MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 3: Gốc Kơ-Nia Ở Bến Nước
Sáng ngày 16 tháng 7 năm 2028, lúc sáu giờ mười lăm phút, tổ lâm trường có mặt ở bìa rừng từ rất sớm. Sương sớm còn đọng trên lá cà phê ven đường, hơi…
Nội dung chương
Sáng ngày 16 tháng 7 năm 2028, lúc sáu giờ mười lăm phút, tổ lâm trường có mặt ở bìa rừng từ rất sớm.
Sương sớm còn đọng trên lá cà phê ven đường, hơi đất bốc lên mát lạnh dưới chân người đi tuần.
Trần Ngọc Mai đi cùng Lương Văn Hòa theo tuyến kiểm tra bìa rừng quanh khu vực bến nước của buôn Kô Siêr.
Hòa mang theo sổ mốc ranh và một cuộn dây đánh dấu, Mai mang sổ ca và bình nước như mọi buổi tuần trước.
Hai người đi dọc theo lối mòn ven bìa rừng nguyên sinh, thỉnh thoảng dừng lại kiểm tra những mốc đá cũ.
Đất sau mấy ngày mưa dầm đã mềm, dấu chân in sâu trên mặt đường và nước đọng thành từng vũng nhỏ.
Mai vừa đi vừa ghi lại tình trạng từng đoạn đường, đoạn nào sạt đất, đoạn nào cây đổ chắn lối đi.
Hòa cúi xuống nhặt một cành khô chắn ngang lối mòn, quăng sang bên vệ đường để đoàn sau đi lại dễ hơn.
- Đoạn này mưa thêm hai hôm nữa là lầy hẳn, em ghi vào sổ để trạm tính chuyện phát quang sớm đi.
- Em ghi rồi, cả đoạn gốc cây đổ gần suối hôm trước em cũng ghi chung vào một mục cho dễ theo dõi.
Tới gần bến nước, lối mòn mở ra một khoảng đất bằng, tiếng suối chảy đã nghe rõ hơn sau màn cây dày.
Già làng Ama Y Krông Niê đã đứng chờ ở đó từ lúc nào, tay chống một cây gậy gỗ, áo còn đẫm hơi sương.
Ông bảo sáng nay ông ra bến nước sớm để xem mực nước suối sau cơn mưa đêm qua dâng lên tới đâu.
Mai chào ông theo đúng cách gọi Ama mà cô vừa học được hôm trước ở nhà dài của già làng.
Già làng gật đầu, rồi dẫn hai người đi chậm dọc theo bờ suối, chỉ cho họ từng mốc quen thuộc quanh bến.
Ông chỉ phiến đá phẳng nơi người trong buôn đặt đồ khi xuống lấy nước, chỉ bậc đất mòn dẫn xuống mép suối.
Ông chỉ cả đoạn bờ đất cao nơi trẻ con trong buôn không được tự ý leo lên chơi đùa vào mùa nước lớn.
Mai lắng nghe và ghi chép, nhận ra bến nước không chỉ là chỗ lấy nước mà là một phần đời sống của buôn.
Rồi già làng dừng lại, ngẩng đầu nhìn lên một gốc cây rất lớn đứng ngay bên bờ suối phía trước mặt.
Đó là gốc Kơ-nia cổ thụ mà Mai đã nhìn thấy từ xa trong buổi tuần rừng đầu tiên qua buôn hôm trước.
Lại gần mới thấy thân cây lớn hơn cô tưởng rất nhiều, vỏ cây sần sùi và rêu phong bám đầy ở phía bắc.
Tán cây rộng tới mức bóng râm che kín cả một khoảng bờ suối, dù lúc đó trời mới vừa sáng hẳn.
Những cành lớn tỏa ra bốn phía, lá dày và xanh thẫm, nước mưa đọng trên lá nhỏ xuống đều đều không ngớt.
Dưới gốc cây, rễ nổi lên mặt đất thành từng gờ lớn, giữa các gờ rễ là những hốc đất ẩm và tối.
Mai đứng dưới tán cây mà thấy ánh sáng như dịu đi, tiếng suối cũng nghe gần hơn và rõ hơn hẳn.
- Cây này ở đây từ rất lâu rồi, từ thời ông cố của ta còn nhỏ đã thấy nó đứng ở bến nước này.
- Dạ, nhìn thân cây và tán lá thế này, chắc tuổi cây phải lớn lắm rồi thưa Ama.
Già làng gật đầu, tay đặt lên lớp vỏ cây một lúc như đặt tay lên vai một người quen biết lâu năm.
Nhưng rồi ông quay sang Mai và Hòa, giọng ông trở nên rõ ràng và dứt khoát hơn hẳn lúc nói chuyện thường.
- Ta nói rõ điều này để hai con nhớ, cây Kơ-nia này chỉ là cái mốc của bến nước thiêng mà thôi.
- Buôn không thờ cây này, không lập miếu ở gốc cây, và cũng không ai cúng bái riêng cho cây cả.
Mai ngẩng lên nhìn ông, hơi bất ngờ vì lời nói quá rành mạch như thể ông sợ người nghe sẽ hiểu sai ý.
Hòa đứng bên cạnh cũng gật đầu, ghi thêm một dòng vào sổ mốc ranh của tổ như một điều cần nhớ lâu.
Già làng nói tiếp rằng bến nước mới là nơi thiêng chung của buôn, nơi có thần bến nước mà buôn cúng đầu mùa.
Cây đứng ở bến nước nên người qua lại phải giữ ý, nhưng cây không phải là thứ giữ vía hay bắt vía ai cả.
Ông dặn nếu nghe ai nói khác đi thì đừng tin vội, cứ quay về hỏi già làng trước rồi mới kết luận sau.
- Điều nữa là không ai được chặt phá cây thiêng nơi bến nước này, dù là một cành lớn cũng không được.
- Người trong buôn giữ cây như giữ mái nhà chung ở bến nước, cây đổ tự nhiên thì để vậy, không ai tự ý cưa.
Mai ghi cả điều dặn đó vào sổ ca, gạch chân dưới dòng chữ về việc không chặt phá cây ở bến nước.
Cô hiểu đây là một trong những điều kiêng mà già làng đã hỏi cô hôm qua ở nhà dài mà cô chưa thuộc.
Hòa kiểm tra thêm mấy mốc đá quanh bìa rừng, đánh dấu lại bằng dây vải đỏ cho đoàn tuần sau dễ nhận ra.
Già làng đi cùng hai người một đoạn, chỉ thêm chỗ bờ suối hay bị xói mòn mỗi khi nước lớn tràn về.
Ông bảo đất quanh bến nước là đất cũ của buôn, người trong buôn từ lâu đã dặn nhau không đào bới ở đây.
Mai hỏi đất cũ là đất thế nào, ông chỉ nói là đất buôn giữ từ đời trước, khách lạ không nên động vào.
Câu trả lời ngắn gọn khiến Mai không hỏi thêm, cô chỉ ghi vào sổ một dòng về bờ suối hay xói mòn.
Cả ba người quay lại lối mòn khi mặt trời đã lên cao hơn, ánh nắng xuyên qua tán lá thành từng vệt mỏng.
Dưới tán Kơ-nia, hơi mát còn đọng lại rất lâu, khác hẳn cái nắng đã bắt đầu gắt ở khoảng đất trống ngoài bìa.
Mai ngoái lại nhìn gốc cây một lần nữa trước khi đi khuất sau khúc quanh của lối mòn ven bìa rừng.
Cô thấy gốc cây đứng yên trong nắng sớm, không có gì khác lạ ngoài vẻ cổ kính và tán lá quá rộng.
Vậy mà cô vẫn nhớ lời già làng dặn về việc cây chỉ là mốc, như một điều phải khắc sâu để khỏi hiểu sai.
Trước khi rời bến nước, Mai cúi xuống rửa tay ở mép suối theo lời già làng chỉ chỗ nước trong nhất.
Nước suối mát lạnh chảy qua kẽ tay, trong tới mức nhìn rõ từng viên sỏi nhỏ nằm yên dưới đáy nông.
Cô để ý thấy bờ suối phía dưới gốc cây có một đoạn đất đã rút nước, để lộ mặt đất nâu sẫm và trơn.
Già làng nhìn theo ánh mắt của cô, rồi bảo sau mưa lớn nước rút nhanh, bờ suối cạn ra từng đoạn như vậy.
Ông dặn đi qua những đoạn bờ cạn đó phải cẩn thận, đất nhìn khô mà bước xuống là lún tới mắt cá chân.
Mai gật đầu ghi nhớ, dù lúc đó cô chỉ nghĩ tới chuyện đi tuần rừng sao cho khỏi ngã bẩn hết quần áo.
Hòa buộc lại dây đánh dấu ở mốc đá cuối cùng, rồi giục cả hai quay về vì trời đã bắt đầu nắng gắt.
Đi được một đoạn, Mai còn ngoái lại nhìn tán Kơ-nia một lần nữa, thấy bóng cây in dài xuống mặt suối.
Bóng cây lớn tới mức che gần hết khúc suối gần bến nước, làm mặt nước đoạn đó sẫm lại như sâu hơn hẳn.
Cô tự hỏi không biết bao nhiêu thế hệ người buôn đã xuống bến nước này dưới cùng một tán cây như vậy.
Trên đường về, Hòa kể rằng tổ tuần trước cũng từng được già làng dặn đúng những lời y như vậy ở bến nước.
- Ông dặn đi dặn lại chuyện cây chỉ là mốc, chắc vì sợ người ngoài đồn sai về buôn đó em à.
- Em cũng thấy lạ là ông dặn kỹ quá, nhưng ghi hết vào sổ rồi thì sau này không sợ nhớ nhầm nữa.
Về tới trạm vào gần trưa, Mai chép lại toàn bộ buổi kiểm tra bìa rừng vào sổ ca chính của đội lâm trường.
Cô chép cả lời dặn về gốc cây, về bến nước thiêng và về điều không được chặt phá cây nơi bến nước.
Buổi chiều hôm đó, trời lại đổ mưa nhỏ, Mai ngồi ở hiên ký túc nhìn về phía bìa rừng đã mờ trong mưa.
Cô nghĩ về gốc Kơ-nia và tự hỏi một gốc cây đứng lâu năm ở bến nước thì có gì khiến người ta phải giữ ý.
Hằng mang ra cho cô một bát chè đậu xanh còn nóng, hai chị em ngồi ăn và nói chuyện ca trực ngày mai.
Câu chuyện rất thường, nhưng trong đầu Mai, hình ảnh tán cây rộng che kín bờ suối vẫn chưa tan đi được.
Tối hôm đó, trước khi đi ngủ, Mai mở sổ ca ra xem lại những dòng đã ghi về buổi sáng ở bến nước.
Cô đọc lại hai lần, rồi khép sổ, tắt đèn và nằm nghe tiếng mưa gõ nhẹ trên mái tôn của phòng ký túc.
Ngoài bìa rừng xa, bến nước chìm trong bóng tối và tiếng suối chảy đều, gốc Kơ-nia vẫn đứng yên ở đó.
Mai không biết rằng chỉ ngày mai thôi, già làng sẽ nói cho cô nghe trọn vẹn những điều kiêng của buôn này.
Và cô cũng không biết rằng trong những điều kiêng đó, có một điều sẽ thay đổi hẳn những ngày sắp tới của mình.
Trước khi chìm vào giấc ngủ, cô còn nghe văng vẳng trong đầu lời già làng nói lúc chia tay ở bìa rừng sáng nay.
Cô nằm yên nghe mưa rơi đều trên mái tôn, tay đặt lên cuốn sổ ca để ở đầu giường, lòng vẫn chưa thôi nghĩ về buổi sáng ở bến nước hôm nay.
Ông đã nói sương ở bến nước có hôm lạnh không giống sương thường.