HỒ TINH DƯỚI ĐÁY HỒ TÂY - Chương 46: Vùng nước được giữ lại
Từ ngày 14 tới ngày 20 tháng 12, Đỗ Trọng Nghĩa sống trong các phòng họp. Đó là một sự thay đổi kỳ lạ sau hơn một tháng sống trên mặt nước. Thay vì…
Nội dung chương
Từ ngày 14 tới ngày 20 tháng 12, Đỗ Trọng Nghĩa sống trong các phòng họp.
Đó là một sự thay đổi kỳ lạ sau hơn một tháng sống trên mặt nước. Thay vì khoang điều khiển, sương mù và tiếng máy phát, anh ngồi trong những căn phòng sáng đèn, ấm và khô, quanh những chiếc bàn dài phủ đầy bản đồ, biên bản và hồ sơ đóng dấu. Thay vì hydrophone, anh nghe tiếng lật giấy, tiếng gõ bút và tiếng những người có thẩm quyền cân nhắc từng câu chữ như cân nhắc một khoản ngân sách. Nhưng Nghĩa hiểu rõ phần việc này quan trọng không kém đêm cao trào. Đêm 12 tháng 12 đã giữ được con người. Tuần lễ này phải giữ được vùng nước.
Đoàn kiểm tra liên ngành làm việc theo một trình tự chặt chẽ. Trước tiên là an toàn: báo cáo sự cố đêm của Hà, bảng điểm danh không thương vong, hồ sơ y tế của Bảo từ đầu tháng, biên bản mười một chữ ký của đêm mất điện và toàn bộ chuỗi log âm thanh được đối chiếu qua nhiều nguồn. Sau đó là dữ kiện địa chất và khảo cổ: bản đồ hang lập được trong đêm kiểm chứng cuối, hình ảnh gò xương trong hang. Kết quả giám định mẫu xương và ý kiến chuyên môn của tiến sĩ Trịnh Ngọc Lan về giá trị di sản của khu vực. Cuối cùng là phần khó nhất, phần mà mọi người trong phòng đều hiểu nhưng không ai muốn là người đầu tiên nói thành lời một cách chính thức: một hiện tượng âm thanh chưa giải thích hết đã xảy ra tại vùng nước này. Đã được ghi lại, định lượng và xác nhận bởi nhiều người, và đã chấm dứt hoàn toàn sau khi cấu trúc hang sụp đổ vào rạng sáng ngày 13 tháng 12.
Nghĩa trình bày phần của mình bằng thứ ngôn ngữ mà anh đã dùng suốt sự nghiệp: tọa độ, bán kính, trình tự và giới hạn của dữ kiện. Anh đề xuất vùng lõi K9, tức toàn bộ khu vực quanh miệng hang cũ và gò xương dưới đáy ngoài khơi bán đảo Quảng An, phải được chuyển thành vùng bảo tồn di sản dưới nước, cấm mọi hoạt động thi công, nạo vét và khảo sát xâm nhập. Tuyến kè và cầu cảnh quan của dự án phải điều chỉnh vòng tránh vùng lõi, dù việc điều chỉnh ấy làm dự án chậm tiến độ và tốn thêm chi phí thiết kế.
- Vậy là anh đề nghị giữ lại một vùng nước không thể thi công, ngay giữa khu vực dự án, vì một cái hang đã sập rồi, một đại diện của chủ đầu tư nói trong buổi làm việc ngày 17 tháng 12. Hang không còn nữa. Gò xương đã bị chôn vùi. Về mặt kỹ thuật, đáy hồ ở đó bây giờ là bùn đặc. Vì sao không thể san lấp và thi công như bình thường sau khi kiểm tra an toàn?
Nghĩa đã chờ câu hỏi ấy suốt nhiều ngày. Anh mở bản đồ sonar trước và sau, đặt cạnh báo cáo giám định xương và ý kiến của tiến sĩ Lan, rồi trả lời chậm rãi.
- Vì thứ cần bảo tồn không phải cái hang trống. Thứ cần bảo tồn là toàn bộ tầng di sản nằm trong khu vực ấy: gò xương hàng ngàn năm, cấu trúc địa chất đã chôn vùi nó và chính hồ sơ khảo cổ của vùng nước mà truyền thuyết đã ghi lại từ rất lâu trước chúng ta. Hang sập không làm mất giá trị ấy. Hang sập niêm phong nó. Nếu bây giờ chúng ta đưa tàu hút cát và máy xúc xuống đúng vùng ấy, chúng ta không dọn dẹp một đáy hồ trống. Chúng ta phá hủy một di tích đã tự khép lại, và chúng ta làm việc đó sau khi đã có đầy đủ cảnh báo bằng văn bản.
Một đại diện khác hỏi về tiến độ. Mốc bàn giao mặt bằng đáy trước ngày 20 tháng 12 là cam kết đã ký của dự án. Điều chỉnh tuyến kè đồng nghĩa với việc thừa nhận mốc ấy không còn giữ được.
- Mốc 20 tháng 12 vẫn giữ được cho toàn bộ các khu vực ngoài vùng lõi, Nghĩa đáp. Đội khảo sát đã bàn giao đầy đủ dữ kiện của các khu vực ấy. Chỉ riêng vùng lõi K9 cần một quyết định khác, và quyết định ấy phải được ban hành đúng vào mốc 20 tháng 12. Để từ ngày đó trở đi không còn ai có thể vin vào áp lực tiến độ mà quay lại vùng nước này với một lệnh thi công cũ.
Trong những ngày đó, Nghĩa gặp lại nhiều gương mặt quen thuộc của cuộc xung đột kéo dài suốt mùa đông. Hoàng Đức Long có mặt trong hai buổi làm việc đầu với tư cách giám đốc dự án, trình bày quan điểm của nhà thầu bằng một giọng đã mất đi nhiều sự tự tin so với những ngày đầu tháng. Long vẫn nói về chi phí, về thiết bị và về những rủi ro của việc điều chỉnh thiết kế. Nhưng mỗi lần Long nhắc tới sự cố của Bảo như một lỗi cá nhân hay nhắc tới các bản ghi âm như nhiễu thiết bị. Hà hoặc một thành viên của đoàn kiểm tra lại đặt lên bàn một tài liệu cụ thể: hồ sơ y tế, biên bản xóa dữ liệu, biên bản mười một chữ ký. Nghĩa không cần tranh luận lớn tiếng. Chuỗi giấy tờ mà đội của anh đã giữ lại qua từng đêm khó khăn nhất đang tự làm phần việc của nó.
Tiến sĩ Trịnh Ngọc Lan tham dự buổi làm việc quan trọng nhất vào ngày 19 tháng 12. Bà trình bày ý kiến chuyên gia bằng văn bản, xác nhận vùng nước ngoài khơi Quảng An trùng khớp với khu vực được truyền thuyết và thư tịch cổ ghi lại như sào huyệt của Hồ Tinh và Đầm Xác Cáo xưa. Đồng thời nhấn mạnh giá trị khảo cổ độc lập của gò xương dưới đáy. Bà không yêu cầu bất kỳ ai trong phòng tin vào một câu chuyện dân gian. Bà yêu cầu họ đối xử với vùng nước ấy như đối xử với bất kỳ di tích nào chưa khai quật hết: giữ nguyên, khoanh vùng và không xâm phạm khi chưa có nghiên cứu đầy đủ.
Ý kiến cộng đồng của làng Quảng An, trong đó có lời xác nhận của cụ Đào Văn Mùi và các ngư dân về vùng nước Vũng Cáo, cũng được đưa vào hồ sơ như một phần chính thức. Nghĩa đọc lại phần ấy trong đêm 19 tháng 12 tại phòng làm việc, sau khi mọi người đã về hết. Những người dân chài ấy đã gọi đúng tên vùng nước, giữ đúng lệ và nói đúng điều cần làm từ nhiều tuần trước khi bất kỳ kỹ sư nào trong dự án chịu lắng nghe họ một cách nghiêm túc.
Sáng ngày 20 tháng 12 năm 2026, kết luận liên ngành được ban hành.
Nghĩa nhớ rõ lúc con dấu được đóng xuống trang cuối của văn bản, vì đó cũng chính là ngày mà theo kế hoạch cũ, nhà thầu phải nhận bàn giao mặt bằng đáy để bắt đầu thi công. Thay vì một biên bản bàn giao mặt bằng, căn phòng chứng kiến một biên bản hoàn toàn khác. Vùng lõi K9 được chuyển thành vùng bảo tồn di sản dưới nước. Mọi hoạt động thi công và nạo vét trong vùng lõi bị cấm. Tuyến kè và cầu cảnh quan của dự án đô thị sinh thái Ven Hồ được yêu cầu điều chỉnh thiết kế vòng tránh vùng lõi. Dự án chậm tiến độ nhưng không bị hủy bỏ. Phần dữ kiện về hiện tượng âm thanh tại vùng K9 trong giai đoạn khảo sát được ghi nhận trong một hồ sơ nội bộ riêng, niêm phong và quản lý theo quy chế hạn chế truy cập, không công bố ra ngoài.
Nghĩa là người ký biên bản bàn giao bản đồ vùng cấm cùng toàn bộ dữ kiện khảo sát của đội. Anh ký chậm, đọc lại từng trang, kiểm tra từng tọa độ của đường ranh vùng lõi trên bản đồ như anh đã từng kiểm tra từng mốc log trong đêm cao trào. Hà đứng bên cạnh, giữ tập bản đồ phụ và đối chiếu số hiệu của từng tờ. Khi Nghĩa ký xong trang cuối, anh đóng nắp bút, nhìn quanh căn phòng sáng đèn một lúc và nhận ra mình không cảm thấy thắng lợi theo kiểu ồn ào. Anh cảm thấy một sự yên tĩnh rất thực tế, giống như cảm giác trên mặt hồ vào rạng sáng ngày 13 tháng 12, khi hydrophone chỉ còn ghi lại tiếng nước bình thường.
- Ta giữ được nó rồi, Hà nói khẽ khi hai người bước ra hành lang.
Nghĩa nhìn xuống tập hồ sơ đã đóng dấu trong tay mình. Ngoài cửa sổ của tòa nhà làm việc, Hà Nội đang ở trong những ngày lạnh nhất của tháng mười hai, và ở phía xa. Hồ Tây nằm yên dưới một lớp sương mỏng của buổi sáng, không khác gì mặt hồ trong hàng ngàn buổi sáng bình thường khác của thành phố này.
- Ta không thắng nó bằng cách gọi tên nó ra, Nghĩa nói. Ta thắng bằng cách để nó yên dưới đó, mãi mãi.
Chiều hôm ấy, Nghĩa quay lại bến Quảng An một mình trong ít phút, trước khi về văn phòng hoàn tất nốt phần bàn giao còn lại. Tàu khảo sát đang neo ở vị trí thường lệ, được vệ sinh và kiểm tra sau ca đêm dài. Thắng đứng trên sàn sau, nhìn thấy anh từ xa và giơ tay chào. Nghĩa giơ tay đáp lại. Không ai trong hai người nói gì thêm qua khoảng nước yên tĩnh giữa bến và con tàu. Mọi điều cần nói về vùng nước này, từ nay trở đi, đã nằm trong những văn bản có con dấu, những bản đồ có tọa độ và một hồ sơ niêm phong được cất giữ đúng quy định. Phần còn lại thuộc về mặt hồ yên tĩnh, thuộc về những người dân chài vẫn đi qua vùng nước ấy mỗi ngày, và thuộc về một quá khứ đã được phép nằm yên vĩnh viễn.
---