy đo cầm tay độc lập và la bàn địa chất. Trong thời gian đo, máy khoan đã cắt điện, không thi công trong hầm. Nguyên nhân chưa xác định.

Ông ký tên, rồi đưa bút cho Hà Tĩnh Nghi ký ở mục người chứng kiến thứ nhất. Cô ký xong, nói thêm một câu rất thực tế.

- Em sẽ chép đồ thị đêm qua và đoạn đo chiều nay vào ổ cứng an toàn, kèm số sêri cả hai máy. Mai kia ai bảo máy hỏng, mình có đủ giấy tờ cãi lại.

Tới lượt Lý Thừa Ân ký ở mục người chứng kiến thứ hai. Trước khi đặt bút, anh hỏi Dương Khai Sơn một câu mà anh đã giữ từ lúc thấy cây kim đầu tiên đung đưa.

- Theo kinh nghiệm địa vật lý của anh, khối quặng hay đứt gãy nào tạo ra được nhịp đều bốn giây kéo dài hơn bốn mươi phút không?

Dương Khai Sơn đóng nắp bút, trả lời không vòng vo.

- Nước ngầm chảy qua khe có thể làm nhiễu từ, nhưng nhiễu ấy thất thường, không đều như đồng hồ. Dòng điện rò cũng thế, nó theo tải điện, mà tối qua tải điện trong hầm bằng không. Tôi làm nghề này hơn ba mươi năm, tôi chưa thấy một nguyên nhân địa chất thường nào cho ra nhịp đều như vậy. Chưa thấy không có nghĩa là không có. Vì thế tôi chỉ ghi hiện tượng, không ghi kết luận. Phần kết luận, đội mình chưa ai đủ sức ký.

Câu trả lời ấy chính là thứ Lý Thừa Ân cần nhất lúc này. Sau vụ tính sai tầng đá, anh sợ nhất là lại có một con số hay một kết luận được nói ra quá sớm rồi thành biên bản không rút lại được. Dương Khai Sơn vừa dựng cho cả đội một mẫu mực ngược lại: đo bằng hai máy, ghi bằng ba chữ ký, và dừng đúng ở ranh giới của điều đã biết.

Trên đường ra khỏi hầm, Hà Tĩnh Nghi đi chậm lại ngang hàng với anh, nói một câu chỉ hai người nghe.

- Anh Ân, nhịp bốn giây đều như thế, trong nghề của em người ta gọi là có nguồn phát chủ động. Đá thì không chủ động được. Em ghi câu này vào sổ riêng của em thôi, chưa đưa vào nhật ký chung. Nhưng em muốn anh biết là em đã nghĩ tới nó.

Lý Thừa Ân gật đầu. Anh không đáp, vì đáp thế nào lúc này cũng là thừa một bước so với bằng chứng. Tối hôm đó, bản sao trang nhật ký địa chất được đặt lên bàn làm việc của Vương Thiết Sơn kèm đồ thị in ra từ thẻ nhớ. Chỉ huy trưởng đọc xong chỉ hỏi một câu về thời hạn kiểm định của cả hai máy, nhận được câu trả lời là đều còn hạn tới sang năm, rồi ký nhận đã đọc ở góc trang. Hiện tượng lệch kim từ đó chính thức có mặt trong hồ sơ chung của công trường, không còn nằm trong sổ riêng của bất cứ ai. Nhưng khi ánh sáng cửa hầm hiện ra phía trước, anh chợt nhận ra một điều kỳ lạ. Nhịp bước chân của ba người đang vô thức đi đều theo một tiết tấu nào đó trong đầu. Bốn giây một nhịp. Như cả đội vừa mang theo một chiếc trống vô hình ra khỏi lòng núi.

Chương khác

Xem thêm