LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 46: Chuyển Hẳn Sang Nước Giếng Mới
Ngày 20/02/1934, dinh thự họ Lạc thực hiện bước cuối cùng trong phần cắt nguồn độc của phương án chữa trị. Toàn bộ nước uống của cả dinh thự chính thức…
Nội dung chương
Ngày 20/02/1934, dinh thự họ Lạc thực hiện bước cuối cùng trong phần cắt nguồn độc của phương án chữa trị. Toàn bộ nước uống của cả dinh thự chính thức chuyển hẳn sang giếng mới ở góc vườn đông từ ngày hôm ấy, và giếng chính ở sân sau được niêm phong vĩnh viễn đối với việc lấy nước ăn uống. Quyết định này do gia chủ đưa ra sau buổi báo cáo định kỳ của tuần ấy, khi Trình Dục Dân trình bày một nhận xét mà cả nhà đều thấy thuyết phục. Uyển Thanh đã uống nước sạch được gần một tháng và các chỉ số của cô đang chuyển biến rất tốt, nhưng chừng nào trong nhà còn hai hệ thống nước uống song song. Chừng đó vẫn còn nguy cơ nhầm lẫn của người làm trong những việc nhỏ nhất, và một lần nhầm lẫn duy nhất cũng đủ làm hỏng công sức của nhiều tuần chữa trị...
Việc niêm phong giếng chính được làm theo một nghi thức gọn gàng và thực tế đúng phong cách mới của dinh thự này. Quản gia Trường Canh cho người tháo tay quay và xích gàu của giếng cũ, đặt một tấm ván gỗ dày đậy kín miệng giếng, và tự tay ghi vào sổ nước của nhà dòng quyết định có chữ ký của gia chủ. Từ ngày 20/02/1934, giếng chính sân sau chỉ còn dùng cho việc tưới cây và rửa sân, tuyệt đối không dùng cho ăn uống của bất cứ người nào trong nhà. Ông nói với người làm trong buổi tập trung ngắn ở sân sau rằng đây không phải là việc bỏ đi một cái giếng, mà là việc giữ lại nó đúng với vai trò an toàn của nó. Giữ cho con cháu đời sau trong nhà này, nếu có ai thắc mắc, sẽ tìm thấy trong sổ sách một lời giải thích rõ ràng thay vì một miệng giếng bị lấp vội trong sợ hãi.
Về phần giếng mới, một tổ gánh nước riêng được lập ra với lịch trực rõ ràng, thùng chứa được đánh dấu và đậy kín. Một mẫu nước của giếng mới được lấy định kỳ để Trình Dục Dân kiểm tra lại bằng thử nghiệm Marsh theo lịch ông định sẵn. Như một sự bảo đảm lâu dài rằng nguồn nước mới sẽ mãi sạch như ngày đầu tiên nó được đào lên từ lòng đất ở góc vườn đông... Mẫu nước kiểm tra lại đầu tiên, lấy đúng vào ngày chuyển hẳn này, cho kết quả âm tính hoàn toàn. Kết quả ấy được chép vào sổ nước bên cạnh quyết định niêm phong giếng cũ như một cặp văn bản khép lại toàn bộ câu chuyện về nguồn nước của dinh thự họ Lạc.
Gia chủ đứng ở sân sau trong buổi chiều niêm phong giếng, nhìn tấm ván gỗ đậy trên miệng giếng đã nuôi sống gia đình ông qua nhiều đời người. Nói một câu với quản gia đứng bên cạnh mà về sau được chép vào cuối sổ nước của năm ấy. Ông nói cái giếng này không có lỗi gì cả, lỗi nằm ở chỗ không ai trong nhiều đời nhà này chịu khó hỏi nó một câu hỏi đơn giản nhất: nước của ngươi từ đâu chảy tới. Ông nói từ nay, nhà này sẽ sống khác: mọi thứ được dùng cho con cháu trong nhà, dù là thứ quen thuộc nhất như nước giếng. Cũng phải được hiểu rõ nguồn gốc của nó, vì sự quen thuộc chưa bao giờ là một bằng chứng của sự an toàn.
Tối hôm đó, Kính Nghiêu cập nhật bộ hồ sơ của mình với một trang tổng hợp riêng về nguồn nước, trang mà ông coi là phần khép lại hoàn chỉnh của mắt xích bằng chứng cuối cùng trong toàn bộ cuộc tra cứu. Trên trang ấy, theo thứ tự thời gian, là lời dặn về đất và nước trong gia phả cổ của dòng họ, kết quả thử nghiệm Marsh đầu tiên trên nước giếng chính vào giữa tháng Một. Bản đồ mạch nước ngầm từ gò Mã Yên của đợt khảo sát sáu ngày, kết quả âm tính của giếng mới vào ngày nó cho nước, và quyết định niêm phong giếng cũ cùng kết quả kiểm tra lại âm tính của ngày hôm nay. Ông viết dưới trang tổng hợp một nhận xét nghề nghiệp mà ông dự định sẽ mang theo trong mọi cuộc tra cứu về sau của mình: trong hầu hết các vụ việc được coi là bí ẩn. Mắt xích cuối cùng của lời giải thường không nằm ở nơi kỳ lạ nhất của câu chuyện, mà nằm ở thứ bình thường nhất mà mọi người đã dùng mỗi ngày trong nhiều năm mà không một lần đặt câu hỏi về nó.
Một hệ quả thực tế của quyết định chuyển hẳn nguồn nước mà cả nhà đều cảm nhận được trong những ngày sau đó là sự thay đổi trong sinh hoạt của nhà bếp và đội người làm. Nước giếng mới ở góc vườn đông xa bếp hơn giếng cũ ở sân sau, và những ngày đầu, việc gánh nước cho cả một dinh thự lớn từ góc vườn đông khiến đội gánh nước phải làm việc vất vả hơn hẳn. Quản gia giải quyết việc ấy bằng cách lập lịch gánh nước theo ca từ sáng sớm, trữ nước uống trong các chum có nắp đậy ở nhà bếp và lầu đông. Ghi rõ trong sổ việc rằng sự vất vả thêm này là cái giá nhỏ nhất mà cả nhà phải trả cho một nguồn nước sạch. Bất cứ ai phàn nàn về nó đều được nhắc lại lý do của quyết định niêm phong bằng chính trang sổ có chữ ký của gia chủ... Không một lời phàn nàn nào còn được nghe thấy trong nhà sau tuần đầu tiên ấy, vì người làm trong dinh thự. Qua nhiều tháng chứng kiến việc chữa trị của tiểu thư từ gần, đều đã hiểu rõ hơn ai hết giá trị của thứ nước trong veo ở góc vườn đông kia.
Uyển Thanh, khi được báo lại quyết định của cha về việc chuyển hẳn nguồn nước cho cả nhà, đã nói một câu được phu nhân kể lại cho Kính Nghiêu và được ông ghi vào hồ sơ. Cô nói cô mừng vì từ nay không chỉ mình cô được uống nước sạch như một người bệnh đặc biệt trong nhà nữa, mà cả nhà cùng uống một nguồn nước như nhau. Cô được trở lại là một thành viên bình thường của gia đình ngay cả trong việc nhỏ nhất là một bát nước uống mỗi ngày...
Trong tuần đầu tiên sau khi chuyển hẳn nguồn nước, Trình Dục Dân chủ động sang dinh thự một lần ngoài lịch hẹn để kiểm tra một việc mà ông nói là phần nhiều thầy thuốc thường bỏ qua. Xem cách cả nhà thật sự vận hành hệ thống nước mới trong đời sống thường ngày, chứ không chỉ nghe báo cáo. Ông đi cùng quản gia qua nhà bếp, khu chứa nước và lầu đông, xem các chum trữ nước có đậy kín không, thùng có dấu sơn có được dùng đúng việc không, và hỏi trực tiếp hai người gánh nước về lịch trực của họ. Mọi thứ đều đúng quy củ như đã lập, và ông ghi nhận xét hài lòng vào sổ nước của nhà. Nói rằng một nguồn nước sạch chỉ thật sự sạch khi cả hệ thống con người xung quanh nó cũng vận hành sạch sẽ và có kỷ luật như vậy mỗi ngày, không phải chỉ trong tuần đầu tiên khi mọi người còn đang hăng hái.
Ông còn dặn thêm một việc cho lâu dài mà gia chủ ghi nhận ngay: mỗi năm một lần, vào đầu xuân. Nhà nên lấy mẫu nước giếng mới gửi tới hiệu thuốc của ông để kiểm tra lại một lần, như một lệ nhà cố định không phụ thuộc vào việc có ai đau ốm hay không. Ông nói lòng đất không phải là thứ bất biến mãi mãi, mạch nước có thể thay đổi theo năm tháng và theo các công trình đào đắp trong vùng. Bài học đắt giá nhất của họ Lạc trong năm nay không nên bị lãng quên chỉ sau một mùa xuân yên ổn. Gia chủ đồng ý và cho ghi lệ kiểm tra nước đầu xuân vào sổ việc thường niên của dinh thự, ngay dưới lệ cúng giỗ tổ tiên của dòng họ.
Một ghi chép nhỏ trong sổ nước của dinh thự vào những ngày cuối tháng Hai cũng cho thấy quyết định niêm phong giếng cũ đã đi vào đời sống của cả vùng quanh dinh thự như thế nào. Hai nhà dân ở gần gò Mã Yên, sau khi nghe người làm của họ Lạc kể chuyện nhà lớn đổi hẳn sang giếng mới vì nước giếng cũ không còn tốt cho sức khỏe. Đã tự tìm tới hỏi quản gia về cách chọn vị trí đào giếng và nhờ giới thiệu đội thợ đã đào giếng cho dinh thự. Quản gia tiếp họ tử tế, chỉ cho họ nguyên tắc chọn đất của các cụ và tên của đội thợ, không nhắc một chữ nào tới chất độc hay tới việc riêng của nhà mình. Kính Nghiêu ghi việc ấy vào hồ sơ như một kết quả phụ đáng mừng của toàn bộ cuộc tra cứu: một sự thật được tìm ra cho một gia đình. Được xử lý khéo léo và tử tế, có thể lặng lẽ cải thiện cả đời sống của những người xung quanh mà không cần bất cứ sự ồn ào hay hoang mang nào đi kèm theo nó.
Cũng trong sổ nước của dinh thự, ở trang đối diện với quyết định niêm phong, quản gia còn ghi thêm một danh mục nhỏ theo thói quen cẩn thận của mình. Vị trí, độ sâu, ngày đào xong và tên của đội thợ đã đào giếng mới, kèm kết quả của các lần kiểm tra nước đã thực hiện tính tới nay. Ông nói với người phụ việc trẻ đang học nghề quản gia trong nhà rằng một cái giếng cũng như một con người trong gia đình này, nó phải có lai lịch rõ ràng trong sổ sách. Đời sau khi cần tới sẽ không phải đoán mò bất cứ điều gì về thứ nước mà con cháu họ đang uống mỗi ngày trong chính ngôi nhà của mình.