HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 23: Khiên Gốm Và Hoa Văn Trên Đá
Sáng 26 tháng 10, phòng mẫu công trường bật đèn sớm hơn thường lệ. Hồ Mỹ Lệ đã có mặt từ sáu giờ, áo khoác còn chưa cởi, đang cẩn thận trải một tấm vải…
Nội dung chương
Sáng 26 tháng 10, phòng mẫu công trường bật đèn sớm hơn thường lệ. Hồ Mỹ Lệ đã có mặt từ sáu giờ, áo khoác còn chưa cởi, đang cẩn thận trải một tấm vải nỉ xám lên bàn chụp. Trên vải là hộp chống ẩm của khiên gốm thời Chu, niêm phong từ sau buổi xác định niên đại hôm 15 tháng 10. Muốn mở hộp này phải có đơn xin mở do người quản lý hiện vật ký, kèm lý do và thời lượng mở, và hôm nay tờ đơn ấy nằm ngay ngắn trên bàn với chữ ký của chính cô cùng chữ ký chấp thuận của Vương Thiết Sơn.
Lý Thừa Ân và Dương Khai Sơn tới đúng bảy giờ. Việc họ sắp làm bắt đầu từ một câu hỏi rất cụ thể của Dương Khai Sơn. Ông đặt câu hỏi ấy ra sau buổi đo từ trường chiều qua. Các mẫu đá lấy từ hố thăm dò và từ bột khoan các ca trước có mang vệt khắc nào cùng loại với hoa văn trên khiên gốm hay không? Câu hỏi ấy nghe thì hẹp, nhưng nếu có đáp án, nó sẽ nối hiện vật trong phòng mẫu với khối đá trong lòng núi bằng một đường dây đầu tiên không phải là lời kể.
Hồ Mỹ Lệ mở hộp theo đúng trình tự: đọc to số niêm phong, đối chiếu với sổ, cắt niêm phong trước mặt hai người chứng kiến, rồi ghi giờ mở vào biên bản mở hộp. Khiên gốm nằm trên lớp xốp định hình, mặt ngoài cong hướng lên. Hoa văn mây cuộn chạy dọc mép khiên đã mòn nhiều, có đoạn chỉ còn là những rãnh nông đứt quãng, nhưng nhịp cuộn của nó vẫn đọc được: một cuộn lớn ôm một cuộn nhỏ, đuôi cuộn kéo dài rồi gập lại thành một móc ngắn.
Cô đặt khiên lên bàn chụp có thước tỉ lệ, chụp lại ảnh gốc buổi sáng nay bằng máy của phòng mẫu, để về sau không ai nói các ảnh chồng nhau dùng ảnh của những thời điểm khác nhau. Xong việc với khiên, cô mới mở tủ mẫu đá, lấy ra khay mẫu mang số hiệu của hố thăm dò số 3 và hai khay bột đá đã ép thành viên của ca khoan thứ hai.
- Mẫu đá hố ba có một vệt này. - Cô nói, đẩy khay đầu tiên vào vùng sáng. - Em đánh dấu nó từ hôm lấy mẫu mà chưa dám nói gì, vì lúc ấy nó chỉ giống một vệt nứt có màu sẫm hơn đá quanh.
Vệt trên mẫu đá là một đường cong nông, dài chừng bốn phân, nằm chéo trên mặt cắt của viên đá đỏ sẫm. Nhìn bằng mắt thường dưới đèn thường, nó đúng là dễ bị bỏ qua như một vết nứt tự nhiên. Nhưng khi Hồ Mỹ Lệ tắt đèn trần, chỉ để đèn chiếu xiên từ phía trái ở góc thấp, vệt cong ấy nổi lên thành một rãnh có bờ rõ ràng, và ở cuối rãnh có một chỗ gập ngắn rất đặc trưng.
Dương Khai Sơn cúi xuống nhìn qua kính lúp cán dài. Ông xem rất lâu, di kính theo rãnh từ đầu tới cuối hai lượt, rồi ngẩng lên nói một câu dè dặt đúng mực của ông.
- Rãnh có bờ đều. Vết nứt tự nhiên không có bờ đều hai bên như thế này, và nó cũng không gập móc ở cuối. Đây là rãnh do người tạo ra, hoặc do một vật cứng có hình tạo ra khi đá còn chưa ở trạng thái hiện tại. Tôi chỉ nói được tới đó.
Trong lúc chờ máy quét khởi động, Hồ Mỹ Lệ kể lại nguồn gốc của vệt rãnh trên mẫu đá để hai người chứng kiến nắm đủ chuỗi lưu giữ. Viên đá này được chính Dương Khai Sơn đánh số tại hố thăm dò số 3 vào chiều 7 tháng 10, cùng buổi tìm thấy mảnh gốm cong. Nó nằm cách vị trí mảnh gốm chưa đầy một mét, ở cùng lớp đất nâu đỏ, và được bỏ vào túi mẫu riêng ngay tại hố. Từ hôm đó tới nay, viên đá chỉ rời khay đúng hai lần, đều có ghi trong sổ mượn mẫu của phòng.
Chi tiết ấy quan trọng hơn vẻ ngoài của nó nhiều. Nếu viên đá có rãnh đến từ một nơi khác, hoặc từng bị ai cầm ra ngoài không ghi sổ, buổi chồng ảnh hôm nay sẽ không đáng một dòng biên bản. Dương Khai Sơn gật đầu xác nhận phần đánh số tại hố là do tay ông làm. Ông còn nhớ viên đá này vì mặt cắt của nó đỏ sẫm hơn hẳn các viên quanh, đỏ tới mức ông đã lấy thêm một mẫu đất sát bên để đối chiếu màu.
Hồ Mỹ Lệ mở sổ mượn mẫu cho hai người xem trang tương ứng. Hai lần mượn đều là mượn nội bộ để chụp ảnh tư liệu, thời gian mỗi lần dưới một giờ, người mượn ký trả đầy đủ. Chuỗi lưu giữ khép kín. Cô đóng sổ lại, lúc ấy mới bật công tắc của máy quét.
Phần việc tiếp theo thuộc về máy quét ba chiều để bàn của phòng mẫu. Hồ Mỹ Lệ quét mặt ngoài của khiên gốm trước, dựng thành một đám mây điểm trên màn hình. Rồi cô quét bề mặt mẫu đá có rãnh cong. Hai mô hình hiện cạnh nhau, một cong lớn, một gần như phẳng, kích thước chênh nhau nhiều lần. Cô giảm tỉ lệ mô hình khiên xuống theo hệ số mà phần mềm đề xuất, xoay nó chậm rãi để rãnh mây cuộn ăn vào góc nhìn của rãnh trên đá.
Lý Thừa Ân đứng sau ghế của cô, nhìn màn hình không chớp mắt trong gần một phút. Trên đoạn rãnh dài bốn phân của mẫu đá, đường cong của hoa văn khiên gốm đi qua khớp gần như trọn vẹn: cùng bán kính cuộn, cùng chỗ gập móc ở cuối, cùng khoảng cách giữa hai bờ rãnh sau khi đã quy về cùng tỉ lệ. Nhưng đoạn khớp ấy chỉ chiếm một phần của toàn bộ hoa văn trên khiên. Phần còn lại của mây cuộn, kéo dài qua phía bên kia của khiên, không có đối tác nào trên viên đá nhỏ này.
- Khớp một phần. - Hồ Mỹ Lệ nói trước khi ai kịp nói chữ nào lớn hơn. - Em đọc số của phần mềm: đoạn rãnh trên đá trùng với hoa văn khiên ở mức rất cao trong phạm vi bốn phân đó. Ngoài phạm vi ấy, mình không có dữ liệu. Em không cho phép ai trích câu của em thành khớp hoàn toàn.
- Ghi đúng như vậy. - Lý Thừa Ân nói. - Khớp một phần, phạm vi bốn phân, chưa công bố.
Dương Khai Sơn hỏi cô về khả năng trùng hợp ngẫu nhiên. Cô trả lời bằng cách mở thêm hai khay đối chứng: mười một viên đá khác cùng hố thăm dò và sáu viên ép từ bột khoan. Phần mềm chạy chồng lần lượt từng viên lên cùng đoạn hoa văn. Không viên nào cho mức trùng đáng kể, rãnh trên các viên ấy hoặc thẳng, hoặc cong theo bán kính hoàn toàn khác. Đáp án của buổi sáng vì thế đứng ở một vị trí rất khó chịu: không đủ để kết luận khiên gốm thuộc về khối đá trong núi, nhưng quá đặc trưng để xếp vào trùng hợp rồi bỏ qua.
Lý Thừa Ân là người đề xuất cách xử lý cuối cùng, và anh nói nó thành một quyết định ghi vào biên bản mở hộp. Kết quả chồng ảnh ba chiều của buổi sáng nay được lưu thành một thư mục riêng trong ổ cứng của phòng mẫu, đặt chế độ chỉ đọc. Biên bản ghi mức khớp một phần kèm phạm vi, có ba chữ ký. Nhưng kết quả này chưa đưa vào báo cáo tuần, chưa trình lên ban quản lý, và chưa nói với đội khoan. Lý do anh ghi rõ trong biên bản: một kết quả chưa công bố mà rò ra ngoài lúc đội đang chia phe sẽ bị mỗi phe bẻ theo một hướng, và khi ấy nó mất giá trị chứng cứ.
- Em đồng ý giữ kín. - Hồ Mỹ Lệ nói trong lúc niêm phong lại hộp khiên. - Nhưng em nói trước một điều. Giữ kín để bảo vệ chứng cứ thì được. Giữ kín lâu quá, tới lúc cần dùng mà người ta hỏi sao giờ mới đưa ra, mình sẽ rất khó trả lời. Anh phải tính thời điểm công bố từ bây giờ, đừng để nó thành một bí mật thứ hai trong cái công trường này.
Câu nói ấy làm Lý Thừa Ân khựng tay khi ký biên bản. Công trường này đã có đủ bí mật rồi: giấc mơ không ghi vào báo cáo chính thức, lời dặn tránh hầm đêm giông không được ban hành thành lệnh. Anh gật đầu với cô trợ lý, ghi thêm vào mép biên bản một dòng cam kết miệng thành chữ: kết quả khớp một phần sẽ được trình chỉ huy trưởng chậm nhất khi có thêm một bằng chứng độc lập thứ hai nối khiên gốm với khối đá.
Trước khi đóng thư mục, Hồ Mỹ Lệ in một bản ảnh chồng khổ nhỏ, bỏ vào phong bì giấy và ghi ngoài bìa dòng chữ kết quả nội bộ, chờ bằng chứng thứ hai. Cô cất phong bì vào ngăn hồ sơ khảo cổ, khóa lại, rồi mới trả chìa khóa tủ vào hộp chìa có niêm phong của ca trực. Mọi thao tác của buổi sáng, từ giờ mở hộp tới giờ cất phong bì, đều nằm trong hai trang biên bản mà cả ba người đã ký.
Buổi trưa, khi hộp khiên đã về lại ngăn tủ khóa riêng và mẫu đá trở lại khay có nắp, Dương Khai Sơn đứng lại ở cửa phòng mẫu nói một câu cuối. Ông bảo trong địa chất, một vệt khắc khớp một phần giống như một nửa dấu chân trên bùn: nó chứng minh đã có vật gì đi qua đây, nhưng chưa cho biết vật ấy đi về hướng nào, to lớn ra sao, và còn ở đây hay không. Lý Thừa Ân nghe câu ấy mà nghĩ tới nửa dấu chân còn lại, biết đâu đang nằm trên một mẫu đá khác chưa ai quét, hoặc trên chính mặt của phiến đá ngầm sâu trong núi mà không một máy quét nào của phòng mẫu với tới được.