HỒ TINH DƯỚI ĐÁY HỒ TÂY - Chương 48: Hồ sơ niêm phong
Tháng một năm 2027, Đỗ Trọng Nghĩa quay lại với hồ sơ vùng K9 trong một căn phòng không có cửa sổ nhìn ra mặt nước. Đó là phòng làm việc của một cơ quan…
Nội dung chương
Tháng một năm 2027, Đỗ Trọng Nghĩa quay lại với hồ sơ vùng K9 trong một căn phòng không có cửa sổ nhìn ra mặt nước.
Đó là phòng làm việc của một cơ quan lưu trữ chuyên ngành ở Hà Nội, nơi tiến sĩ Trịnh Ngọc Lan đã hẹn anh tới để hoàn thiện phần cuối cùng của hồ sơ khoa học về gò xương và cấu trúc hang dưới đáy Hồ Tây. Trên bàn là nhiều tuần làm việc của cả hai người: các bản giám định niên đại xương, bản đồ địa hình đáy hồ qua từng giai đoạn, ảnh chụp từ camera nội soi và ROV. Thư tịch đối chiếu về Đầm Xác Cáo và Thủy Lôi Trận, cùng toàn bộ chuỗi log âm thanh mà Hà đã định lượng từ những ngày đầu tiên.
Công việc của tháng một không còn là chứng minh điều gì đã xảy ra. Điều đó đã được kết luận liên ngành xác nhận ở mức cần thiết. Công việc bây giờ là sắp xếp sự thật thành những tầng lưu trữ đúng đắn, để những người làm khoa học trong nhiều năm sau có thể sử dụng phần cần sử dụng. Và để phần chưa giải thích hết được cất giữ một cách có trách nhiệm, không bị biến thành tin đồn, không bị khai thác thành câu chuyện giật gân và không bị gọi dậy một cách vô ích.
Tiến sĩ Lan chia hồ sơ thành hai phần ngay từ buổi làm việc đầu tiên, bằng một sự dứt khoát mà Nghĩa rất kính trọng.
- Phần thứ nhất là khoa học thuần túy, bà nói, đặt tay lên tập tài liệu dày về xương và địa chất. Gò xương thú và sọ người cổ đại dưới đáy hồ, niên đại của chúng, cấu trúc hang đá trước khi sụp đổ, đối chiếu với địa hình cổ của vùng Long Biên và sông Hồng. Phần này công bố trong giới chuyên môn, phục vụ nghiên cứu khảo cổ và quản lý vùng bảo tồn. Ai làm di sản cũng cần biết vùng nước ấy chứa gì và vì sao nó phải được giữ nguyên.
- Phần thứ hai là hiện tượng âm thanh, Nghĩa tiếp lời. Toàn bộ log gốc, phổ hạ âm, chuỗi độ dài leo thang, ghi hình boong tàu và báo cáo đêm cao trào.
- Phần thứ hai niêm phong trong hồ sơ nội bộ, bà gật đầu. Không hủy, không sửa, không giấu khỏi cơ quan có thẩm quyền khi họ cần kiểm tra vì lý do an toàn. Nhưng không công bố rộng rãi. Vì công bố một hiện tượng chưa giải thích hết, ngoài ngữ cảnh đầy đủ của nó, chỉ sinh ra hai thứ: người hiếu kỳ tìm tới vùng nước đã được bảo tồn, và người sợ hãi kể lại câu chuyện sai lệch đi một chút qua mỗi lần kể. Cả hai thứ đều có hại.
Nghĩa hoàn toàn đồng ý. Anh đã sống đủ lâu trong mùa đông vừa qua để hiểu rằng dữ kiện, khi bị tách khỏi trình tự và ngữ cảnh của nó, có thể trở thành một thứ nguy hiểm không kém gì sự che giấu. Một đoạn ghi âm tiếng cười dài bốn giây, nếu bị cắt ra và phát tán một mình, sẽ chỉ là một trò hù dọa trên mạng. Toàn bộ chuỗi dữ kiện, từ bốn giây đầu tiên tới một phút bốn mươi giây trước mười một con người, từ ca lặn đêm đầu tiên tới đêm mọi loa cùng gọi một cái tên, mới là sự thật. Và sự thật ấy thuộc về hồ sơ, không thuộc về sự tò mò.
Trong những ngày làm việc chung, có một buổi chiều được dành riêng cho một đối chiếu kỹ thuật mà cả Nghĩa và tiến sĩ Lan đều coi là cần thiết cho tính hoàn chỉnh của hồ sơ. Dù nó không làm thay đổi bất kỳ kết luận nào đã ban hành.
Mảnh trống đồng vỡ mà Thắng đã vớt được cùng chiếc búa đồng Đông Sơn ở đáy sông Hồng gần cầu Long Biên năm 2019 vốn đã được lưu giữ tại bảo tàng từ trước đó. Các chuyên gia âm học, theo đề nghị trong hồ sơ, đã đối chiếu dải tần của mảnh trống đồng ấy với bản ghi tiếng búa đồng gõ vào vỏ tàu sắt trong đêm 12 tháng 12. Bản ghi mà hệ thống của tàu đã lưu lại một cách đầy đủ. Kết quả cho thấy hai âm thanh thuộc cùng một họ âm của đồng cổ Đông Sơn: trầm, dài, với những hài âm đặc trưng không giống bất kỳ hợp kim đồng hiện đại nào mà đội từng kiểm tra trong quá trình đối chiếu.
Nghĩa đọc kết quả ấy hai lần trong im lặng.
- Điều này không chứng minh được gì về mặt siêu nhiên, tiến sĩ Lan nói trước, bằng giọng của một nhà khoa học đã quá quen với việc giữ ranh giới cho những kết luận của chính mình. Nó chỉ xác nhận một điều rất thực tế: âm thanh đã chấm dứt hiện tượng trong đêm ấy thuộc về một truyền thống vật liệu và chế tác rất cổ, cùng truyền thống với những ghi chép về tiếng trống đồng trong thư tịch xưa. Người xưa không ghi lại một phép màu. Họ ghi lại một quan sát đúng về âm thanh, bằng thứ ngôn ngữ mà thời của họ có.
- Và dân Quảng An giữ quan sát ấy bằng lệ gõ vật đồng vào mạn thuyền, Nghĩa nói. Không cần thư tịch. Chỉ cần truyền miệng qua nhiều đời người đi nước.
- Khoa học và dân gian, trong việc này, đã giữ cùng một dữ kiện bằng hai cách khác nhau, bà nói. Nhiệm vụ của chúng ta là ghi lại cả hai cách, đúng vị trí của chúng, để người sau không phải chọn một trong hai và vứt bỏ phần còn lại.
Có một buổi làm việc, tiến sĩ Lan hỏi Nghĩa một câu riêng, ngoài mọi biên bản.
- Sau tất cả những gì đã ghi lại được, cá nhân cậu gọi thứ ở dưới đáy hồ là gì?
Nghĩa suy nghĩ rất lâu trước khi trả lời. Anh đã nghe nhiều cách gọi trong suốt mùa đông: hiện tượng, dị thường, dư hồn, tàn dư. Cách gọi cuối cùng là cách mà chính đội của anh đã tự hình thành dần qua phân tích, từ đêm Hà lần đầu tiên nói thành lời rằng nó chỉ còn tiếng nói và thân xác đã chết từ lâu. Anh thấy cách gọi ấy vẫn là cách gọi trung thực nhất, vì nó giữ đúng cả hai phần của sự thật: nó đã từng là một sinh vật thật trong một quá khứ rất xa, và nó không còn là sinh vật ấy nữa.
- Cháu gọi nó là dư hồn, Nghĩa đáp. Phần còn lại của một thứ đã chết, bám vào chỗ cũ của nó và chỉ còn làm được một việc duy nhất là gọi người ta tới gần. Trong hồ sơ khoa học, cháu sẽ không dùng từ ấy. Cháu dùng từ hiện tượng âm thanh chưa rõ nguồn gốc, kèm toàn bộ dữ kiện. Nhưng trong hồ sơ nội bộ, cháu đồng ý giữ cách gọi của đội, vì những người cần đọc hồ sơ ấy để bảo vệ tính mạng của mình xứng đáng được biết đội trước đã hiểu nó như thế nào.
Tiến sĩ Lan gật đầu, không ghi chép gì thêm. Bà hiểu sự phân tầng ấy, vì cả đời làm nghiên cứu dân gian. Bà đã sống trong ranh giới giữa thứ ngôn ngữ mà con người dùng để kể lại nỗi sợ của mình và thứ ngôn ngữ mà hồ sơ dùng để giữ nỗi sợ ấy không quay lại.
Những ngày cuối của quá trình hoàn thiện hồ sơ, Hà tham gia từ xa bằng các bảng dữ kiện đã khóa, xác nhận lần cuối tính toàn vẹn của chuỗi log gốc. Thắng được mời tới một buổi để xác nhận phần tường trình về nguồn gốc và hành trình của chiếc búa đồng, từ đáy sông Hồng năm 2019 tới cửa khoang lái và đêm cao trào. Anh trả lời ngắn gọn như mọi lần, ký xác nhận và ra về, để lại hai nhà chuyên môn với những tập hồ sơ dày của họ. Trước khi về, Thắng đứng nhìn tập hồ sơ niêm phong một lúc và hỏi một câu duy nhất về việc chiếc búa sẽ đi đâu tiếp theo. Nghĩa trả lời rằng việc ấy thuộc về quyết định của chính Thắng và của cả đội, và sẽ được thực hiện vào mùa xuân, khi mọi hồ sơ đã yên vị. Thắng gật đầu, không nói thêm, như thể anh đã có sẵn quyết định của mình từ lâu.
Buổi làm việc cuối cùng diễn ra vào một buổi chiều cuối tháng một, khi nắng đông yếu ớt chiếu qua hành lang của tòa nhà lưu trữ. Hồ sơ khoa học được đóng thành bộ, đánh số, ký xác nhận của cả Nghĩa và tiến sĩ Lan. Phần công bố chuyên môn được chuyển cho các cơ quan nghiên cứu liên quan. Phần niêm phong được đưa vào kho lưu trữ hạn chế, kèm quy định rõ ràng về điều kiện truy cập: chỉ phục vụ kiểm tra an toàn. Nghiên cứu có thẩm quyền và quản lý vùng bảo tồn, không phục vụ bất kỳ mục đích trình diễn hay thương mại nào.
Trước khi chia tay, tiến sĩ Lan đứng ở cửa phòng làm việc, nhìn tập hồ sơ đã niêm phong lần cuối, và nói câu nói mà Nghĩa sẽ mang theo như một lời kết cho toàn bộ phần việc trí óc của mùa đông ấy.
- Có những thứ khoa học ghi lại để biết đường tránh, không phải để gọi dậy lần nữa.
Nghĩa đi bộ về qua những con phố đông đúc của Hà Nội trong buổi chiều cuối tháng một. Thành phố đã trở lại nhịp sống bình thường của nó từ lâu. Người ta đi làm, đi chợ, đón con, bàn chuyện Tết sắp tới, và không ai trong dòng người ấy cần biết rằng dưới đáy một hồ nước quen thuộc giữa lòng thành phố. Một hồ sơ vừa được niêm phong, một vùng nước vừa được khoanh lại trên bản đồ, và một câu chuyện hàng ngàn năm tuổi vừa khép lại thêm một lần nữa trong im lặng. Nghĩa thấy như vậy là đúng. Một thành phố sống tiếp được là nhờ phần lớn những điều nguy hiểm trong quá khứ của nó đã được ghi lại, cất giữ và để yên bởi những người làm đúng phần việc của mình, trong những căn phòng bình thường, vào những buổi chiều bình thường.
---