HỒ TINH DƯỚI ĐÁY HỒ TÂY - Chương 32: Tiếng nói của làng
Sáng ngày 07 tháng 12, Nguyễn Thu Hà mang theo máy ghi âm, một tập phiếu ghi nhận ý kiến và chiếc máy tính bảng đã sạc đầy, đi bộ vào làng Quảng An cùng…
Nội dung chương
Sáng ngày 07 tháng 12, Nguyễn Thu Hà mang theo máy ghi âm, một tập phiếu ghi nhận ý kiến và chiếc máy tính bảng đã sạc đầy, đi bộ vào làng Quảng An cùng một cán bộ địa chính xã. Trời lạnh, sương chưa tan hết trên những mái ngói thấp. Mùi khói bếp và mùi nước hồ ngai ngái quyện vào nhau trong ngõ nhỏ.
Hà không phải người của làng. Cô là kỹ thuật viên vận hành thiết bị lặn điều khiển từ xa và hydrophone, quen với màn hình và biểu đồ phổ hơn là những buổi ngồi ở đình làng. Nhưng hôm nay việc cô phải làm không nằm trên tàu. Việc hôm nay là lắng nghe, ghi lại và để những tiếng nói ấy đứng được trong một bộ hồ sơ.
Cụ Đào Văn Mùi tiếp cô ở gian nhà nhỏ gần bến. Cụ đã 79 tuổi, lưng hơi còng, mắt vẫn tinh. Trên bàn là ấm trà nóng và một xấp giấy mà con cháu cụ đã in giúp từ bản ý kiến chuyên gia do tiến sĩ Trịnh Ngọc Lan gửi tới đêm qua.
- Cô Hà của đội khảo sát đấy à. Ngồi đi. Uống chén trà cho ấm người rồi hãy nói chuyện nước non. - Dạ, cháu cảm ơn cụ. Hôm nay cháu tới xin ghi nhận ý kiến của cụ và bà con về vùng nước ngoài khơi, nơi đội cháu đang khảo sát. Ý kiến này sẽ đưa vào hồ sơ đề xuất phong tỏa vùng K9, gửi lên cấp trên ạ. - Phong tỏa là giữ nguyên, không cho tàu lớn vào nạo, không cho người xuống đêm nữa, phải không? - Dạ đúng ạ. Dừng thi công và dừng lặn ở vùng lõi quanh miệng hang, chờ đánh giá di sản và an toàn.
Cụ Mùi gật đầu, rót thêm trà. Cụ không ký ngay. Cụ kể trước.
Cụ kể về Vũng Cáo, cái tên mà người làng dùng từ đời ông cố của cụ để gọi vùng nước sâu ngoài khơi bán đảo. Cụ kể rằng ngư dân đi đêm gặp sương dày, nghe tiếng cười của đàn bà trên mặt nước thì không được đáp lời, không được nhìn quanh tìm người, chỉ gõ vật đồng vào mạn thuyền mà đi thẳng về bờ. Cụ kể rằng vùng nước ấy xưa nay cá ít vào, lưới thả xuống hay vướng đá ngầm không có trong trí nhớ của người đi hồ lâu năm.
- Các cô các cậu có máy móc, các cô các cậu đo được tiếng. Người làng không có máy. Người làng chỉ có đời trước dặn đời sau. Dặn mãi thành lệ. Lệ ấy giữ mạng cho bao người đi đêm rồi. - Cụ có đồng ý ghi ý kiến đó vào hồ sơ không ạ? Cháu sẽ ghi đúng lời cụ, cụ đọc lại rồi mới ký. - Tôi đồng ý. Tôi còn muốn nói thêm một câu cho người trên bờ nghe rõ. Vùng nước đó không phải của riêng dự án nào cả. Nó ở đó trước khi có kè, có cầu, có khu đô thị. Muốn động vào thì phải hỏi cho đàng hoàng, xem cho đàng hoàng. Đừng lấy tàu lớn mà ủi xuống như ủi một bãi đất trống.
Hà ghi âm, ghi chép tay song song. Cô đọc lại từng đoạn cho cụ nghe. Cụ Mùi ký tên chậm rãi cuối trang, nét chữ run nhưng rõ. Người con trai cả của cụ và hai ngư dân cao tuổi trong làng cũng ký vào bản ghi nhận ý kiến cộng đồng. Một người trong số họ nói thêm rằng từ khi đội khảo sát tới và tàu thi công xuất hiện nhiều, người làng đã lo. Họ lo không phải vì mê tín. Họ lo vì vùng nước bị khuấy động cả ngày lẫn đêm, khác hẳn nếp yên tĩnh bao năm.
Rời nhà cụ Mùi, Hà đi thêm ba hộ ngư dân nữa quanh bến. Mỗi hộ đều nói gần như nhau. Không ai đòi bồi thường. Không ai xin dự án dừng hẳn cả khu đô thị. Họ chỉ đề nghị giữ nguyên vùng nước sâu ấy, đừng nạo vét, đừng cho người lặn đêm, chờ người có chuyên môn xem xét như một di tích dưới nước. Sự chừng mực ấy khiến Hà bất ngờ và cũng khiến bộ hồ sơ nặng hơn. Một cộng đồng đòi hỏi quá đáng thì dễ bị gạt đi. Một cộng đồng chỉ xin giữ nguyên một vùng nước từ lâu đã được coi là kiêng kỵ thì khó gạt đi hơn nhiều.
Buổi chiều, Hà trở về tàu với tập ghi nhận đã đầy chữ ký. Trong khoang điều khiển, bản ý kiến chuyên gia của tiến sĩ Lan đã nằm sẵn trong hộp thư của đội từ buổi trưa.
Bà Lan viết chặt chẽ hơn cả những gì Nghĩa kỳ vọng. Bà đối chiếu vị trí miệng hang với ghi chép về Đầm Xác Cáo trong Lĩnh Nam Chích Quái. Bà nêu rõ gò xương trong hang, nếu đúng là xương thú và sọ người cổ tích lũy qua nhiều thế kỷ, là tư liệu vật chất hiếm có về đời sống và tín ngưỡng vùng hồ thời xưa. Bà kết luận khu vực cần được coi là di tích dưới nước tiềm năng, mọi hoạt động nạo vét hay thi công xâm nhập đều phải dừng cho tới khi có kết luận của cơ quan di sản. Ở phần an toàn, bà trích dẫn chuỗi sự cố của đội và nhấn mạnh một chuyên gia độc lập không thể làm ngơ trước hồ sơ y tế của một thợ lặn suýt tự tháo thiết bị bảo hộ dưới nước.
Hà ngồi ghép hồ sơ. Đây là công việc cô giỏi nhất. Cô sắp xếp mọi thứ thành một bộ duy nhất, có mục lục, có đánh số trang, có chuỗi bàn giao.
Phần một là toàn bộ log âm thanh, từ tiếng lạ bốn giây trong ca lặn đầu tháng 11 tới tiếng cười hai mươi sáu giây và bản ghi đêm 05 tháng 12. Phần hai là video hang và ảnh chụp gò xương ngày 17 tháng 11. Phần ba là báo cáo giám định sơ bộ mẫu xương cáo cổ. Phần bốn là ý kiến chuyên gia của tiến sĩ Lan. Phần năm là ghi nhận ý kiến cộng đồng Quảng An với chữ ký của cụ Mùi và các ngư dân. Phần sáu là biên bản họp an toàn ngày 27 tháng 11, nơi đề xuất dừng lặn đêm bị bác bỏ và Nghĩa ký bảo lưu. Phần bảy là biên bản kỹ thuật do chính cô lập về vụ xóa log trên máy chủ vào rạng sáng 05 tháng 12, kèm dấu vết tài khoản quản trị truy cập.
Khi ghép tới phần bảy, tay cô dừng lại một nhịp. Cô nhớ lại cảm giác sáng hôm đó, khi mở thư mục log và thấy khoảng trống lạnh lùng ở đúng đêm sự cố của Bảo. Kẻ xóa đã nghĩ rằng xóa trên máy chủ là xong. Kẻ đó không biết, hoặc cố tình quên, rằng Nghĩa đã sao lưu toàn bộ ra ổ cứng cá nhân từ ngày 03 tháng 12 và niêm phong có ghi chuỗi bàn giao. Bộ hồ sơ Hà đang ghép chính là bản sao đầy đủ ấy, nay được khoác thêm áo giáp của chuyên gia và cộng đồng.
Nghĩa vào khoang khi cô đang đánh số trang cuối cùng.
- Xong chưa em? - Xong bộ hoàn chỉnh rồi anh. Bảy phần, đủ cả. Lần này họ trả lại nữa thì phải viết rõ là trả lại bất chấp ý kiến chuyên gia độc lập và ý kiến cộng đồng. - Ngày mai anh mang bộ này lên nộp lại, đóng dấu tiếp nhận như lần trước. - Anh Nghĩa, còn một việc nữa. Sáng nay khi em ở làng, có một phóng viên báo địa phương gọi cho trưởng thôn. Họ hỏi về tin đồn gò xương dưới Hồ Tây. Trưởng thôn chưa trả lời gì, chỉ nói đang chờ cơ quan chức năng. Nhưng tin đã ra khỏi phạm vi dự án rồi anh ạ. - Ai đưa tin ra? - Em không biết. Có thể là người làng nói chuyện với nhau rồi lan ra. Có thể là ai đó trong ban quản lý lỡ lời. Dù là ai, từ giờ ban quản lý không còn kiểm soát được câu chuyện bằng cách im lặng nữa.
Nghĩa gật đầu. Áp lực truyền thông là con dao hai lưỡi. Nó có thể giúp hồ sơ phong tỏa được cấp trên chú ý nhanh hơn. Nó cũng có thể khiến Hoàng Đức Long quyết liệt hơn, vì với Long, tin đồn về gò xương là rủi ro hình ảnh cần dập tắt bằng mọi giá, kể cả bằng cách đẩy nhanh thi công để sự việc thành chuyện đã rồi.
Tối hôm đó, Hà sao lưu bộ hồ sơ hoàn chỉnh thành ba bản. Một bản trong ổ cứng niêm phong của Nghĩa. Một bản trong máy tính cá nhân của cô, mã hóa và ghi lại mã kiểm tra. Một bản in giấy, khóa trong tủ hồ sơ trên tàu. Cô làm việc đó lặng lẽ, cẩn thận, như một người đã hiểu rằng trong cuộc đấu này, dữ liệu sống sót được thì con người mới có cơ hội được bảo vệ.
Cô vừa khóa tủ thì điện thoại của Nghĩa reo trên bàn điều khiển. Anh nghe máy, sắc mặt đổi hẳn chỉ sau vài giây.
- Họp khẩn cấp tối nay ạ? Nội bộ nhà thầu thôi ạ? Dạ, tôi nhận được thông tin.
Anh tắt máy, nhìn Hà và Thắng vừa bước vào khoang.
- Long cho gọi cuộc họp khẩn cấp nội bộ nhà thầu ngay tối hôm đó. Không mời đội khảo sát. Không mời chuyên gia. Không mời đại diện làng.
Thắng cau mày.
- Họp để dập hồ sơ à? - Hoặc để đi trước hồ sơ một bước. Ngày mai mình nộp bộ hoàn chỉnh. Tối nay họ họp kín. Ngày mai sẽ rõ họ chọn cách nào.
Hà nhìn tập hồ sơ dày nằm ngay ngắn trên bàn, bìa ghi rõ dòng chữ cô vừa viết tay: Hồ sơ đề xuất phong tỏa vùng K9, bản hoàn chỉnh.
Cô nghĩ tới ấm trà ở nhà cụ Mùi, tới nét chữ run mà rõ của cụ ở cuối trang giấy. Cô nghĩ tới câu cụ nói về vùng nước có trước cả kè, cả cầu. Lần đầu tiên kể từ khi tiếng cười xuất hiện trong log của cô, cô cảm thấy đội của mình không còn chỉ có những con số để tự vệ. Họ có thêm tiếng nói của một ngôi làng.
Ngoài cửa khoang, sương đêm đã xuống kín mặt hồ. Vùng nước K9 tối đen, im lặng, như không hề biết rằng trên bờ, người ta đang bắt đầu tranh nhau quyền được quyết định số phận của nó.
---