Lên Hương - Chương 168: Truyền nghề
Chiều mùng 1 Tết, khi nắng đã ngả về phía tây, nhuộm vàng cả con hẻm Chợ Quán, tiệm Vạn Niên Cư bắt đầu một nhịp sống mới, với một vị trí mới cho Diệp…
Nội dung chương
Chiều mùng 1 Tết, khi nắng đã ngả về phía tây, nhuộm vàng cả con hẻm Chợ Quán, tiệm Vạn Niên Cư bắt đầu một nhịp sống mới, với một vị trí mới cho Diệp An: người kế nghiệp.
Ăn cơm trưa đầu năm xong, chú Bảy gọi Diệp An ra gian thờ. Ông thắp ba nén nhang lên bàn thờ tổ nghề, rồi quay sang nói bằng giọng nghiêm mà ấm.
- Từ hôm nay, chú truyền nghề cho mày một cách bài bản, không còn là những bài học lặt vặt như trước nữa, mà là toàn bộ tinh hoa của nghề Họa Hồn Bút mà chú đã tích lũy hơn bốn mươi năm. Mày đã chọn ở lại, thì phải học cho đến nơi đến chốn.
Diệp An gật đầu, lòng vừa hồi hộp vừa phấn khởi:
- Dạ, chú cứ dạy, con học hết.
Buổi học đầu tiên, chú Bảy dạy Diệp An cách pha mực. Ông đặt lên bàn hai hũ: một hũ tro nhang, một hũ sáp ong, rồi nói:
- Nhớ kỹ, tỷ lệ 7:3, bảy phần tro nhang, ba phần sáp ong. Không được sai một ly. Tro nhang phải là tro của nhang trầm, đã cháy hết, mịn như bột. Sáp ong phải là sáp ong rừng nguyên chất, đun chảy ở lửa nhỏ. Trộn đều, quấy theo chiều kim đồng hồ, vừa quấy vừa niệm chú giữ tâm.
Diệp An làm theo, quấy đều tay. Chú Bảy đứng bên cạnh giám sát.
- Chậm thôi, đều tay, tâm phải tĩnh, - ông nhắc.
- Mực này có gì đặc biệt hả chú? - Diệp An hỏi, vừa quấy vừa nhìn màu mực đen óng ánh dần thành hình.
- Mực này không chỉ để vẽ, - chú Bảy giải thích, giọng trầm xuống. - Nó là cầu nối giữa người vẽ và linh hồn người chết. Tro nhang mang hơi ấm của lời khấn, của lòng thành kính. Sáp ong giữ cho nét vẽ bền vững, không phai theo thời gian, như tình thương không phai. Khi mày vẽ bằng mực này, linh hồn sẽ cảm nhận được tâm ý của mày, sẽ tin tưởng mà hiện ra, mà kể chuyện. Mực pha ẩu, tâm không tĩnh, linh hồn sẽ không hiện ra, hoặc hiện ra mà không chịu nói.
Diệp An gật đầu, quấy chậm lại, tâm tĩnh lại. Anh chợt hiểu vì sao những lần đầu vẽ nắp hòm, có lần linh hồn hiện ra ngay, có lần phải đợi rất lâu. Hóa ra không chỉ do linh hồn, mà còn do tâm của người vẽ, do mực có được pha đúng cách hay không.
Mẻ đầu, Diệp An quấy hơi vội, mực bị vón mấy cục nhỏ li ti. Chú Bảy nhìn một cái là biết ngay, ông lắc đầu, đổ cả hũ đi, bắt pha lại từ đầu:
- Làm nghề này, vội là hỏng. Mày vội một phút, linh hồn chờ mày cả đêm. Pha lại.
Diệp An không cãi, rửa hũ sạch sẽ, đong lại tro nhang sáp ong đúng tỷ lệ 7:3, quấy thật chậm, thật đều, vừa quấy vừa niệm chú giữ tâm như chú dạy. Lần này, mực mịn như nhung, đen óng ánh, soi được cả bóng đèn. Chú Bảy gật đầu:
- Được rồi đó. Nhớ cái cảm giác tay này, cái nhịp này. Sau này mỗi lần pha mực, mày phải tìm lại đúng cái nhịp này.
Diệp An gật đầu, tay còn mỏi mà lòng thì vui. Bài học đầu tiên của người kế nghiệp: không có đường tắt, chỉ có sự tỉ mỉ.
Bé Ba bay lượn quanh, thấy hai chú cháu nghiêm trang quá thì chêm vào:
- Chú Bảy ơi, mực pha sai thì sao hả chú? Ma có chê không?
Chú Bảy bật cười, cái nghiêm nghị tan biến:
- Pha sai tỷ lệ thì tranh nhòe, linh hồn hoảng loạn, có khi còn nhập vào người vẽ đó cháu!
- Oa, vậy con phải canh anh Hai pha cho đúng, không là anh Hai bị ma nhập mất!
- Con bé này, - Diệp An cười, - Lo mà rung chuông cho đúng nhịp đi, trợ giảng!
Cả hai chú cháu cùng cười ồ. Không khí buổi học đầu tiên vừa nghiêm túc vừa ấm áp.
Xế chiều, chú Bảy dạy cách chọn gỗ. Ông dẫn Diệp An ra kho gỗ sau tiệm, một kho gỗ rộng với hàng trăm tấm ván đủ loại, mùi gỗ thơm phức. Ông chỉ từng loại, giọng như một thầy giáo giảng bài:
- Gỗ sao đen cho người già, vì sao đen bền, chắc, nặng, như tính cách người già từng trải, đã đi qua bao nhiêu sóng gió. Gỗ dầu cho người trung niên, vì dầu thơm, ấm, vân đẹp, như tuổi trung niên đang độ chín, đang độ cống hiến. Gỗ thông cho người trẻ, vì thông nhẹ, sáng, thơm dịu, như tuổi trẻ còn nhiều ước mơ, còn nhẹ nhàng. Còn gỗ huỳnh đàn, loại quý nhất, vân như mây, thơm như trầm, chỉ dùng cho những người có công đức lớn, những bậc tiền hiền.
Ông vỗ vào một tấm gỗ sao đen, nói tiếp:
- Chọn gỗ cũng phải xem thớ gỗ. Thớ thẳng, mịn, không mắt chết, là gỗ tốt. Thớ cong, nhiều mắt, là gỗ xấu, dễ nứt. Người thợ giỏi nhìn thớ gỗ là biết tấm nào dùng được, tấm nào không. Mày phải học, học bằng mắt, bằng tay, bằng cả trái tim.
Diệp An ghi chép cẩn thận vào một cuốn sổ tay mới mua, từng chi tiết một, còn vẽ phác cả hình thớ gỗ để nhớ. Chú Bảy nhìn thấy, gật gù hài lòng:
- Tốt. Người giữ nghề phải cẩn thận, tỉ mỉ. Một chi tiết sai là cả nắp hòm hỏng, là cả một linh hồn không được yên.
- Dạ, con nhớ rồi. Mai chú dạy con gì nữa?
- Mai chú dạy mày cách đọc tướng người chết qua di ảnh, nhìn mắt biết hiền dữ, nhìn miệng biết hay cười hay khóc. Rồi sau đó còn nhiều nữa: cách bài trí bàn thờ sao cho đúng phong thủy, cách đọc văn tế sao cho trang trọng mà không sáo rỗng. Rồi cách an ủi gia đình người chết sao cho chân thành, cách phân biệt nhang trầm thật giả, cách xem ngày giờ tốt để an táng. Học dần, mỗi ngày một ít, không vội được.
Diệp An nghe mà vừa háo hức vừa thấy trách nhiệm nặng trên vai. Bốn mươi năm tinh hoa của chú Bảy, giờ đặt cả vào tay anh.
Cuối giờ chiều, khi hai chú cháu đang xem lại mẻ mực vừa pha, thì có một người đàn ông trung niên đến tiệm, vẻ mặt buồn rầu, mắt hoe đỏ, tay cầm chiếc khăn tang trắng. Ông giới thiệu mình là anh Hai, nhà ở cuối hẻm. Mẹ ông mất chiều hôm 30 Tết vì bạo bệnh, nhà neo đơn, gia đình muốn an táng sáng mùng 2 cho kịp, nên cần tiệm vẽ nắp hòm gấp ngay tối nay.
Chú Bảy nhìn Diệp An, khẽ gật đầu, ý bảo anh tự tiếp khách. Đây là bài kiểm tra thực tế đầu tiên. Diệp An gật đầu, đứng dậy, mời anh Hai ngồi xuống ghế, rót một chén trà nóng, rồi hỏi han tình hình một cách từ tốn, chu đáo, không vội vàng như những người bán hàng khác. Anh lắng nghe anh Hai kể về mẹ mình, một bà cụ hiền lành cả đời tần tảo nuôi con, ghi chép cẩn thận từng chi tiết: bà thích hoa gì, bà hay mặc áo màu gì, bà có ước nguyện gì chưa thành. Rồi anh tư vấn loại gỗ, loại nắp hòm phù hợp với tuổi và tính cách của bà cụ, báo giá minh bạch từng hạng mục, không giấu giếm, không chặt chém. Anh còn hứa chắc nịch:
- Anh Hai yên tâm, tối nay em vẽ nắp hòm cho bà cụ ngay, kịp sáng mùng 2 gia đình an táng.
Anh Hai nghe xong, gật đầu hài lòng:
- Cậu tư vấn kỹ quá. Tôi đi hỏi mấy tiệm khác, họ chỉ lo báo giá, không ai hỏi về mẹ tôi như cậu. Tôi đặt ở tiệm cậu.
Khi anh Hai ra về, chú Bảy vỗ vai Diệp An, cười:
- Tốt lắm. Mày đã biết cách tiếp khách bằng tâm, không phải bằng miệng. Đó là điều quan trọng nhất của nghề này. Tối nay, ca đầu tiên của mày đó, ráng mà vẽ cho đẹp.
Diệp An mỉm cười, lòng ấm áp mà cũng hồi hộp. Anh biết, mình đang từng bước trưởng thành, đang từng bước trở thành một người thợ tang lễ thực thụ, xứng đáng với sự tin tưởng của chú Bảy.
Tối hôm đó, trước khi bắt tay vào ca vẽ gấp, Diệp An ra gian thờ khấn giữ mạch như mọi đêm. Khi khấn xong, anh đứng lặng, nhìn lên bàn thờ tổ nghề, nhìn những bài vị đã ngả màu thời gian. Anh thầm hứa sẽ học hành chăm chỉ, không phụ lòng chú Bảy, không phụ lòng mọi người, không phụ lòng những linh hồn đã tin tưởng giao phó cho mình. Tối nay là ca vẽ đầu tiên của anh với tư cách người kế nghiệp, anh xin tổ nghề phù hộ cho mình vẽ được một nắp hòm thật đẹp, để bà cụ ra đi thanh thản.
Ngọn nến cháy sáng, như đáp lại lời anh. Ngoài sân, Bé Ba đang tập rung chuông theo nhịp mới mà cô bé tự sáng tác. Tiếng chuông trong trẻo vang lên trong đêm mùng 1, như một lời chúc phúc cho buổi truyền nghề đầu tiên của tiệm Vạn Niên Cư, cho một người kế nghiệp đang từng ngày trưởng thành.